Ο Magyar άρει τα βέτο για €17 billion

Ο Πέτερ Μαγιάρ επέλεξε την Πολωνία για το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό ως πρωθυπουργός της Ουγγαρίας. Η διαδρομή, από την Κρακοβία και τη Βαρσοβία έως το Γκντανσκ, με στάση για συνάντηση με τον Λεχ Βαλέσα, τοποθετεί τον πολιτικό που νίκησε τον Βίκτορ Όρμπαν με σαρωτική διαφορά τον Απρίλιο μέσα στην παράδοση της δημοκρατικής αποκατάστασης στην Κεντρική Ευρώπη, με τον Ντόναλντ Τουσκ σε ρόλο μέντορα. Ο Μαγιάρ έχει ήδη ξεμπλοκάρει σειρά ευρωπαϊκών αποφάσεων που ο Όρμπαν κρατούσε επί χρόνια σε ομηρεία. Δεν έχει όμως αλλάξει τις περισσότερες πολιτικές που εκείνος οικοδόμησε.

Η συναλλακτική επανεκκίνηση

Η θεσμική μετατόπιση είναι συγκεκριμένη. Λίγες ημέρες μετά την ανάληψη της εξουσίας, η Ουγγαρία απέσυρε το βέτο της στο δάνειο των 90 δισ. ευρώ της ΕΕ προς την Ουκρανία και άφησε να περάσει το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Η υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Όρμπαν δήλωσε ότι η Βουδαπέστη θα σταματήσει να χρησιμοποιεί τα βέτο «ως πολιτικό θέατρο» (Kyiv Independent, Euronews). Επί Βίκτορ Όρμπαν, η Ουγγαρία είχε μπλοκάρει, ή ουσιαστικά παρεμποδίσει, 21 αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Αυτό το μοντέλο εγκαταλείπεται πλέον επισήμως.

Το αντάλλαγμα είναι περίπου 17 δισ. ευρώ σε παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια. Από αυτά, τα 10,4 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή του μεταπανδημικού επενδυτικού προγράμματος της ΕΕ, πρέπει να ζητηθούν έως τις 31 Αυγούστου, αλλιώς χάνονται οριστικά. Ο Μαγιάρ πήγε στις Βρυξέλλες στις 29 Απριλίου και επιδιώκει συμφωνία με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έως τα τέλη Μαΐου. Η Κομισιόν έχει δείξει ασυνήθιστη ευελιξία, με αξιωματούχους να λένε σε ουγγρικά μέσα ότι υπάρχει «πραγματική πιθανότητα» να εκταμιευθεί ολόκληρο το ποσό (Telex).

Ίδιες πολιτικές, άλλοι τρόποι

Η συνέχεια στην ουσία της πολιτικής είναι, ωστόσο, εμφανής. Ο Μαγιάρ είπε στους Financial Times ότι η κυβέρνησή του «δεν θα αλλάξει τη θέση της Ουγγαρίας για τη στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία» και ότι δεν θα διακόψει απότομα τις σχέσεις με τη Ρωσία (Magyar Tisza). Η Ουγγαρία εξακολουθεί να μη στέλνει όπλα στο Κίεβο. Ο Μαγιάρ υπόσχεται σταδιακή απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια έως το 2035, έναν μακρινό ορίζοντα που κρατά τη Μόσχα στον ρόλο του προμηθευτή για όλη την τρέχουσα δεκαετία. Στο μεταναστευτικό απορρίπτει τον υποχρεωτικό μηχανισμό αλληλεγγύης της ΕΕ, τον κανόνα που απαιτεί από τα κράτη είτε να δέχονται αιτούντες άσυλο είτε να πληρώνουν, συνεχίζοντας σχεδόν κατά λέξη τη θέση του Όρμπαν.

Τσέχοι αναλυτές περιέγραψαν το παράδοξο με ακρίβεια: ο Μαγιάρ φέρνει «αλλαγή ύφους, όχι κατ’ ανάγκην αλλαγή ουσίας» (Seznam Zprávy). Εγκατέλειψε τα εργαλεία πίεσης που χρησιμοποιούσε ο Όρμπαν. Δεν ανέτρεψε όμως τις πολιτικές που εκείνος εγκατέστησε.

