Μακρόν και Μερτς ζητούν αποκλεισμούς στην ενιαία αγορά

Το Παρίσι και το Βερολίνο θέλουν η Ευρωπαϊκή Ένωση να μπορεί να απαντά με ισχυρότερα μέτρα σε πρακτικές που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό, φτάνοντας ακόμη και στον αποκλεισμό επιχειρήσεων μιας χώρας από την ενιαία αγορά. Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποκτήσει αυτή την εξουσία (Reuters, γαλλογερμανικό άτυπο έγγραφο). Η πρόταση, ωστόσο, αφήνει ανοιχτά τα δύο κρίσιμα ερωτήματα: τι θα ενεργοποιεί την παρέμβαση και τι ακριβώς θα μπορεί να μπλοκάρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν κατονομάζεται καμία χώρα, αν και τα δημοσιεύματα παρουσιάζουν το εργαλείο ως απάντηση στην Κίνα (Euronews).

Η χρονική συγκυρία είναι ενδεικτική. Ο αρμόδιος για το εμπόριο επίτροπος Μάρος Σέφτσοβιτς θα έχει συνομιλίες με το Πεκίνο στις 8–9 Οκτωβρίου (Politico).

Ευρύτερο πεδίο, γνώριμη ψηφοφορία

Οι δύο ηγέτες έστειλαν στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κοινή επιστολή με τις υπογραφές τους και ένα μη δεσμευτικό έγγραφο προτάσεων. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα εργαλείο αντίδρασης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες μια τρίτη χώρα στρεβλώνει σε μεγάλη κλίμακα την ευρωπαϊκή αγορά. Ένα απλό παράδειγμα: μια ξένη κυβέρνηση επιδοτεί τα εργοστάσιά της ώστε να παράγουν περισσότερα προϊόντα από όσα μπορεί να απορροφήσει η εγχώρια αγορά. Οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν κατόπιν να πουλήσουν στην Ευρώπη σε τιμές χαμηλότερες από εκείνες που χρειάζεται ένας ευρωπαίος ανταγωνιστής για να καλύψει το κόστος του, με αποτέλεσμα το ευρωπαϊκό εργοστάσιο να χάνει παραγγελίες.

Σύμφωνα με το γαλλογερμανικό άτυπο έγγραφο, την απόφαση για τα μέτρα θα λαμβάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Θα παραμένει σε ισχύ, εκτός αν την απορρίψουν τουλάχιστον 15 κυβερνήσεις που εκπροσωπούν το 65 τοις εκατό του πληθυσμού της ΕΕ. Για να τη μπλοκάρουν, οι αντίπαλοί της θα πρέπει να συγκροτήσουν ευρεία συμμαχία, κάτι πολύ δυσκολότερο από το να κρατήσουν λίγες πρωτεύουσες ένα μέτρο εκτός ημερήσιας διάταξης.

Η μέθοδος αυτή δεν είναι καινούργια. Ισχύει ήδη στις υποθέσεις εμπορικής άμυνας, δηλαδή στις έρευνες που διεξάγει η ΕΕ για εισαγωγές οι οποίες πωλούνται κάτω από το κόστος ή στηρίζονται από ξένες επιδοτήσεις. Νέο είναι το εύρος της προτεινόμενης παρέμβασης: θα μπορούσε να αφορά ολόκληρο κλάδο αντί για ένα προϊόν και να καταλήγει σε αποκλεισμό, αντί σε πρόσθετο δασμό.

Η σημερινή, βραδύτερη διαδικασία

Η υπόθεση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων το 2024 δείχνει πώς λειτουργεί το ισχύον σύστημα. Μετά από έρευνα για τις κινεζικές επιδοτήσεις, οι Βρυξέλλες επέβαλαν τον Οκτώβριο του 2024 διαφορετικούς δασμούς, ανά εταιρεία, από 7,8 έως 35,3 τοις εκατό στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα με μπαταρία που κατασκευάζονταν στην Κίνα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Επρόκειτο για αντισταθμιστικούς δασμούς, δηλαδή πρόσθετες επιβαρύνσεις που υπολογίζονται ώστε να εξουδετερώνουν την επίδραση μιας επιδότησης. Η διαδικασία αφορούσε ένα μόνο προϊόν.

