Ο Μερτς συνδέει την Ουκρανία με τον προϋπολογισμό

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είπε στους ηγέτες της ΕΕ ότι δεν μπορεί να συμφωνηθεί ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός, αν κάθε κράτος-μέλος δεν αναλάβει, «χωρίς καμία εξαίρεση», το μερίδιο που του αναλογεί για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας το 2027 (Financial Times, F.A.Z.). Δεν έχει ασκήσει βέτο. Επειδή όμως ο προϋπολογισμός απαιτεί τη συμφωνία όλων των κυβερνήσεων, ο όρος του δίνει στη Γερμανία διαπραγματευτικό μοχλό. Οι πρωτεύουσες που διστάζουν να αναλάβουν νέο δανεισμό για την Ουκρανία έχουν ήδη αρχίσει να απαντούν.

Η επιστολή απευθυνόταν στον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο οποίος προεδρεύει στις συνόδους των ηγετών της ΕΕ. Στη συνέντευξη Τύπου της 10ης Νοεμβρίου, ο Μερτς είπε ότι η συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποτελεί προϋπόθεση για να κλείσει ο προϋπολογισμός. Απέρριψε επίσης την επανάληψη του σημερινού δανείου προς την Ουκρανία, στο οποίο συμμετείχαν 24 κυβερνήσεις, ενώ τρεις έμειναν εκτός (απομαγνητοφώνηση της γερμανικής κυβέρνησης). Οι πρώτες αντιδράσεις στην επιστολή καταγράφηκαν χθες (To Brief).

Τα ποσά που κρίνονται

Εδώ διακυβεύονται δύο διαφορετικά ποσά, τα οποία είναι εύκολο να συγχέονται. Το πρώτο έχει ήδη εξασφαλιστεί: πρόκειται για δάνειο έως 90 δισ. ευρώ για το 2026 και το 2027, το οποίο έχει ενσωματωθεί στη νομοθεσία της ΕΕ (EUR-Lex). Προχώρησε με τη συμμετοχή 24 κυβερνήσεων, δείχνοντας ότι η ΕΕ μπορεί να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία χωρίς να συμφωνήσουν όλες οι χώρες (Συμβούλιο της ΕΕ).

Η διαπραγμάτευση αφορά το δεύτερο ποσό. Η Ουκρανία χρειάζεται περίπου 70 δισ. ευρώ επιπλέον των χρηματοδοτήσεων που έχουν ήδη προβλεφθεί (European Pravda). Αυτό είναι το άμεσο χρηματοδοτικό κενό. Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις είπε ότι η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να καλύψει περίπου 45 δισ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, δεν έχει ακόμη παρουσιάσει συγκεκριμένες επιλογές.

Ο επόμενος προϋπολογισμός δεν θα καλύψει εγκαίρως αυτό το κενό. Το ειδικό αποθεματικό του για την Ουκρανία αρχίζει να ισχύει μόλις το 2028 (EUR-Lex).

Ποιος μπορεί να μπλοκάρει ποιον

Για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό, που καθορίζει τα όρια των δαπανών της ΕΕ για το 2028–2034, απαιτείται η έγκριση κάθε κυβέρνησης (EUR-Lex). Επομένως, η Γερμανία μπορεί να καθυστερήσει τη συμφωνία, όπως και κάθε άλλη χώρα. Ένα αδιέξοδο, πάντως, δεν θα σταματούσε τη λειτουργία της ΕΕ: η συνθήκη προβλέπει ότι τα όρια του τελευταίου έτους του προϋπολογισμού παρατείνονται μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία.

Ο Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας αξιοποίησε αυτή την αμοιβαιότητα. Χαρακτήρισε την κίνηση του Μερτς «εκβιασμό» και είπε ότι, αν η Γερμανία μπλοκάρει τον προϋπολογισμό για να υποχρεώσει όλες τις χώρες να συμμετάσχουν σε δάνειο προς την Ουκρανία, θα τον μπλοκάρει και η Σλοβακία (TASR). Η απειλή του προϋποθέτει ότι το Βερολίνο θα κινηθεί πρώτο. Προς το παρόν, καμία πλευρά δεν έχει ασκήσει βέτο.

