Ιταλία: οι τόκοι αυξάνονται κατά 30 δισ. ευρώ

Η Ιταλία προβλέπει ότι το 2029 θα καταβάλει 117,2 δισ. ευρώ για τόκους του δημόσιου χρέους, έναντι 87,2 δισ. το 2025: αύξηση 30 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την παρουσίαση του δημοσιονομικού σχεδίου που έστειλε η κυβέρνηση στο Κοινοβούλιο στις 2 Οκτωβρίου, όπως την καταγράφει η Il Fatto Quotidiano (Il Fatto Quotidiano). Πρόκειται για προβλέψεις που δημοσίευσε η εφημερίδα και δεν τις έχουμε διασταυρώσει με τον επίσημο πίνακα, επομένως τα δεκαδικά μπορεί να διαφέρουν. Η τάση, όμως, είναι σαφής και θέτει τα όρια για τον προϋπολογισμό του 2027, τον οποίο πρέπει τώρα να καταρτίσει ο υπουργός Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι.

Το σχέδιο είναι ένα πλαίσιο: πολυετής πρόβλεψη για έσοδα, δαπάνες και τόκους. Ο μεταγενέστερος νόμος του προϋπολογισμού θα καθορίσει ποιες δαπάνες θα πραγματοποιηθούν τελικά (AGI). Όταν το ενέκρινε, ο Τζορτζέτι το παρουσίασε ως άσκηση προσοχής σε ένα δυσκολότερο περιβάλλον (To Brief).

Γιατί το παλαιό χρέος ανεβάζει αργά και σταθερά τον λογαριασμό

Οι τόκοι που πληρώνει μια χώρα εξαρτώνται περισσότερο από την ιστορία του χρέους της παρά από τις σημερινές αγορές. Όταν οι επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις —τη μεγαλύτερη αμοιβή που απαιτούν για να αγοράσουν τώρα ένα ομόλογο—, τα ήδη εκδομένα ομόλογα σταθερού επιτοκίου εξακολουθούν να αποδίδουν όσα είχαν συμφωνηθεί κατά την έκδοσή τους.

Το υψηλότερο κόστος εμφανίζεται όταν το υπουργείο Οικονομικών αντικαθιστά ομόλογα που λήγουν ή δανείζεται για να καλύψει νέο έλλειμμα. Αυτή η διαδικασία λέγεται αναχρηματοδότηση. Στο τέλος του 2025, η μέση υπολειπόμενη διάρκεια του ιταλικού χρέους ήταν 7,9 χρόνια, σύμφωνα με το Κοινοβουλευτικό Γραφείο Προϋπολογισμού, τον ανεξάρτητο δημοσιονομικό ελεγκτή της Ιταλίας (Κοινοβουλευτικό Γραφείο Προϋπολογισμού). Έτσι, κάθε χρόνο ένα ακόμη τμήμα του παλαιού, φθηνότερου χρέους αντικαθίσταται από νέο, με το επιτόκιο που ισχύει τότε.

Τα νέα επιτόκια αυξάνονται σε όλη την ευρωζώνη, όχι λόγω ειδικών αμφιβολιών για την Ιταλία. Μία μονάδα βάσης αντιστοιχεί στο ένα εκατοστό της ποσοστιαίας μονάδας. Στο έκτο Οικονομικό Δελτίο του 2026, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα απέδωσε περίπου 37 μονάδες βάσης από την άνοδο κατά περίπου 45 μονάδες βάσης στις αποδόσεις των δεκαετών ομολόγων της ευρωζώνης στις αλλαγές των προσδοκιών για τα δικά της μελλοντικά επιτόκια. Την ίδια ώρα, οι διαφορές στο κόστος δανεισμού μεταξύ των χωρών παρέμειναν σε γενικές γραμμές σταθερές (ΕΚΤ). Για την Ιταλία, αυτό σημαίνει ότι πληρώνει περισσότερο επειδή ακριβαίνει ο δανεισμός για όλους, όχι επειδή οι επενδυτές τη στοχοποιούν.

