Δεύτερο καλώδιο Μάλτας-Σικελίας

Στη Μάλτα, ένα γεωτρύπανο διανοίγει υπόγεια δίοδο μέσα στον παράκτιο βράχο, ώστε ένα καλώδιο υψηλής τάσης να φθάσει στη θάλασσα (Lovin Malta). Από εκεί θα συνεχίσει υποθαλάσσια προς τη Σικελία, δίνοντας στη χώρα δεύτερη σύνδεση με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα και προσθέτοντας 225 MW δυναμικότητας εισαγωγών (Interconnect Malta). Για ένα νησί που ήδη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ένα μόνο καλώδιο με τη Σικελία για την εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, το έργο είναι κυρίως υποδομή ασφάλειας: χτίζεται ώστε μια βλάβη στο υφιστάμενο καλώδιο να μη μετατρέπεται αυτομάτως σε πρόβλημα επάρκειας.

Γιατί τα δύο καλώδια αλλάζουν τον υπολογισμό

Η Μάλτα εισάγει σήμερα ηλεκτρική ενέργεια από τη Σικελία μέσω μίας υφιστάμενης διασύνδεσης. Όταν το καλώδιο αυτό βγαίνει εκτός λειτουργίας, είτε λόγω βλάβης είτε λόγω συντήρησης, το νησί στηρίζεται περισσότερο στις εγχώριες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Με δεύτερο καλώδιο, η χώρα θα μπορεί να αντλεί ρεύμα από το ευρύτερο ιταλικό σύστημα ακόμη και αν η πρώτη γραμμή δεν είναι διαθέσιμη (Terna).

Η δεύτερη διασύνδεση βοηθά επίσης στην ενσωμάτωση της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας. Τα μικρά ηλεκτρικά συστήματα δυσκολεύονται όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές μεταβάλλεται απότομα: περίσσεια ρεύματος το μεσημέρι, έλλειμμα όταν πέφτει ο ήλιος. Με μία μόνο σύνδεση προς ένα μεγαλύτερο σύστημα, οι διαχειριστές έχουν περιορισμένα περιθώρια είτε να εξάγουν πλεόνασμα είτε να εισάγουν πρόσθετη ισχύ. Μια ισχυρότερη δίοδος προς το ηπειρωτικό δίκτυο δίνει στη Μάλτα μεγαλύτερη ευελιξία, επειδή οι ιταλικοί και ευρωπαϊκοί διαχειριστές μπορούν να συμβάλουν στην εξισορρόπηση που το νησί μόνο του δεν μπορεί εύκολα να πετύχει (European Commission).

Τα καλώδια, όμως, δεν υποκαθιστούν τις τοπικές εφεδρείες. Η εμπειρία της Ισπανίας στις Βαλεαρίδες και τις Κανάριες Νήσους είναι ενδεικτική: ακόμη και μετά την κατασκευή διασυνδέσεων, οι Ισπανοί σχεδιαστές εξακολούθησαν να βλέπουν ανάγκη για εκατοντάδες μεγαβάτ πρόσθετης ισχύος που μπορεί να ενεργοποιείται όταν οι εισαγωγές ή οι ανανεώσιμες πηγές δεν επαρκούν (El Periódico de la Energía). Οι διασυνδέσεις μειώνουν την απομόνωση. Δεν την καταργούν.

Γιατί δεν σημαίνει χαμηλότερο λογαριασμό ρεύματος

Κάθε μεγάλο έργο υποδομής συνοδεύεται συνήθως από την υπόσχεση φθηνότερης ενέργειας. Στην περίπτωση αυτή, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν στηρίζουν τέτοια βεβαιότητα.

Ο λογαριασμός που πληρώνουν τα νοικοκυριά διαμορφώνεται από περισσότερα στοιχεία από τη χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος: περιλαμβάνει χρεώσεις δικτύου, φόρους, τέλη και κρατικές επιδοτήσεις (Eurostat). Ένα ασφαλέστερο σύστημα μπορεί να αφήσει αμετάβλητες τις τελικές τιμές, αν το κόστος κατασκευής ανακτηθεί μέσω των τιμολογίων, αν η εισαγόμενη ενέργεια δεν αποδειχθεί φθηνότερη από την εγχώρια παραγωγή ή αν η κυβέρνηση συνεχίσει να διαχειρίζεται πολιτικά τις τιμές.

Τη διάκριση αυτή έχει κάνει ανοιχτά ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου. Στηρίζει τον Great Sea Interconnector, τη διασύνδεση Κύπρου-Ελλάδας, με όρους ενεργειακής ασφάλειας, προειδοποιώντας παράλληλα ότι οι μειώσεις τιμών δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες (Powergame). Το εκτιμώμενο κόστος του έργου έχει σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη του σχεδιασμού, ενώ Κύπριοι επικριτές αμφισβητούν αν η δαπάνη δικαιολογείται, ακόμη και αν αποδέχονται τη στρατηγική λογική του (Kathimerini Cyprus). Η Μάλτα θα βρεθεί μπροστά στο ίδιο επιχείρημα.

Ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει

Τα οφέλη και τα κόστη δεν πέφτουν στα ίδια σημεία. Τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις της Μάλτας κερδίζουν αν βελτιωθεί η αξιοπιστία του συστήματος και μειωθούν οι διακοπές ρεύματος. Οι φορολογούμενοι επωμίζονται το κόστος κατασκευής, το οποίο παραμένει δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια δημοσίως, αν και έχουν κυκλοφορήσει εκτιμήσεις γύρω στα 300 εκατ. ευρώ (Interconnect Malta, European Commission). Οι εγχώριοι παραγωγοί με μονάδες φυσικού αερίου χάνουν ώρες λειτουργίας όσο αυξάνονται οι εισαγωγές, διατηρούν όμως αξία ως εφεδρεία έκτακτης ανάγκης.

Το έργο εντάσσεται σε ευρύτερη ευρωπαϊκή κατεύθυνση. Αρκετά κράτη-μέλη αναμένεται να μην πιάσουν τον στόχο διασύνδεσης 15% της ΕΕ, δηλαδή το ποσοστό της εγκατεστημένης ισχύος μιας χώρας που μπορεί να μεταφέρεται διασυνοριακά, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καλέσει τα περιφερειακά συστήματα να αποκτήσουν φυσικές συνδέσεις με το ηπειρωτικό δίκτυο (European Commission). Η διάνοιξη που ξεκίνησε τώρα είναι, στην πράξη, ασφαλιστήριο συμβόλαιο: κάνει δυσκολότερη την αποσταθεροποίηση της ηλεκτροδότησης στη Μάλτα, χωρίς να μπορεί να εγγυηθεί φθηνότερο ρεύμα.