Ο πρόεδρος της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ επέλεξε διαφορετική στάση. Αρνήθηκε νέα δάνεια, αλλά είπε ότι η Βουλγαρία δεν θα εμποδίσει τις υπόλοιπες χώρες να προχωρήσουν (Βουλγαρικό Εθνικό Ραδιόφωνο). Επικαλέστηκε τη βοήθεια που ήδη προσφέρει η Σόφια, με την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και τη στήριξη ουκρανικών οικογενειών.

Η Τσεχία και η Ουγγαρία βρίσκονται ανάμεσα στις δύο αυτές θέσεις. Ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις τάχθηκε υπέρ της μακροπρόθεσμης στήριξης της Ουκρανίας από την ΕΕ, αλλά διαφώνησε με το να εξαρτηθεί ο προϋπολογισμός από προηγούμενη συμφωνία για την Ουκρανία (κυβέρνηση της Τσεχίας). Ο Ούγγρος Πέτερ Μαγιάρ, δίπλα στον Μερτς στο Βερολίνο, δέχθηκε την ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά απέρριψε νέο δανεισμό ή εγγυήσεις από την Ουγγαρία (HVG). Κανείς από τους δύο δεν απείλησε με βέτο ούτε δεσμεύτηκε να συνεισφέρει.

Επιφυλάξεις εκφράζουν και χώρες που στηρίζουν την Ουκρανία. Ο υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πολωνίας, Ιγκνάτσι Νιεμτσίσκι, προειδοποίησε ότι η σύνδεση των δύο διαπραγματεύσεων μπορεί να δυσκολέψει τη συμφωνία (Euronews Polska). Η Βαρσοβία θέλει να χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία, αλλά αμφιβάλλει αν η πίεση μέσω του προϋπολογισμού θα επιταχύνει τη διαδικασία.

Ο Αντόνιο Κόστα προσπαθεί να κρατήσει τις δύο διαπραγματεύσεις χωριστά. Έχει προγραμματίσει μια ευρεία συζήτηση για την Ουκρανία στο Δουβλίνο, στις 13 Νοεμβρίου, ενώ μετέφερε τις λεπτομερείς συνομιλίες για τη χρηματοδότηση σε ειδική σύνοδο στις 26–27 Νοεμβρίου (Euronews, Συμβούλιο της ΕΕ).

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να επιβάλει ο Μερτς

Ο Μερτς μπορεί να καθυστερήσει τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ όσο είναι διατεθειμένος να επωμίζεται το πολιτικό κόστος· αυτό το γνωρίζουν όλες οι πρωτεύουσες. Η πίεση αυτή, όμως, δεν μπορεί να υποχρεώσει κάθε κυβέρνηση να συμμετάσχει σε νέο δάνειο. Το υφιστάμενο σχήμα των 90 δισ. ευρώ δείχνει ότι η νομοθεσία της ΕΕ επιτρέπει σε μια ομάδα χωρών να δανείσει την Ουκρανία, ενώ οι υπόλοιπες μένουν εκτός. Η επιμονή του Μερτς στη συμμετοχή όλων στηρίζεται, συνεπώς, αποκλειστικά στην πολιτική πίεση.

Υπάρχει ένας περιορισμός που αφορά και τις δύο πλευρές: ώσπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει το σχέδιό της για τα επιπλέον χρήματα του 2027, καμία πρωτεύουσα δεν γνωρίζει ποιο ποσό θα θεωρηθεί «δίκαιο μερίδιο» για τη χώρα της. Εκεί θα αρχίσει η ουσιαστική διαπραγμάτευση· ο Μερτς έχει ήδη θέσει το τίμημα μιας αποχώρησης.