Ο Μακρόν και ο Μερτς υποστηρίζουν ότι η διαδικασία είναι υπερβολικά αργή όταν μια χώρα κυριαρχεί σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής (Reuters). Ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μπορεί να ξεκινά έρευνες με δική της πρωτοβουλία, να εξετάζει ολόκληρους κλάδους και να κινείται ταχύτερα.

Ποιος πληρώνει αν το χρησιμοποιήσουν οι Βρυξέλλες

Κάθε αποκλεισμός έχει δύο πλευρές. Η απομάκρυνση ενός φθηνού προμηθευτή βοηθά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται μαζί του. Αυξάνει, όμως, το κόστος για τα ευρωπαϊκά εργοστάσια και τα νοικοκυριά που αγόραζαν από αυτόν. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος αντιποίνων· οι συντάκτες της πρότασης τον αναγνωρίζουν, ζητώντας να χαρτογραφηθεί το κόστος που θα είχαν για κάθε κράτος-μέλος πιθανά κινεζικά αντίμετρα (άτυπο έγγραφο).

Η στάση των γερμανικών επιχειρήσεων αποτυπώνει τη διάσταση ανάμεσα στη μείωση της εξάρτησης και στον περιορισμό της πρόσβασης στην αγορά. Σε έρευνα του Γερμανικού Επιμελητηρίου Βιομηχανίας και Εμπορίου, το 60 τοις εκατό των επιχειρήσεων ζήτησε λιγότερες εξαρτήσεις από την Κίνα, αλλά μόνο το 36 τοις εκατό υποστήριξε τον περιορισμό της πρόσβασης στην αγορά. Οι περισσότερες επιχειρήσεις θέλουν μικρότερη έκθεση στην Κίνα, αλλά πολύ λιγότερες θέλουν να κλείσουν οι Βρυξέλλες τις πόρτες για να το πετύχουν. Και η Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών προκρίνει τη στοχευμένη χρήση των εργαλείων που διαθέτει ήδη η ΕΕ.

Ορισμένες κυβερνήσεις επιδιώκουν ενεργά να προσελκύσουν κινεζικά κεφάλαια. Τα σχεδιαζόμενα ισπανικά εργοστάσια μπαταριών με κινεζική συμμετοχή αντιστοιχούν σε προτεινόμενες επενδύσεις σχεδόν 15 δισ. ευρώ (Expansión). Το ποσό δεν αποτελεί ζημία· δείχνει το ύψος των προγραμματισμένων επενδύσεων που θα μπορούσε να διακινδυνεύσει μια εμπορική σύγκρουση και εξηγεί γιατί η Μαδρίτη έχει διαφορετικά κίνητρα από το Παρίσι.

Τίποτε από αυτά δεν αποτελεί ακόμη νόμο. Βάσει του άρθρου 207 της Συνθήκης της ΕΕ, ένας εμπορικός κανονισμός χρειάζεται πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στη συνέχεια έγκριση τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από τις εθνικές κυβερνήσεις (EUR-Lex). Η Επιτροπή χαρακτήρισε τα έγγραφα «πολύτιμη συμβολή», ενώ οι ηγέτες της ΕΕ θα τα συζητήσουν στη σύνοδο κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου (Euronews).

Τα κείμενα που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες δεν ορίζουν ποια αποδεικτικά στοιχεία θα απαιτούνται για να χαρακτηριστεί μια στρέβλωση «συστηματική». Δεν καταγράφουν ούτε ποια προϊόντα ή δραστηριότητες θα μπορεί να μπλοκάρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (άτυπο έγγραφο). Το Παρίσι και το Βερολίνο προτείνουν μια δυνητικά ευρεία εξουσία, αφήνοντας στην Επιτροπή να καθορίσει πότε θα ενεργοποιείται και πού θα σταματά. Από αυτές τις δύο επιλογές θα κριθεί αν μπορούν να αποδεχθούν το εργαλείο οι επιχειρήσεις που αγοράζουν κινεζικές εισροές και οι κυβερνήσεις που προσδοκούν κινεζικά εργοστάσια.