Ασπίδα αεράμυνας για τη Ρουμανία

Η συζήτηση που ετοιμάζεται στο Στρασβούργο έρχεται αφού οι εκρήξεις έχουν ήδη φτάσει στην ανατολική άκρη της Ευρώπης. Η συζήτηση και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις ρωσικές παραβιάσεις με drones στη Ρουμανία, στις χώρες της Βαλτικής και στη Φινλανδία μπορούν να κάνουν πολιτικά δυσκολότερη την αντιμετώπιση κάθε περιστατικού ως μεμονωμένου «ατυχήματος». Δεν μπορούν όμως να υπαγορεύσουν στις ρουμανικές δυνάμεις, στους πιλότους του ΝΑΤΟ ή στις εθνικές κυβερνήσεις πότε περνά η γραμμή της κλιμάκωσης (Digi24).

Το ρουμανικό προηγούμενο δίνει βάρος στην πρωτοβουλία. Η ΕΕ καταδίκασε το περιστατικό στο Γκαλάτσι, αφού ανέφερε ότι ρωσικό drone που μετέφερε εκρηκτικά κατέπεσε σε κατοικημένο κτίριο στη διάρκεια νυχτερινής επίθεσης κατά της Ουκρανίας (EEAS). Η Ρουμανία προσέφυγε στη συνέχεια στον ΟΗΕ, όπου το Βουκουρέστι περιέγραψε την παρακολούθηση του στόχου από ραντάρ και συντάχθηκε με περισσότερα από πενήντα κράτη και την ΕΕ στην καταδίκη επαναλαμβανόμενων παραβιάσεων του εναέριου χώρου (Security Council Report).

Πίεση χωρίς διοίκηση

Το θεσμικό κενό είναι σαφές. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος, να επηρεάσει τη μάχη για τους προϋπολογισμούς και να αναγκάσει τις κυβερνήσεις να δώσουν δημόσιες απαντήσεις. Δεν μπορεί όμως να αποφασίσει πότε ένα drone καταρρίπτεται, ποιος διοικητής αναλαμβάνει τον κίνδυνο ή ποιος αποζημιώνει ένα χωριό όταν τα συντρίμμια πέσουν στο έδαφός του.

Γι’ αυτό και το ψήφισμα έχει μεγαλύτερη αξία στα πεδία όπου το Κοινοβούλιο διαθέτει πραγματική επιρροή: χρηματοδότηση, προτεραιότητες στις προμήθειες, πολιτική προστασία και συστήματα επιτήρησης. Ο Βίκτορ Νεγκρέσκου, ο Ρουμάνος ευρωβουλευτής που κινεί τον φάκελο, ζητεί κοινό σύστημα παρακολούθησης και προειδοποίησης για μη επανδρωμένες απειλές, περισσότερες αντι-drone και αντιαεροπορικές δυνατότητες στη Ρουμανία, ευρωπαϊκά εργαλεία αποζημίωσης για τις πληγείσες κοινότητες και κόμβο θαλάσσιας ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, με έδρα την Κωνστάντζα (Digi24).

Ο χάρτης των Συνθηκών εξακολουθεί να έχει σημασία, κυρίως επειδή δείχνει τα όρια της πολιτικής πίεσης. Το Κοινοβούλιο νομοθετεί, ελέγχει και συγκρούεται για τους προϋπολογισμούς· οι αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας λαμβάνονται αλλού, ενώ η ομοφωνία εξακολουθεί να δίνει στις πρωτεύουσες τη δυνατότητα να καθυστερούν μια κοινή γραμμή (TEU Article 14, TEU Article 36, TEU Article 31). Το ερώτημα είναι αν η ΕΕ μπορεί να στήσει κοινές άμυνες χαμηλού ύψους και θαλάσσιων drones πριν κάθε συνοριακό κράτος αναγκαστεί να αυτοσχεδιάσει μόνο του.

Η ανατολική πτέρυγα ήδη δοκιμάζει το σύστημα

Τα περιστατικά στη Βαλτική δείχνουν γιατί το θέμα δεν μπορεί να μείνει ρουμανικό. Ρεπορτάζ στη Λετονία για ένα drone περιέγραψε όλη την αλυσίδα: εντοπισμός, δημόσιες προειδοποιήσεις, απογείωση συμμαχικών αεροσκαφών από τη Σιαουλιάι, οπτική αναγνώριση και τελική απόφαση του ΝΑΤΟ για κατάρριψη (Diena). Εκεί η πολιτική γίνεται πράξη: αισθητήρες, διοικητική αρμοδιότητα, κανόνες εμπλοκής, ευθύνη και συστήματα προειδοποίησης του πληθυσμού πρέπει να λειτουργούν ταυτόχρονα μέσα από εθνικά και νατοϊκά κανάλια.