Ο Φίτσο χωρίς εταίρο

Ο πιο καθαρός χαμένος είναι ο Ρόμπερτ Φίτσο. Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας στηριζόταν στην Ουγγαρία ως δομικό εταίρο για το μπλοκάρισμα ευρωπαϊκών αποφάσεων σχετικά με τις κυρώσεις και την Ουκρανία. Αυτή η σύμπραξη έχει ουσιαστικά τελειώσει. Ο Φίτσο, ο οποίος επισκέφθηκε τον Πούτιν στη Μόσχα στις 9 Μαΐου ως ο μόνος εν ενεργεία ηγέτης κράτους της ΕΕ που το έκανε, βρίσκεται πλέον πιο απομονωμένος. Με τους κανόνες ειδικής πλειοψηφίας της ΕΕ, η Σλοβακία των 5,5 εκατ. κατοίκων δεν μπορεί να μπλοκάρει μόνη της αποφάσεις (Centre for European Reform).

Σε φακέλους που απαιτούν ομοφωνία, όπως η εξωτερική πολιτική και οι κυρώσεις, ο Φίτσο διατηρεί θεωρητικά δικαίωμα βέτο. Όμως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε τον Απρίλιο υπέρ αιτήματος προς την Επιτροπή να ενεργοποιήσει το εργαλείο παγώματος κονδυλίων λόγω δημοκρατικής οπισθοδρόμησης κατά της Μπρατισλάβα (EU Observer). Με περίπου το 20% του σλοβακικού ΑΕΠ να συνδέεται με μεταβιβάσεις από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, τα περιθώρια σύγκρουσης έχουν στενέψει. Η πραγματιστική του αντίδραση, με τη σιωπηρή άρση του σλοβακικού μπλόκου στο 20ό πακέτο κυρώσεων μόλις αποκαταστάθηκε η ροή πετρελαίου μέσω του αγωγού Ντρούζμπα, δείχνει ηγέτη που μετρά κόστος, όχι πολιτικό που διεξάγει ιδεολογικό πόλεμο.

Το μοτίβο που πρέπει να προσέξουν οι Βρυξέλλες

Η Ομάδα του Βίσεγκραντ, η άτυπη συμμαχία Πολωνίας, Ουγγαρίας, Τσεχίας και Σλοβακίας, είναι το σχήμα που θέλουν να αναζωογονήσουν ο Μαγιάρ και ο Τουσκ. Δημοσκόπηση της Median για την τσεχική δημόσια ραδιοφωνία έδειξε ότι το 80% των Τσέχων πολιτών στηρίζει την ανανεωμένη συνεργασία. Το σχήμα, όμως, λειτουργεί μόνο αν και τα τέσσερα μέλη μοιράζονται έναν ελάχιστο κοινό προσανατολισμό, και η επίσκεψη του Φίτσο στη Μόσχα δεν συμβιβάζεται εύκολα με το ταξίδι του Μαγιάρ στη Βαρσοβία.

Το βαθύτερο τεστ είναι αν οι Βρυξέλλες έμαθαν κάτι από την πολωνική εμπειρία. Όταν ο Τουσκ ανέλαβε την εξουσία το 2023, η Κομισιόν έσπευσε να αποδεσμεύσει κονδύλια πριν επαληθευθούν οι μεταρρυθμίσεις. Αναλυτές του CEPS προειδοποιούν ότι διαμορφώνεται το ίδιο μοτίβο: «πολιτική ευθυγράμμιση, όχι επαληθευμένη συμμόρφωση» να οδηγεί την απόφαση (CEPS). Ο Μαγιάρ δεν έχει ακόμη υπογράψει τη σύσταση του Ειδικού Δικαστηρίου για τη ρωσική επιθετικότητα. Η ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας προς την ΕΕ παραμένει μπλοκαρισμένη εν αναμονή συνάντησης Μαγιάρ-Ζελένσκι. Τα 27 μεταρρυθμιστικά ορόσημα που συνοδεύουν τα παγωμένα κονδύλια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτα.

Ο Μαγιάρ άλλαξε τους συνομιλητές της Ουγγαρίας. Αυτό που πράγματι κάνει η Ουγγαρία μοιάζει, μέχρι στιγμής, εντυπωσιακά οικείο. Και 10,4 δισ. ευρώ κρίνονται σε μια προθεσμία που λήγει σε δέκα εβδομάδες.