Ο Merz ακυρώνει μαχητικό €100 billion

Η συνεργασία που θα αποδείκνυε ότι η Ευρώπη μπορεί να εξοπλιστεί χωρίς αμερικανική εξάρτηση κατέρρευσε αυτή την εβδομάδα. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τερμάτισε το γαλλογερμανοϊσπανικό πρόγραμμα FCAS, έπειτα από εννέα χρόνια, περίπου 4 δισ. ευρώ δαπανών και κανένα ιπτάμενο πρωτότυπο. Το πιο φιλόδοξο αμυντικό σχέδιο της ηπείρου έσβησε επειδή η Dassault Aviation και η Airbus δεν συμφώνησαν ποτέ ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο (aviospace.org, Euronews).

Το FCAS, δηλαδή το μελλοντικό σύστημα αεροπορικής μάχης, ξεκίνησε το 2017 με στόχο ένα μαχητικό έκτης γενιάς, οπλισμένα drones και ένα «νέφος μάχης» που θα συνέδεε αεροσκάφη, αισθητήρες και μη επανδρωμένα μέσα σε ένα κοινό πεδίο επιχειρήσεων. Το συνολικό κόστος ζωής του προγράμματος υπολογιζόταν στα 100 δισ. ευρώ. Η πολιτική ιδέα ήταν καθαρή: οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ θα αποκτούσαν δική τους αμυντική τεχνολογία, αντί να αγοράζουν κρίσιμα οπλικά συστήματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην πράξη, πέρασαν σχεδόν μία δεκαετία διαπραγματευόμενες πατέντες, μερίδια και μελλοντικά έσοδα.

Πώς οι βιομηχανικές ισορροπίες βύθισαν μια στρατηγική φιλοδοξία

Ο διευθύνων σύμβουλος της Dassault, Ερίκ Τραπιέ, ζητούσε περίπου το 80% του ελέγχου και αρνούνταν να μοιραστεί ευαίσθητα δεδομένα με την Airbus, παρότι η αρχική συμφωνία προέβλεπε ίσα μερίδια 33% για τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία (Euronews, EFE). Ο αναλυτής ασφαλείας Φρανκ Ζάουερ το διατύπωσε χωρίς περιστροφές: «Τελικά, ο Ερίκ Τραπιέ τορπίλισε το πρόγραμμα του μαχητικού» (n-tv.de).

Πίσω από τη σύγκρουση των εταιρειών υπήρχε μια βαθύτερη στρατηγική ασυμβατότητα. Η Γαλλία χρειαζόταν αεροσκάφος ικανό να φέρει πυρηνικά όπλα και να επιχειρεί από αεροπλανοφόρο. Η Γερμανία δεν είχε τέτοια απαίτηση. Πρόκειται για δύο διαφορετικές στρατιωτικές λογικές, όχι για τεχνική λεπτομέρεια που λύνεται με πρόσθετο προϋπολογισμό. Ο Μερτς είχε αμφισβητήσει τη λογική του προγράμματος ήδη από τον Φεβρουάριο, υποστηρίζοντας ότι τα drones έχουν μεγαλύτερη σημασία από τα επανδρωμένα μαχητικά. Όταν επιχείρησε μια τελευταία συζήτηση με τον Τραπιέ στις αρχές Ιουνίου, η συνάντηση «δεν πήγε καλά» (Le Grand Continent).

Τρεις δρόμοι εκεί όπου έπρεπε να υπάρχει ένας

Η Ευρώπη βρίσκεται τώρα μπροστά στον κατακερματισμό που τα ίδια τα αμυντικά εργαλεία της υποτίθεται ότι θα απέτρεπαν.

Η Γαλλία θα προχωρήσει στην αναβάθμιση Rafale F5 και σε μαχητικό drone υπό την αποκλειστική ηγεσία της Dassault (Dassault Aviation). Η γερμανική Airbus ανακοίνωσε μέσα σε λίγες ώρες το "Team Gen 6": οκτώ εταιρείες που προτείνουν νέο μαχητικό υπό γερμανική βιομηχανική ηγεσία, πιθανότατα με τη συμμετοχή της σουηδικής Saab (Spiegel, Zeit).

