Η Ιταλία καθυστερεί το αμυντικό δάνειο

Η Ιταλία θέλει να προχωρήσει στη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση των χερσαίων δυνάμεών της εδώ και μία γενιά: νέο κύριο άρμα μάχης, περίπου 1.050 τεθωρακισμένα οχήματα σε 16 εκδόσεις και μια νέα τεθωρακισμένη ταξιαρχία. Η κοινοπραξία υπάρχει. Το τεχνολογικό πρόπλασμα υπάρχει. Η πολιτική πρόθεση υπάρχει. Εκείνο που δεν υπάρχει ακόμη είναι υπογεγραμμένη σύμβαση, εγκεκριμένη χρηματοδότηση και χρονοδιάγραμμα παραδόσεων. Τα άρματα έχουν κολλήσει στη διοικητική και δημοσιονομική διαδικασία.

Η ΕΕ δημιούργησε εργαλείο ακριβώς για να αποφεύγονται τέτοιες καθυστερήσεις. Το SAFE (Security Action for Europe) είναι ένας μηχανισμός αμυντικών δανείων ύψους 150 δισ. ευρώ: η ΕΕ δανείζεται κεντρικά και στη συνέχεια δανείζει τα κράτη-μέλη για εγκεκριμένες στρατιωτικές προμήθειες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Λιθουανία έλαβε στις 29 Ιουνίου την πρώτη πληρωμή της, ύψους 956,3 εκατ. ευρώ, δείχνοντας ότι ο μηχανισμός λειτουργεί όταν μια κυβέρνηση κινείται γρήγορα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Ιταλία, που μπορεί να αντλήσει περίπου 14,9 δισ. ευρώ, δεν έχει ακόμη υπογράψει τη δανειακή της συμφωνία (Quotidiano.net). Ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που σχεδιάστηκε για να επιταχύνει τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό ενδέχεται, στην πράξη, να δίνει στη Ρώμη έναν λόγο να περιμένει.

Ποιος στη Ρώμη μπορεί να ξεκλειδώσει τα άρματα

Στο βιομηχανικό σκέλος, το πρόγραμμα δείχνει ώριμο. Η Leonardo και η Rheinmetall έχουν συγκροτήσει κοινοπραξία 50-50, με το 60% της παραγωγής να προβλέπεται ότι θα πραγματοποιηθεί στην Ιταλία (Leonardo). Εξειδικευμένα αμυντικά δημοσιεύματα αποτιμούν το πρόγραμμα A2CS σε περίπου 16 δισ. ευρώ (Army Recognition). Γερμανική αμυντική ενημέρωση περιγράφει το ιταλικό άρμα, που βασίζεται στο Panther, ως «τεχνολογικό πρόπλασμα και πρώτη προσφορά», με την αξιολόγηση από τον πελάτη και τις αναθέσεις ανάπτυξης να εκκρεμούν ακόμη (ESuT).

Το υπουργείο Άμυνας, όμως, δεν μπορεί να αγοράσει μόνο του. Στο ιταλικό σύστημα, η δυνατότητα δανεισμού περνά από το υπουργείο Οικονομικών και το κοινοβούλιο. Το υπουργείο Άμυνας μπορεί να ζητά 1.050 οχήματα, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει ούτε τη δημοσιονομική κάλυψη ούτε την εξουσιοδότηση χρέους που απαιτείται για να τα πληρώσει. Τα ιταλικά δημοσιεύματα εντοπίζουν εκεί τη βασική τριβή: αν οι πρόσθετες αμυντικές δαπάνες χρειάζονται νέα κοινοβουλευτική έγκριση και αν ο δανεισμός μέσω του SAFE είναι φθηνότερος ή πολιτικά πιο διαχειρίσιμος από την έκδοση κοινού ιταλικού κρατικού χρέους (Quotidiano.net). Μέχρι να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα, η κοινοπραξία περιμένει.

Το ρολόι δεν είναι νομικό, αλλά είναι πραγματικό

Οι Βρυξέλλες έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι δεν υπάρχει αυστηρή νομική προθεσμία για την υπογραφή της Ιταλίας. Η πρακτική πίεση είναι διαφορετική: οι αδιάθετοι πόροι του SAFE πρέπει να ανακατανεμηθούν έως το τέλος του 2026, άρα η καθυστέρηση έχει συγκεκριμένο κόστος. Αν η Ρώμη περιμένει υπερβολικά, τα χρήματα θα κατευθυνθούν σε χώρες που κινήθηκαν νωρίτερα (Adnkronos).

Ο κίνδυνος ανακατανομής δεν αφορά μόνο την Ιταλία. Η Γαλλία έχει λόγο να παρακολουθεί στενά. Ένα ιταλικό πρόγραμμα βασισμένο σε πλατφόρμες της Rheinmetall θα μπορούσε να ενισχύσει τη θέση των γερμανικών χερσαίων συστημάτων ως προεπιλογής για τα ευρωπαϊκά τεθωρακισμένα, εξέλιξη που το Παρίσι δύσκολα θα έβλεπε θετικά. Οι όροι επιλεξιμότητας του SAFE προβλέπουν κοινές προμήθειες και περιορισμούς στα εξαρτήματα εκτός ΕΕ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), αλλά δεν εμποδίζουν τα χρήματα να ενισχύσουν τη βιομηχανική θέση μιας χώρας εις βάρος μιας άλλης.

Το ευρύτερο μοτίβο κάνει το πρόβλημα πιο καθαρό. Στην Πολωνία, οι αμυντικοί κύκλοι δεν αντιμετωπίζουν την ιταλική καθυστέρηση ως άμεση απειλή για την ανατολική πτέρυγα, αλλά ως ακόμη μία δοκιμασία για το αν οι ευρωπαϊκές υποσχέσεις περί βαρέων δυνάμεων θα είναι αξιόπιστες έως το 2027 (Radar RP). Η μόνιμη γερμανική ταξιαρχία στη Λιθουανία, που αναμένεται να φθάσει περίπου τους 5.000 στρατιωτικούς με άρματα και μηχανοκίνητο πεζικό έως το τέλος του 2027, είναι το πιο ορατό βραχυπρόθεσμο μέτρο για το αν οι δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ μετά το 2022 στην ανατολική πτέρυγα υλοποιούνται (Euronews PL, Atlantic Council).

Ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός παράγει ανακοινώσεις, χρηματοδοτικές αρχιτεκτονικές και εταιρικές συμπράξεις ταχύτερα από όσο παράγει επιχειρησιακά διαθέσιμα τεθωρακισμένα. Η ιταλική περίπτωση δείχνει γιατί: τα χρήματα μπορεί να υπάρχουν, η βιομηχανία μπορεί να είναι έτοιμη, η συμμαχία μπορεί να πιέζει, αλλά τίποτα δεν κινείται αν ένα υπουργείο Οικονομικών δεν συμφωνήσει να δανειστεί και ένα κοινοβούλιο δεν συμφωνήσει να δαπανήσει.

Αυτό που θα έκλεινε τη συζήτηση εξακολουθεί να λείπει: ο ακριβής στόχος δυνατοτήτων που έχει αναλάβει η Ιταλία έναντι του ΝΑΤΟ, η κατάσταση ετοιμότητας του σχηματισμού που θα εξοπλίσει το A2CS και το χρονοδιάγραμμα υπογραφής της σύμβασης. Χωρίς αυτά, η υπόθεση μένει στο κενό ανάμεσα στην ταχύτητα που η Ευρώπη λέει ότι χρειάζεται και στην ταχύτητα που επιτρέπουν οι δημοσιονομικοί της θεσμοί.