Παραιτείται η πρωθυπουργός της Λετονίας μετά τα ουκρανικά drones που αποκάλυψαν κενά στην άμυνα του NATO

Μέσα σε έντεκα ημέρες, περιστατικά με drones έπληξαν πέντε χώρες της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Η κυβέρνηση της Λετονίας κατέρρευσε. Η Φινλανδία έκλεισε τον εναέριο χώρο της. Τα ραντάρ της Λιθουανίας δεν εντόπισαν καθόλου ένα drone που συνετρίβη. Η Ρουμανία απομάκρυνε πολίτες από περιοχή όπου έπεφταν συντρίμμια με εκρηκτικά. Η Εσθονία ζήτησε από την Ουκρανία να εγκαταστήσει μηχανισμούς αυτοκαταστροφής. Κοινό πρωτόκολλο σε επίπεδο ΝΑΤΟ δεν υπήρχε για τίποτε από όλα αυτά.

Η αλληλουχία

Η αλυσίδα άρχισε στις 7 Μαΐου, όταν δύο ουκρανικά drones μεγάλου βεληνεκούς μπήκαν στον εναέριο χώρο της Λετονίας από τη Ρωσία και συνετρίβησαν κοντά στη Ρέζεκνε, προκαλώντας ζημιές σε άδειες δεξαμενές πετρελαίου και αναγκάζοντας τον στρατό να παραδεχθεί ότι οι αισθητήρες τα είχαν εντοπίσει, αλλά δεν υπήρξε εμπλοκή, επειδή «δεν πληρούνταν όλα τα κριτήρια ασφαλείας». Τρεις ημέρες αργότερα αποπέμφθηκε ο υπουργός Άμυνας Άντρις Σπρούντς. Στις 14 Μαΐου παραιτήθηκε και η πρωθυπουργός Σιλίνια.

Στις 15 Μαΐου, το αεροδρόμιο του Ελσίνκι ανέστειλε τη λειτουργία του για αρκετές ώρες μετά από απειλές για drones, ενώ μαχητικά απογειώθηκαν πάνω από τις ακτές του Κόλπου της Φινλανδίας. Στις 17 Μαΐου, ύποπτο ουκρανικό στρατιωτικό drone συνετρίβη στην περιοχή Ουτένα της Λιθουανίας. Ο λιθουανικός στρατός επιβεβαίωσε ότι τα ραντάρ του δεν το είχαν εντοπίσει καθόλου.

Ενώ οι χώρες της Βαλτικής αντιμετώπισαν κάθε παραβίαση ως κρίση, η Ρουμανία έχει απορροφήσει σχεδόν αθόρυβα 14 περιστατικά με ρωσικά drones μόνο μέσα στο 2026, εκ των οποίων τρία έφεραν ενεργό εκρηκτικό φορτίο. Τον Απρίλιο, πλήγμα με drone στο Γαλάτσι προκάλεσε ζημιές σε κτίρια και ανάγκασε τις αρχές να απομακρύνουν 515 πολίτες. Η υπόθεση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη στον πανευρωπαϊκό Τύπο.

Πέντε χώρες, πέντε πρόχειρες απαντήσεις

Το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει δεσμευτικό κοινό πρωτόκολλο για drones που ξεφεύγουν από το πεδίο του πολέμου και περνούν σε συμμαχικό έδαφος. Οι κανόνες εμπλοκής της Συμμαχίας δεν εφαρμόζονται στις εθνικές ένοπλες δυνάμεις όταν επιχειρούν στο έδαφος της δικής τους χώρας. Κάθε κυβέρνηση αποφασίζει μόνη της αν θα αναχαιτίσει, αν θα προειδοποιήσει ή αν θα ζητήσει διαβουλεύσεις. Η Επιχείρηση Eastern Sentry, που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025, συντονίζει δίκτυα αισθητήρων και ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά δεν ορίζει κοινό όριο για το πότε ένα drone καταρρίπτεται ή πότε ένα περιστατικό κλιμακώνεται.

