Η Ιταλία ζητά επιπλέον δανεισμό 29 δισ. ευρώ

Η ιταλική κυβέρνηση ζητά να της επιτραπεί να δανειστεί έως περίπου 29 δισ. ευρώ επιπλέον σε σχέση με την εγκεκριμένη δημοσιονομική πορεία της, μέσα στο 2027 και το 2028, για έργα άμυνας και ενέργειας (Teleborsa, ANSA). Δεν έχει δαπανηθεί ακόμη κανένα ποσό. Χρειάζεται έγκριση τόσο από το ιταλικό Κοινοβούλιο όσο και από τους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ και, ακόμη κι αν δοθεί, η Ρώμη θα δανειστεί κάθε ευρώ και θα πληρώνει τόκους.

Στις 2 Οκτωβρίου το υπουργικό συμβούλιο ζήτησε πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο ίσο με 0,3 τοις εκατό του ΑΕΠ για την ενέργεια και άλλο τόσο για την άμυνα, σε κάθε ένα από τα δύο έτη, δηλαδή περίπου 14 δισ. ευρώ ετησίως συνολικά (AGI). Το ΑΕΠ, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, είναι η συνολική αξία όσων παράγει η οικονομία σε ένα έτος. Ο υπουργός Οικονομικών Τζιανκάρλο Τζορτζέτι είχε αρχικά κατά νου ποσό περίπου 36 δισ. ευρώ (Teleborsa).

Η μείωση αφορά εξ ολοκλήρου την άμυνα. Ο Τζορτζέτι σχεδίαζε να ζητήσει περιθώριο δανεισμού ίσο με 0,6 τοις εκατό του ΑΕΠ για την άμυνα το 2028· το νέο αίτημα το περιορίζει στο 0,3 τοις εκατό, δηλαδή περίπου 7 δισ. ευρώ λιγότερα (Primapagina News). Ο υπουργός χαρακτήρισε το σχέδιο συνετή απάντηση σε ένα σύνθετο οικονομικό και διεθνές περιβάλλον (AGI). Κανένα δημοσιευμένο έγγραφο δεν εξηγεί αν η επιλογή οφείλεται στους συσχετισμούς της κυβερνητικής συμμαχίας, στο κόστος δανεισμού ή στις πιέσεις των Βρυξελλών. Έρχεται μετά την απόφαση της Ρώμης, τον Αύγουστο, να ζητήσει μικρότερο ποσό από το μερίδιο που της αναλογεί στα ευρωπαϊκά δάνεια για την άμυνα (To Brief).

Τι σημαίνει ο πρόσθετος δανεισμός για το χρέος

Το ιταλικό χρέος μετριέται ως ποσοστό του ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ εξαρτάται, επομένως, από τον ρυθμό αύξησης της οικονομίας σε ονομαστικούς όρους, μαζί με τον πληθωρισμό, αλλά και από τους τόκους και το έλλειμμα κάθε έτους, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στις δαπάνες και τα έσοδα. Οι προβλέψεις της ίδιας της κυβέρνησης αφήνουν μικρά περιθώρια στήριξης από την πραγματική ανάπτυξη, αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός: 1 τοις εκατό το 2026 και 0,8 τοις εκατό το 2027 (La Repubblica, ANSA).

Με τόσο αργή ανάπτυξη, είναι δύσκολο η οικονομία να μεγαλώσει αρκετά γρήγορα ώστε να αντισταθμίσει τον νέο δανεισμό. Τα δημοσιεύματα διαφέρουν ελαφρώς ως προς το πότε θα κορυφωθεί το χρέος, ενώ οι επίσημοι πίνακες δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί· μία εκτίμηση το τοποθετεί στο 138,4 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2027 (Sky TG24).

