Η Λετονία δίνει προτεραιότητα στις ΗΠΑ

Το υπουργείο Άμυνας της Λετονίας ανακοίνωσε ότι ο κρατικός γραμματέας Άιρις Ρίκβεϊλις πρότεινε στην Ουάσιγκτον πρόσβαση κατά προτεραιότητα σε λετονικές στρατιωτικές βάσεις και πεδία εκπαίδευσης, μεταξύ των οποίων και η περιοχή ασκήσεων της Σελίγια. Η πρόταση, που διαβιβάστηκε στον αναπληρωτή αξιωματούχο του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας Ντάνιελ Ζίμερμαν, εντάσσεται στην προσπάθεια της Ρίγας να δέσει πιο σταθερά την αμερικανική στρατιωτική παρουσία με το έδαφος της Βαλτικής. Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ περνά πλέον από τις συμβολικές εναλλαγές μονάδων στην υλική υποδομή της αποτροπής: βάσεις όπου μπορούν να αναπτυχθούν δυνάμεις, καύσιμα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν, δρόμοι από τους οποίους μπορούν να κινηθούν και δίκτυα διοίκησης στα οποία μπορούν να συνδεθούν. Το κρίσιμο κενό είναι ότι δεν έχει δημοσιοποιηθεί νομικό κείμενο που να ορίζει τι σημαίνει στην πράξη η «πρόσβαση κατά προτεραιότητα».

Τι μπορεί να καλύπτει η «πρόσβαση κατά προτεραιότητα»

Η διατύπωση μπορεί να σημαίνει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα έχουν πρώτο λόγο στον προγραμματισμό των πεδίων εκπαίδευσης, ταχύτερες εγκρίσεις για ασκήσεις, εγγυημένους χώρους ανάπτυξης σε περίπτωση κρίσης ή άδεια αποθήκευσης εξοπλισμού. Μπορεί όμως να σημαίνει και κάτι πολύ πιο περιορισμένο: μια πολιτική δέσμευση ότι οι αμερικανικές ανάγκες θα λαμβάνονται υπόψη όταν τα στρατιωτικά ημερολόγια συγκρούονται.

Η Λετονία διαθέτει ήδη το θεσμικό πλαίσιο που επιτρέπει την παρουσία συμμαχικών στρατευμάτων στο έδαφός της. Έχει κυρώσει τη Συμφωνία του ΝΑΤΟ για το Καθεστώς των Δυνάμεων, η οποία ρυθμίζει τη νομική θέση, τη δικαιοδοσία και τα τελωνειακά ζητήματα για τα συμμαχικά στρατεύματα (likumi.lv, NATO SOFA). Το αμερικανικό προσωπικό μπορεί νόμιμα να επιχειρεί σε λετονικό έδαφος. Η συμφωνία αυτή, όμως, δεν παραχωρεί δικαιώματα βάσης ούτε προνομιακή πρόσβαση σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Αυτά απαιτούν χωριστή διμερή ρύθμιση, και τέτοιο κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί.

Τα πεδία εκπαίδευσης έχουν σημασία επειδή η πρόσβαση καθορίζει πόσο γρήγορα μπορούν να προετοιμαστούν και να αναπτυχθούν οι συμμαχικές μονάδες. Μια μονάδα που γνωρίζει το έδαφος και τη διάταξη των εγκαταστάσεων κινείται ταχύτερα από μία που φθάνει χωρίς προηγούμενη εξοικείωση. Η γλώσσα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους κινείται στην ίδια λογική: η αποτροπή χρειάζεται σχέδια υποδοχής, προτοποθετημένα αποθέματα και διαδρόμους μεταφοράς, όχι μόνο αριθμό στρατιωτών (Ανακοινωθέν Βίλνιους του ΝΑΤΟ). Η Σελίγια ταιριάζει σε αυτό το σχήμα, εφόσον τα δικαιώματα πρόσβασης που υπονοεί η πρόταση είναι πραγματικά και όχι απλώς πολιτική δήλωση.