Το κενό αυτό παρήγαγε πέντε ταυτόχρονα πειράματα εθνικού αυτοσχεδιασμού. Η Λετονία εντόπισε drones και δεν έκανε τίποτε. Η Λιθουανία δεν εντόπισε τίποτε. Η Φινλανδία έκλεισε τον πολιτικό εναέριο χώρο της. Η Ρουμανία δέχθηκε επανειλημμένα πλήγματα, ενώ δοκίμαζε συστήματα αντι-drone στην άσκηση Eastern Phoenix του ΝΑΤΟ. Ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας Χάνο Πέβκουρ επέλεξε άλλη οδό, ζητώντας δημοσίως από την Ουκρανία να ενσωματώσει στα drones της αυτόματους μηχανισμούς αυτοκαταστροφής, ώστε να καταστρέφονται όταν παρεκκλίνουν από την πορεία τους.

Η σύνοδος των εννέα χωρών της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, από τη Ρουμανία έως την Εσθονία, συνεδρίασε στο Βουκουρέστι στις 13 Μαΐου και κατέληξε σε κοινή δήλωση που αναγνώριζε «την επείγουσα ανάγκη να συνεχιστεί η ενίσχυση της αεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας του ΝΑΤΟ, μεταξύ άλλων έναντι απειλών από μη επανδρωμένα συστήματα». Η Ουγγαρία σήμανε «εποικοδομητική αποχή», αρνούμενη να προσυπογράψει τη συμφωνημένη διατύπωση. Η δήλωση είχε χαρακτήρα πρόθεσης, όχι επιχειρησιακού σχεδίου.

Ποιος πληρώνει το κόστος

Η Ουκρανία επιμένει ότι τα ρωσικά συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου εκτρέπουν σκόπιμα τα drones της προς το έδαφος χωρών του ΝΑΤΟ. Ο στρατός της Λετονίας και οι εσθονικές υπηρεσίες πληροφοριών αποδέχονται σε γενικές γραμμές αυτή την εξήγηση. Η αποδοχή της, όμως, δεν λύνει το πρόβλημα. Τα drones συνεχίζουν να φτάνουν. Το πολιτικό κόστος πέφτει στις χώρες όπου καταλήγουν.

Η κρίση της Λετονίας δείχνει τον μηχανισμό με ακρίβεια. Ο ειδικός στρατηγικής επικοινωνίας του ΝΑΤΟ Γιάνις Σαρτς προειδοποίησε ότι η αποπομπή του υπουργού Άμυνας για ένα περιστατικό με drone «στέλνει στη Ρωσία το μήνυμα ότι η Λετονία μπορεί εύκολα να προκληθεί». Ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα, βλέποντας την κυβέρνηση της Λετονίας να πέφτει, έσπευσε να εκδώσει αυστηρές προειδοποιήσεις για την κυριαρχία του εναέριου χώρου, πέντε ημέρες πριν ένα drone συντριβεί και στη δική του χώρα.

Η σουηδική άσκηση Aurora 26 στο Γκότλαντ επιβεβαίωσε την υποκείμενη στρατιωτική αδυναμία. Ουκρανοί χειριστές drones, λειτουργώντας ως αντίπαλη ομάδα δοκιμής, υπερφόρτωσαν επανειλημμένα τις σουηδικές δυνάμεις, ενώ ο υπουργός Άμυνας Παλ Γιόνσον παραδέχθηκε ότι η Σουηδία «σαρώθηκε πλήρως». Οι Ουκρανοί εκπαιδευτές έκριναν ανεπαρκή τη σουηδική τεχνολογία drones, επισημαίνοντας την εξάρτηση από συστήματα δορυφορικής πλοήγησης που αποτυγχάνουν σε περιβάλλον ηλεκτρονικού πολέμου.

Προμήθειες αντι-drone αξίας άνω των 12 δισ. ευρώ βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στη Βαλτική και τη Βόρεια Ευρώπη, με μερική χρηματοδότηση μέσω του ευρωπαϊκού εργαλείου SAFE, μιας νέας έκτακτης πιστωτικής γραμμής άμυνας που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δανείζονται για στρατιωτικές αγορές. Κάθε χώρα, όμως, αγοράζει τα δικά της συστήματα, με το δικό της χρονοδιάγραμμα και χωρίς εγγύηση ότι αυτά θα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους. Έντεκα ημέρες περιστατικών με drones δημιούργησαν πέντε ξεχωριστές εθνικές κρίσεις. Καμία δεν παρήγαγε συλλογική απάντηση.