Η Meridiam στηρίζει το κυπριακό καλώδιο

Η Κύπρος παραμένει το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ του οποίου το ηλεκτρικό δίκτυο δεν συνδέεται με το ευρωπαϊκό, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η υποθαλάσσια διασύνδεση από την Κρήτη θα έβαζε τέλος σε αυτή την ενεργειακή απομόνωση. Στις 5 Αυγούστου, η γαλλική Meridiam, επενδυτής σε έργα υποδομών, υπέγραψε συμφωνία για να γίνει ο πλειοψηφικός μέτοχος της Great Sea Interconnector (GSI), της εταιρείας που αναπτύσσει το καλώδιο (Baird Maritime, Proto Thema). Το έργο αποκτά πλέον έναν σοβαρό χρηματοοικονομικό χορηγό. Δεν έχει ακόμη εξασφαλισμένο προϋπολογισμό κατασκευής.

Τι αγόρασε η Meridiam και τι λείπει ακόμη

Η Meridiam αποκτά ποσοστό άνω του 50%. Ο ΑΔΜΗΕ, ο ανεξάρτητος διαχειριστής του ελληνικού συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, έλεγχε το έργο από τον Οκτώβριο του 2023, όταν το ανέλαβε από την προηγούμενη αναπτυξιακή δομή. Παραμένει μειοψηφικός εταίρος, με ρόλο στην τεχνική ανάπτυξη κατά τη φάση προετοιμασίας και στη λειτουργία του καλωδίου εφόσον αυτό κατασκευαστεί (Iefimerida). Ξεχωριστή συμφωνία με τη γαλλική Nexans, την εταιρεία που κατασκευάζει καλώδια, καλύπτει τις έρευνες βυθού, δηλαδή την αναγκαία τεχνική εργασία ώστε οι μηχανικοί να επιβεβαιώσουν τη διαδρομή του καλωδίου και τις συνθήκες στον πυθμένα (Newsit).

Η σειρά των βημάτων έχει σημασία. Οι έρευνες αυτές προηγούνται της τελικής επενδυτικής απόφασης, του σημείου στο οποίο οι μέτοχοι δεσμεύουν πράγματι τα κεφάλαια για την πλήρη κατασκευή. Η είσοδος της Meridiam φέρνει το έργο στη φάση των ερευνών. Δεν το περνά ακόμη πέρα από την τελική επενδυτική απόφαση.

Οι οικονομικοί όροι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το Baird Maritime ανέφερε ότι δεν ανακοινώθηκαν λεπτομέρειες της συμφωνίας (Baird Maritime). Ελληνικό μέσο έκανε λόγο για επένδυση 250 εκατ. ευρώ από τη Meridiam, χωρίς όμως η ίδια η εταιρεία να έχει επιβεβαιώσει δημόσια το ποσό (in.gr). Το ακριβές ποσοστό, η σύνθεση του διοικητικού συμβουλίου και η κεφαλαιακή δέσμευση παραμένουν άγνωστα.

Κάποια χρήματα έχουν ήδη κινηθεί. Όπως είχε γράψει το To Brief, 251,4 εκατ. ευρώ είχαν καταβληθεί στη Nexans και 160 χιλιόμετρα καλωδίου είχαν παραχθεί έως το τέλος του 2024, παρότι δεν είχε δοθεί η πλήρης εντολή έναρξης για σύμβαση αξίας περίπου 1,43 δισ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Η Nexans διαπραγματευόταν επίσης ενδιάμεση παραγγελία για να καλυφθεί η περίοδος καθυστέρησης (Capital.gr).

Ποιος πληρώνει το καλώδιο

Το τμήμα Κρήτης-Κύπρου έχει αναφερόμενο προϋπολογισμό περίπου 1,9 δισ. ευρώ (Kathimerini, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου 657 εκατ. ευρώ, από το πρόγραμμα της ΕΕ για διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές, καλύπτει περίπου το ένα τρίτο (EUR-Lex). Απομένουν περίπου 1,24 δισ. ευρώ, που πρέπει να καλυφθούν από τρεις πηγές: ίδια κεφάλαια επενδυτών, τραπεζικό δανεισμό και χρεώσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Η κατανομή του κόστους επιβαρύνει κυρίως την Κύπρο. Η συμφωνημένη φόρμουλα χρεώνει στην Κύπρο το 63% του κόστους του καλωδίου και στην Ελλάδα το 37%, ενώ οι κυπριακές ρυθμιστικές αρχές έχουν ήδη εγκρίνει 125 εκατ. ευρώ σε χρεώσεις λογαριασμών κατά τη φάση κατασκευής (Kathimerini). Η πίεση πίσω από αυτή τη δαπάνη είναι υπαρκτή: η Κύπρος αντιμετωπίζει πιθανό έλλειμμα ισχύος περίπου 750 MW μετά το 2029, καθώς αποσύρονται παλαιές μονάδες στη Δεκέλεια και το Βασιλικό, ενώ ο σχεδιασμός προϋπέθετε ότι το καλώδιο θα λειτουργούσε έως το 2030 (Cyprus Mail).

Η διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο δεν συνεπάγεται αυτομάτως χαμηλότερους λογαριασμούς. Οι επενδύσεις στα δίκτυα ανακτώνται μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων, δηλαδή τακτικών επιβαρύνσεων στους λογαριασμούς ρεύματος που εγκρίνουν οι εθνικές αρχές. Η εμπειρία της Ιρλανδίας το 2026 δείχνει τον μηχανισμό: απόφαση εκεί πρόσθεσε περίπου 41 ευρώ τον χρόνο στους λογαριασμούς των νοικοκυριών για τη χρηματοδότηση αναβαθμίσεων (The Irish Times). Η Κύπρος, που καλείται να χρηματοδοτήσει έργο δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το μικρό μέγεθος της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αντιμετωπίζει υψηλότερο κόστος ανά νοικοκυριό.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει ότι τα διασυνοριακά έργα ηλεκτρικών δικτύων στην ΕΕ συχνά καθυστερούν, ακόμη και όταν η ανάγκη κατασκευής τους είναι τεκμηριωμένη (European Court of Auditors). Η GSI κινείται μέσα σε αυτό το μοτίβο. Οι μέτοχοι έχουν δείξει ότι το έργο ξαναπαίρνει ώθηση. Δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει τα έγγραφα που θα αποδείξουν ότι μπορεί να χρηματοδοτηθεί.