Η Λιθουανία αντιμετωπίζει ήδη την απάντηση ως πολυεπίπεδη ασπίδα και όχι ως ένα μεμονωμένο όπλο. Η συζήτηση περιλαμβάνει λιμάνια, αεροδρόμια, παρεμβολές στα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης, εντοπισμό, παρακολούθηση και εξουδετέρωση, με την Κλαϊπέντα και την Παλάγκα να εντάσσονται στην περίμετρο ασφαλείας ως πολιτικές υποδομές εκτεθειμένες στην ίδια απειλή (LRT). Αυτό συνδέεται άμεσα με το ρουμανικό αίτημα αποζημιώσεων. Η κατάρριψη ενός drone πάνω από ευρωπαϊκό έδαφος μπορεί να προστατεύσει ζωές, αλλά μπορεί επίσης να προκαλέσει συντρίμμια, ζημιές και δημόσια οργή.

Η Γαλλία δείχνει ταυτόχρονα τη δύναμη και την αδυναμία του σημερινού μοντέλου. Το Παρίσι μπορεί να επικαλείται τα μαχητικά Rafale στην αποστολή επιτήρησης του εναέριου χώρου της Βαλτικής και τα γαλλικά στρατεύματα στη Ρουμανία ως απόδειξη ότι οι μεγάλοι σύμμαχοι είναι παρόντες στην πτέρυγα (Le JDD). Γαλλικά δημοσιεύματα, όμως, επικαλούνται και ειδικούς που εντοπίζουν το βαθύτερο πρόβλημα στον εντοπισμό drones χαμηλής πτήσης, στα ραντάρ μικρής εμβέλειας, στους αισθητήρες, στη διοίκηση και τον έλεγχο, στον ηλεκτρονικό πόλεμο και στους οικονομικά βιώσιμους αναχαιτιστές (Euronews).

Η Βουλγαρία προσθέτει τη διάσταση της Μαύρης Θάλασσας. Η κάλυψη εκεί συνέδεσε την Κωνστάντζα με την ασφάλεια των λιμανιών, τον τουρισμό, την παράκτια επιτήρηση και την κοινή προσπάθεια Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Τουρκίας για την αντιμετώπιση ναρκών, ενώ αξιωματούχοι τόνισαν την ανάγκη συντονισμού και καθησυχασμού των πολιτών και της θερινής οικονομίας (24chasa, Europa FM). Η Ρίγα, το Βίλνιους, το Παρίσι, το Βουκουρέστι και η Σόφια βλέπουν διαφορετικές όψεις του ίδιου προβλήματος.

Το ανοιχτό ζήτημα είναι η απόδοση ευθύνης. Ρουμανικές και ευρωπαϊκές πηγές αντιμετωπίζουν το Γκαλάτσι ως ρωσική ευθύνη. Η Κωνστάντζα είναι πιο θολή: σύμφωνα με αναφορές, το θαλάσσιο drone που εξερράγη ήταν ουκρανικό, ενώ το Κίεβο απέδωσε την απώλεια ελέγχου σε ρωσικές παρεμβολές (AP). Η υλική προέλευση, η νομική ευθύνη και η πολιτική λογοδοσία δεν οδηγούν πάντα στο ίδιο συμπέρασμα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να καταγράψει αυτές τις διακρίσεις και να σπρώξει την επόμενη δημοσιονομική μάχη προς αισθητήρες, αναχαιτιστές, λιμάνια και αποζημιώσεις. Δεν μπορεί ακόμη να αποφασίσει πότε ένας πιλότος ανοίγει πυρ ή πόσο κίνδυνο αποδέχεται μια κυβέρνηση πάνω από ένα συνοριακό χωριό. Η ευρωπαϊκή συζήτηση για τα drones ξεκινά στο Στρασβούργο επειδή η πολιτική χρειάζεται βήμα. Οι δυσκολότερες αποφάσεις θα ληφθούν σε αίθουσες ελέγχου, υπουργεία και παράκτιες πόλεις.