Η πιο ρεαλιστική εναλλακτική για τη Γερμανία, η ένταξη στο GCAP, το πρόγραμμα έκτης γενιάς του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας, δεν πατά σε σταθερό έδαφος. Η μεταβατική σύμβαση των 686 εκατ. λιρών λήγει στις 30 Ιουνίου, ενώ το Λονδίνο δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει το σχέδιο αμυντικών δαπανών που απαιτείται για να ανοίξει η μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση. Η BAE Systems προειδοποίησε ότι περισσότεροι από 4.000 μηχανικοί θα μετακινηθούν σε άλλα έργα αν δεν υπάρξει επόμενη σύμβαση (National Security Journal). Με άλλα λόγια, η βασική εναλλακτική της Γερμανίας αντί για ένα δικό της μαχητικό μπορεί να μην επιβιώσει καν του καλοκαιριού.

Ποιος πληρώνει, ποιος προσπερνά

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχείρησε να περιορίσει την πολιτική ζημιά. Ο εκπρόσωπός της, Τομά Ρενιέ, επέμεινε ότι η ατζέντα επανεξοπλισμού «παραμένει απολύτως ζωντανή», δείχνοντας το SAFE, το σχεδιαζόμενο ευρωπαϊκό εργαλείο αμυντικών δανείων ύψους 150 δισ. ευρώ, ως απόδειξη (El Español). Η θεωρία των Βρυξελλών είναι ότι τα φθηνά δάνεια μπορούν να σπρώξουν τις εταιρείες σε διασυνοριακές συμπράξεις που δεν θα έκαναν μόνες τους. Το FCAS έδειξε το όριο αυτής της προσέγγισης: το χρήμα δεν κάλυψε το έλλειμμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στη Dassault και την Airbus, ενώ το SAFE δεν διαθέτει μηχανισμό που να εμποδίζει την επανάληψη της ίδιας δυναμικής.

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, χαρακτήρισε την κατάρρευση «πλήρη ανοησία» που προκλήθηκε από τη γαλλογερμανική «αλαζονεία» (n-tv.de). Η Πολωνία αντιμετώπισε την εξέλιξη ως δικαίωση της δικής της επιλογής: τα πρώτα F-35 προσγειώθηκαν στην αεροπορική βάση του Λασκ τον Μάιο, ως πρακτική απόδειξη, για τη Βαρσοβία, ότι η αγορά αμερικανικών συστημάτων λειτουργεί εκεί όπου η ευρωπαϊκή συμπαραγωγή σκοντάφτει (rp.pl).

Η Ισπανία υπέστη το πιο άνισο πλήγμα. Η Indra, ο εθνικός συντονιστής της Μαδρίτης στο FCAS, έχασε 4,2% στο χρηματιστήριο της Μαδρίτης την παραμονή της επίσημης ανακοίνωσης (Cinco Días). Η υπουργός Άμυνας Μαργαρίτα Ρόμπλες κατηγόρησε τη βιομηχανία ότι «έβαλε τα συμφέροντά της πάνω από την ευρωπαϊκή ασφάλεια», αν και η Ισπανία μπήκε στο πρόγραμμα ως μικρότερος εταίρος, με περιορισμένη δυνατότητα να αποτρέψει τη γαλλογερμανική ρήξη (Europapress).

Ένα κομμάτι επιβιώνει: το «νέφος μάχης», η δικτυωμένη αρχιτεκτονική που θα συνδέει αεροσκάφη, drones και αισθητήρες. Οι δύο κυβερνήσεις επιβεβαίωσαν ότι θα συνεχιστεί, με το μοντέλο διακυβέρνησης να εξετάζεται στο γαλλογερμανικό υπουργικό συμβούλιο της 17ης Ιουλίου (Tagesschau). Δεν υπάρχουν ακόμη συμβάσεις ή καθορισμένο χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Το παράλληλο πρόγραμμα MGCS, το γαλλογερμανικό άρμα μάχης νέας γενιάς, έχει συσσωρεύσει τη δική του δεκαετία καθυστερήσεων χωρίς κανένα πρωτότυπο (Le Grand Continent). Η Γερμανία πρέπει πλέον να επιλέξει ανάμεσα στο Team Gen 6, στην καθυστερημένη ένταξη στο GCAP ή στην αγορά περισσότερων αμερικανικών F-35 ως προσωρινή λύση (Defense News). Καμία από αυτές τις διαδρομές δεν οδηγεί σε ευρωπαϊκό μαχητικό έκτης γενιάς πριν από τη δεκαετία του 2050.