Πυρηνική προειδοποίηση για το Καλίνινγκραντ χωρίς τεκμήρια αποκλεισμού

Η Ρωσία προειδοποίησε γραπτώς το NATO ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει κάθε όπλο που διαθέτει, ακόμη και πυρηνικά, αν η Συμμαχία επιχειρούσε να αποκλείσει το Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία. Το NATO αρνείται ότι απειλεί την περιοχή, ενώ ο γενικός γραμματέας του, Μαρκ Ρούτε, λέει πως δεν βλέπει επικείμενη επίθεση σε έδαφος της Συμμαχίας (Reuters). Η Μόσχα δεν έχει δημοσιοποιήσει στοιχεία για τον αποκλεισμό που λέει ότι φοβάται.

Τι αναφέρει το σημείωμα

Η προειδοποίηση περιλαμβανόταν σε άτυπο διπλωματικό σημείωμα που είδε το Reuters. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το σημείωμα θέτει ως προϋπόθεση για τη χρήση πυρηνικών μια απόπειρα απομόνωσης του θύλακα και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ρωσικών πληγμάτων σε κέντρα λήψης αποφάσεων κρατών της Συμμαχίας στην αρχή μιας σύγκρουσης (The Moscow Times/Reuters). Τα αποσπάσματα που παρατίθενται δεν κατονομάζουν επιχείρηση ή πλοία και δεν δίνουν χρονοδιάγραμμα.

Ο ισχυρισμός περί αποκλεισμού διατυπώθηκε από διαφορετικό κανάλι. Οι ρωσικές πρεσβείες είπαν ότι διαθέτουν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες το NATO προετοιμάζεται να αποκόψει το Καλίνινγκραντ από αέρος και θαλάσσης, χωρίς όμως να τις δημοσιοποιήσουν (AP/Daily News). Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, είπε ότι τα κείμενα που καθορίζουν τη ρωσική πολιτική προβλέπουν απάντηση σε κάθε απόπειρα αποκλεισμού και ότι οι διπλωμάτες υπενθύμιζαν αυτή τη θέση στους Ευρωπαίους «θερμοκέφαλους» (TASS). Αυτή είναι η αιτιολόγηση της Μόσχας για την απειλή, όχι απόδειξη ότι υπάρχει σχέδιο αποκλεισμού.

Η απάντηση του NATO

Η εκπρόσωπος του NATO, Άλισον Χαρτ, επιβεβαίωσε ότι η Συμμαχία έλαβε την επιστολή και απάντησε σε αυτήν (AP/Daily News). Το Reuters μετέδωσε ότι στην απάντηση το NATO χαρακτήριζε τον εαυτό του αμυντική συμμαχία και υποστήριζε πως καμία άσκησή του δεν απειλούσε ρωσικό έδαφος (The Moscow Times/Reuters). Πρόκειται για διάψευση της μίας πλευράς της διαφοράς. Σε κανένα από τα δημοσιεύματα, πάντως, δεν αναφέρεται απόφαση για αποκλεισμό.

Στις 30 Σεπτεμβρίου, ο γενικός γραμματέας του NATO, Μαρκ Ρούτε, είπε πως δεν υπάρχει επικείμενη απειλή κατά εδάφους της Συμμαχίας και ότι αυτή ήταν η ίδια εκτίμηση που είχε διατυπώσει τρεις εβδομάδες, τρεις μήνες και έναν χρόνο νωρίτερα (Reuters). Αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει το ρωσικό κείμενο (NATO). Η πλήρης ανταλλαγή επιστολών, επομένως, παραμένει αδημοσίευτη.

Τι προκάλεσε, λοιπόν, την αποστολή του σημειώματος; Η εκτίμηση του NATO παραπέμπει σε μια συνηθισμένη στρατιωτική άσκηση. Η Die Zeit, επικαλούμενη το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων DPA, μετέδωσε στις 29 Σεπτεμβρίου ότι η Συμμαχία θεωρούσε πως το σημείωμα ήταν απάντηση σε αεροπορική άσκηση που είχε γίνει στα μέσα Αυγούστου (Die Zeit/DPA).

Ανώνυμες στρατιωτικές πηγές είπαν στο πρακτορείο ότι η άσκηση έδειξε πως το NATO θα μπορούσε να αναλάβει τον έλεγχο του Καλίνινγκραντ αν η Ρωσία επιτεθεί σε έδαφος κράτους της Συμμαχίας. Πρόκειται για σενάριο πολέμου που εξετάζεται σε καιρό ειρήνης, όπως συμβαίνει συνήθως στον σχεδιασμό της αποτροπής. Η Μόσχα θα μπορούσε εύλογα να εκλάβει την ίδια άσκηση ως πρόβα του αποκλεισμού που περιγράφει στο σημείωμά της.

Γιατί έχει σημασία μια αόριστη λέξη

Το σημείωμα θέτει ως έναυσμα την «απομόνωση», χωρίς η Μόσχα να έχει διευκρινίσει τι ακριβώς συνιστά. Αυτή η ασάφεια δημιουργεί το πρακτικό πρόβλημα: μια άσκηση με πολεμικό σενάριο, όπως εκείνη του Αυγούστου, μπορεί να παρουσιαστεί από τις ρωσικές πρεσβείες ως προετοιμασία για αποκλεισμό, όπως ουσιαστικά συνέβη τώρα.

Η μεγαλύτερη πίεση πέφτει στη Λιθουανία και την Πολωνία, τις δύο χώρες της Συμμαχίας που συνορεύουν με τον θύλακα. Μια υπό όρους πυρηνική προειδοποίηση, συνδεδεμένη με ασαφώς ορισμένο έναυσμα, μπορεί να δώσει στις κυβερνήσεις τους λόγο να σταθμίσουν πόσο εμφανώς θα πραγματοποιούν στρατιωτικές ασκήσεις στην περιοχή. Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανή επίδραση και όχι για καταγεγραμμένη εξέλιξη: κανένα από τα δημοσιεύματα δεν δείχνει ότι κάποια χώρα-μέλος ακύρωσε άσκηση ή μετακίνησε μονάδα μετά την αποστολή του σημειώματος.

Τα διαθέσιμα στοιχεία στηρίζουν ένα περιορισμένο συμπέρασμα: η Ρωσία διατύπωσε υπό όρους πυρηνική απειλή με αφορμή έναν αποκλεισμό που δεν έχει τεκμηριώσει δημόσια, ενώ το NATO λέει ότι δεν βλέπει επικείμενη απειλή για το έδαφός του. Η Μόσχα διαθέτει τις πληροφορίες που θα μπορούσαν να αλλάξουν αυτή την εικόνα. Μέχρι να δημοσιοποιήσουν οι πρεσβείες της τα στοιχεία που λένε ότι έχουν, ο αποκλεισμός υπάρχει μόνο στις δηλώσεις της Ρωσίας.