Η Λετονία ανοίγει την πύλη· η διοίκηση του ΝΑΤΟ αποφασίζει τη διάταξη

Η πρόταση έρχεται σε έναν αμυντικό χώρο που μόλις αναδιοργανώθηκε. Την 1η Ιουλίου, το Α΄ Γερμανο-Ολλανδικό Σώμα, πολυεθνικό στρατηγείο του ΝΑΤΟ που συντονίζει χερσαίες δυνάμεις σε ένα θέατρο επιχειρήσεων, ανέλαβε τη διοίκηση εσθονικών και λετονικών μονάδων. Πλέον χειρίζεται τον αμυντικό σχεδιασμό, τις ασκήσεις και την ενσωμάτωση των συμμαχικών ενισχύσεων (ERR, Militarnyi).

Δύο επίπεδα λειτουργούν παράλληλα. Η Λετονία μπορεί να προσκαλεί αμερικανικές δυνάμεις στις βάσεις της. Το στρατηγείο του σώματος αποφασίζει πώς αυτές οι δυνάμεις εντάσσονται στο περιφερειακό σχέδιο άμυνας. Η ισχυρότερη διοικητική δομή δεν προσθέτει αυτομάτως στρατιώτες, όπως σημείωσε το ERR. Η λετονική πρόταση μειώνει τις τριβές για τις μονάδες που θα φθάσουν μόνο αν συνοδευθεί από τα μέσα που τις κρατούν επιχειρησιακές: πυρομαχικά για να πολεμήσουν και αεράμυνα για να προστατευθούν οι χώροι ανάπτυξης.

Τρία μοντέλα, μία πτέρυγα

Κάθε χώρα της ανατολικής πτέρυγας χτίζει διαφορετική εκδοχή της ίδιας ασφάλειας. Η Λιθουανία φιλοξενεί μόνιμη γερμανική ταξιαρχία, με υποδομές για οικογένειες και στόχο πλήρους επιχειρησιακής ικανότητας έως το 2027 (Euronews). Η Πολωνία υιοθέτησε στις 16 Ιουνίου κυβερνητικό ψήφισμα για τη δημιουργία μόνιμης αμερικανικής βάσης, αν και η τελική απόφαση ανήκει στην Ουάσιγκτον (gov.pl).

Το λετονικό μοντέλο είναι ελαφρύτερο: όχι μόνιμες φρουρές, αλλά ένα πλαίσιο «ταχύτερης άφιξης». Για το Παρίσι, αυτή είναι σε μικρογραφία η ευρωπαϊκή εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Η Γαλλία επιβεβαιώνει τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ, ενώ πιέζει για ισχυρότερες ευρωπαϊκές δυνατότητες και μεγαλύτερη βιομηχανική αυτονομία (γαλλικό ΥΠΕΞ). Η πρόταση της Λετονίας μοιάζει λιγότερο με αυτάρκεια και περισσότερο με σύστημα που λειτουργεί όσο η Ουάσιγκτον παραμένει δεσμευμένη. Αυτό δεν την καθιστά παράλογη. Την καθιστά μεταβατική.

Το δημόσιο αρχείο δεν απαντά ακόμη στα ερωτήματα που θα επέτρεπαν ουσιαστική αξιολόγηση: τι ακριβώς υποσχέθηκε η Ρίγα, τι αποδέχθηκε η Ουάσιγκτον, αν η Σελίγια περιλαμβάνει προτοποθετημένα αποθέματα ή προβλέψεις χρήσης σε κρίση, και ποιος προηγείται όταν περισσότερες συμμαχικές δυνάμεις χρειάζονται την ίδια εγκατάσταση. Οι προσφορές πρόσβασης έχουν πολιτικό βάρος. Δεν είναι όμως αποφάσεις διάταξης δυνάμεων, και η απόσταση ανάμεσα στα δύο είναι ο χώρος όπου η αποτροπή είτε αποκτά υλικό περιεχόμενο είτε μένει στα χαρτιά.