Ποιοι πρέπει να εγκρίνουν το αίτημα

Το ιταλικό Σύνταγμα απαιτεί την απόλυτη πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κοινοβουλίου, προτού η κυβέρνηση δανειστεί πέρα από τους συνήθεις στόχους της σε εξαιρετικές περιστάσεις (Γερουσία). Οι Βρυξέλλες αποφασίζουν χωριστά. Οι κανόνες της ΕΕ επιτρέπουν σε μια χώρα να υπερβεί προσωρινά την εγκεκριμένη πορεία δαπανών της, μόνο όμως αν οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ εγκρίνουν σχετική σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (EUR-Lex).

Η έγκριση επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η Ιταλία. Η χώρα παραμένει στη διορθωτική διαδικασία της ΕΕ για τα κράτη με έλλειμμα άνω του 3 τοις εκατό του ΑΕΠ, μετά το έλλειμμα 3,1 τοις εκατό που κατέγραψε το 2025 (Pagella Politica). Ο ίδιος ο Τζορτζέτι παρουσίασε πρόβλεψη για έλλειμμα 3,5 τοις εκατό το 2027 (Adnkronos).

Ο υπουργός υποστηρίζει ότι, αν οι Βρυξέλλες αφαιρέσουν από τον υπολογισμό τις 0,6 ποσοστιαίες μονάδες που αντιστοιχούν στις εγκεκριμένες δαπάνες για άμυνα και ενέργεια, το έλλειμμα που λαμβάνουν υπόψη πέφτει κάτω από το 3 τοις εκατό (La Repubblica). Αυτό θα άλλαζε την αξιολόγηση της Ιταλίας βάσει των κανόνων της ΕΕ, όχι τους λογαριασμούς της: το καταγεγραμμένο έλλειμμα θα έμενε ίδιο, ενώ το κόστος του δανεισμού και οι τόκοι θα εξακολουθούσαν να βαραίνουν το ιταλικό Δημόσιο.

Ενεργειακή θωράκιση, όχι ανακούφιση στους λογαριασμούς του χειμώνα

Το ενεργειακό σκέλος συνοδεύεται από αυστηρούς περιορισμούς. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιτρέπουν δαπάνες για την ανθεκτικότητα και την ενεργειακή μετάβαση, όπως η ανακαίνιση κτιρίων και η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Αποκλείουν τη μείωση φόρων στα καύσιμα, τον καθορισμό σταθερών τιμών και την άμεση αποζημίωση των νοικοκυριών για τους λογαριασμούς ενέργειας (Build Up).

Το υπουργικό συμβούλιο δεν έχει διευκρινίσει ποιοι θα λάβουν τα χρήματα. Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές, οι πρώτοι πιθανοί ωφελημένοι είναι όσοι μπορούν να προχωρήσουν σε αναβαθμίσεις: οι ιδιοκτήτες ακινήτων, οι εργολάβοι που θα προσλάβουν και οι επιχειρήσεις με διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις σε εξοπλισμό. Οι ενοικιαστές και τα νοικοκυριά που δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς αυτόν τον χειμώνα θα χρειαστούν χωριστή στήριξη, με χρηματοδότηση από τον τακτικό προϋπολογισμό.

Το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού, που θα καθορίζει τα συγκεκριμένα φορολογικά μέτρα και τις δαπάνες, αναμένεται γύρω στις 20 Οκτωβρίου (Corriere della Sera). Τότε θα φανεί πώς θα μοιράσει η Ρώμη το ενεργειακό περιθώριο ανάμεσα στις κατοικίες, τις επιχειρήσεις και τα δημόσια κτίρια.

Αν εγκρίνουν το αίτημα οι Βρυξέλλες, η Ιταλία θα αποκτήσει άδεια να δαπανήσει, όχι χρήματα. Οι μονώσεις και ο νέος εξοπλισμός θα πληρωθούν με δανεικά ευρώ, οι τόκοι θα βαρύνουν τους Ιταλούς φορολογουμένους και το συγκεκριμένο ενεργειακό πλαίσιο δεν μπορεί να μειώσει κανέναν λογαριασμό αυτόν τον χειμώνα.