Μειώνεται το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, αυξάνεται ο λογαριασμός

Το ιταλικό χρέος προβλέπεται να κορυφωθεί κοντά στο 138,5 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2027 και στη συνέχεια να υποχωρήσει περίπου στο 136,6 τοις εκατό έως το 2029 (Agenparl, Il Mattino). Ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ μειώνεται επειδή η οικονομία, μετρημένη σε τρέχουσες τιμές και πριν αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, αναπτύσσεται ταχύτερα από το χρέος.

Η χαμηλότερη αναλογία δεν μειώνει το ποσό που οφείλει η Ιταλία στους ομολογιούχους. Οι τόκοι προβλέπεται να αυξηθούν από το 3,8 στο 4,6 τοις εκατό του ΑΕΠ την ίδια περίοδο (Il Fatto Quotidiano). Έτσι, μεγαλύτερο μερίδιο του εθνικού εισοδήματος θα κατευθύνεται στους πιστωτές και δεν θα είναι διαθέσιμο για συντάξεις, νοσοκομεία ή σχολεία.

Τι θα προσθέσει ο πρόσθετος δανεισμός

Πέρα από το δημοσιονομικό πλαίσιο, η κυβέρνηση ζήτησε από το Κοινοβούλιο να της επιτρέψει να δανειστεί πάνω από το όριο δαπανών που έχει συμφωνήσει η Ιταλία με την ΕΕ βάσει των δημοσιονομικών κανόνων της. Το πρόσθετο περιθώριο θα καλύψει δαπάνες για ενέργεια και άμυνα το 2027 και το 2028, συνολικού ύψους περίπου 29 δισ. ευρώ στη διετία (AGI, Agenparl).

Το δημοσίευμα δεν διευκρινίζει αν η πρόβλεψη για τους τόκους περιλαμβάνει ήδη αυτόν τον δανεισμό. Όσα χρήματα δανειστεί η Ιταλία θα επιβαρυνθούν με τα επιτόκια που θα ισχύουν όταν εκδοθούν τα αντίστοιχα ομόλογα, και οι τόκοι θα καταβάλλονται όσο αυτά παραμένουν σε κυκλοφορία.

Δεν έχει ακόμη καθοριστεί ποιοι θα ωφεληθούν. Οι κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραπέμπουν τη σχετική εξαίρεση για τις ενεργειακές δαπάνες στην ανακαίνιση κτιρίων και στην ενεργειακή αναβάθμιση, αντί για επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ή μειώσεις του φόρου στα καύσιμα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Αν η Ρώμη ακολουθήσει αυτή την κατεύθυνση, τα χρήματα πιθανότατα θα κατευθυνθούν κυρίως σε ιδιοκτήτες που έχουν τη δυνατότητα να ανακαινίσουν τα ακίνητά τους και στις επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν τις εργασίες, περισσότερο παρά στους ενοικιαστές. Πρόκειται για συμπέρασμα από τις κατευθύνσεις της Επιτροπής, όχι για ειλημμένη απόφαση κατανομής.

Για την έγκριση απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία. Το άρθρο 81 του ιταλικού Συντάγματος προβλέπει ότι ο δανεισμός πέρα από το σχέδιο, σε εξαιρετικές περιστάσεις, χρειάζεται την απόλυτη πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κοινοβουλίου (Γερουσία της Ιταλίας). Η ψηφοφορία αναμένεται στις 13 Οκτωβρίου (Corriere della Sera).

Η δημοσιευμένη πρόβλεψη δείχνει ότι οι ετήσιοι τόκοι θα αυξάνονται έως το 2029, παρότι το χρέος θα μειώνεται ως ποσοστό της οικονομίας. Και οι δύο τάσεις συνδέονται με το χρονοδιάγραμμα αναχρηματοδότησης, που έχει καθοριστεί εδώ και χρόνια, και με επιτόκια που διαμορφώνονται σε επίπεδο ευρωζώνης· η Ρώμη δεν ελέγχει κανένα από τα δύο. Τα ποσά χρειάζονται ακόμη διασταύρωση με τον επίσημο πίνακα. Πριν από την ψηφοφορία, το υπουργείο Οικονομικών οφείλει να απαντήσει καθαρά στους βουλευτές: περιλαμβάνει ήδη η πρόβλεψη τόκων τον δανεισμό που τους ζητά να εγκρίνουν;