Η Λαγκάρντ κοιτά το Παρίσι

Η Κριστίν Λαγκάρντ δήλωσε σε γαλλικά μέσα ότι δεν μπορεί να αποκλείσει την αποχώρησή της από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πριν από τη λήξη της θητείας της, τον Οκτώβριο του 2027. Άφησε επίσης ανοικτό το ενδεχόμενο να λειτουργήσει ως «ευρωπαϊκή φωνή» στη γαλλική προεδρική συζήτηση (Le Figaro, CNBC). Δεν παραιτήθηκε, δεν ανακοίνωσε υποψηφιότητα και δεν έδωσε χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, η πρόεδρος της ΕΚΤ τοποθέτησε πλέον τον εαυτό της στην περιφέρεια μιας εθνικής εκλογικής αναμέτρησης, την ώρα που η αξιοπιστία της Τράπεζας ως ανεξάρτητου θεσμού είναι οικονομικό μέγεθος με απολύτως πρακτική αξία.

Γιατί η ανεξαρτησία έχει χρηματική αξία

Η ΕΚΤ δεν καθορίζει απλώς τα επιτόκια για τις 20 χώρες που χρησιμοποιούν το ευρώ. Διαμορφώνει και τις προσδοκίες τραπεζών, επενδυτών και κυβερνήσεων για το πού θα κινηθούν τα επιτόκια στη συνέχεια. Αυτές οι προσδοκίες περνούν απευθείας στα στεγαστικά δάνεια, στην τιμολόγηση των επιχειρηματικών πιστώσεων και στις αποδόσεις, δηλαδή στα επιτόκια με τα οποία δανείζονται τα κράτη από τις αγορές.

Η Λαγκάρντ δεν αποφασίζει μόνη της. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ ψηφίζει, με τη συμμετοχή των έξι μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής και των διοικητών των εθνικών κεντρικών τραπεζών της ευρωζώνης (ΕΚΤ). Τον Ιούνιο, το Συμβούλιο αύξησε το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων, δηλαδή την απόδοση που λαμβάνουν οι τράπεζες όταν τοποθετούν χρήματα για μία νύχτα στην ΕΚΤ, στο 2,25%. Ήταν η πρώτη αύξηση από το 2023 (ΕΚΤ, Brussels Signal).

Λίγες ημέρες αργότερα, στο ετήσιο συνέδριο της ΕΚΤ στη Σίντρα, η Λαγκάρντ μίλησε για επιστροφή στα «βασικά»: τα βασικά επιτόκια ως κύριο εργαλείο πολιτικής, αποφάσεις από συνεδρίαση σε συνεδρίαση και λιγότερες δεσμεύσεις για την επόμενη κίνηση των επιτοκίων (ΕΚΤ). Το μήνυμα προς τις αγορές ήταν σαφές: η ΕΚΤ ακολουθεί τα δεδομένα, όχι την πολιτική συγκυρία.

Η αναφορά της στη γαλλική προεδρική συζήτηση, λίγες ημέρες μετά, κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση. Οι ευρωπαϊκές συνθήκες προβλέπουν ότι η ΕΚΤ και τα στελέχη της δεν ζητούν ούτε λαμβάνουν οδηγίες από κυβερνήσεις (EUR-Lex). Δεν υπάρχει παραβίαση νόμου. Υπάρχει όμως θεσμικό πρόβλημα εικόνας, επειδή το πρόσωπο που είναι υπεύθυνο να εκπέμπει την ανεξαρτησία της ΕΚΤ εμφανίστηκε να εισέρχεται σε μια εθνική πολιτική αναμέτρηση.

Καμία αναταραχή ακόμη, αλλά ο μηχανισμός είναι ενεργός

Οι αγορές ομολόγων δεν έχουν αντιδράσει μέχρι στιγμής. Η απόδοση του γερμανικού δεκαετούς ομολόγου βρισκόταν περίπου στο 2,94% στις 3 Ιουλίου, ένδειξη από στιγμιότυπο αγοράς και όχι απόδειξη ηρεμίας για ολόκληρη την ημέρα (Trading Economics). Τα σπρεντ, δηλαδή η πρόσθετη απόδοση που ζητούν οι επενδυτές για να δανείσουν κυβερνήσεις υψηλότερου κινδύνου σε σχέση με τη Γερμανία, ήταν περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες για τη Γαλλία και την Ιταλία και περίπου 0,67 για την Ελλάδα (Financial Times). Αυτές οι διαφορές αντανακλούν ήδη γνωστούς δημοσιονομικούς κινδύνους, όχι κάτι που είπε η Λαγκάρντ.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι ότι η δήλωσή της μετακίνησε τις τιμές. Είναι ότι τα σημεία στα οποία θα φαινόταν μια απώλεια εμπιστοσύνης στην ανεξαρτησία της ΕΚΤ είναι ακριβώς τα σημεία όπου οι προσδοκίες για τα επιτόκια αγγίζουν την καθημερινή οικονομία. Στην Ισπανία, τα στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου αναπροσαρμόζονται με βάση το Euribor, τον διατραπεζικό δείκτη αναφοράς. Ο μέσος όρος του δωδεκάμηνου Euribor τον Ιούνιο ήταν περίπου 2,798%, από 2,081% έναν χρόνο νωρίτερα, προσθέτοντας περίπου 500 έως 830 ευρώ ετησίως στις δόσεις, ανάλογα με το ύψος του δανείου (Europa Press, La Vanguardia).

Στην Ελλάδα, οι αποφάσεις της ΕΚΤ περνούν στα νέα επιχειρηματικά δάνεια με καθυστέρηση περίπου δύο μηνών (Insider.gr). Τα παραδείγματα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η δήλωση της Λαγκάρντ έχει αλλάξει την τιμολόγηση της αγοράς. Δείχνουν όμως πού θα καταλήξει το κόστος, αν η αγορά αρχίσει να απαιτεί ασφάλιστρο για θεσμική αβεβαιότητα.

Το πρόβλημα της διαδοχής

Η Γαλλία δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής. Βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή στον ευρωπαϊκό μηχανισμό που ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος παραβιάζει τους κανόνες για το έλλειμμα, ενώ το κόστος δανεισμού της έχει πλησιάσει εκείνο της Ιταλίας. Στην ευρωζώνη, ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 2,8% τον Ιούνιο, από 3,2% τον Μάιο (Irish Times). Το οικονομικό περιβάλλον δεν δείχνει εκρηκτικό. Ο κίνδυνος είναι θεσμικός.

Δεν έχει εμφανιστεί λίστα πιθανών διαδόχων. Κανένα κόμμα δεν έχει παρουσιάσει τη Λαγκάρντ ως υποψήφιά του. Η ΕΚΤ μπορεί να αντέξει μια πρόωρη αποχώρηση προέδρου. Θα πλήρωνε όμως κόστος αν η αποχώρηση έμοιαζε πολιτικά σκηνοθετημένη, επειδή κάθε απόφαση για τα επιτόκια στους μήνες που θα προηγούνταν θα διαβαζόταν μέσα από γαλλικό πρίσμα. Το πόσο θα παραμείνει θολή η γραμμή ανάμεσα στη Φρανκφούρτη και το Παρίσι θα κριθεί από τον χρόνο, τα ονόματα που θα εμφανιστούν και το αν οι αγορές αποφασίσουν ότι αυτή η ασάφεια έχει σημασία.