Το CDU πέφτει κάτω από 5%

Οι Χριστιανοδημοκράτες του Φρίντριχ Μερτς φαίνεται ότι έπεσαν κάτω από το 5% στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και υποχώρησαν στη δεύτερη θέση στο Βερολίνο στις 20 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα (NDR, Deutschlandfunk). Ο Μερτς χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «καταστροφή» και δεσμεύθηκε να επιταχύνει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησής του (Boursorama/Reuters). Οι δύο ήττες δεν αρκούν για να τον απομακρύνουν από την καγκελαρία. Μπορούν, όμως, να περιορίσουν τα περιθώρια της κυβέρνησής του να στηρίξει ευρωπαϊκές δεσμεύσεις που συνεπάγονται κόστος για τους Γερμανούς ψηφοφόρους.

Δύο διαμαρτυρίες, δύο κατευθύνσεις

Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, το ακροδεξιό AfD προηγείται με περίπου 38%, ενώ ακολουθεί το SPD με περίπου 35%. Το CDU περιορίστηκε περίπου στο 4,9% και, εφόσον το αποτέλεσμα επιβεβαιωθεί, θα μείνει για πρώτη φορά εκτός κρατιδιακής Βουλής (Landtag) στη Γερμανία (NDR, Rostock Heute). Η πρωθυπουργός του κρατιδίου και στέλεχος του SPD, Μανουέλα Σβέσιχ, αναμένεται να αναζητήσει συμμαχία με μικρότερα κόμματα, αφήνοντας εκτός κυβέρνησης το AfD και ό,τι απομείνει από το CDU.

Στο Βερολίνο, το Die Linke κατέλαβε την πρώτη θέση με περίπου 25,5%, στέλνοντας το CDU στη δεύτερη με περίπου 20% (Deutschlandfunk, Tagesschau). Σύμφωνα με την Tagesspiegel, το Die Linke προσέλκυσε πρώην ψηφοφόρους του SPD, πολίτες που απείχαν στο παρελθόν και νεότερους Βερολινέζους, προβάλλοντας την εφαρμογή του δημοψηφίσματος του 2021 για την κοινωνικοποίηση μεγάλων χαρτοφυλακίων κατοικιών. Μια κυβέρνηση με επικεφαλής το Die Linke θα διαδεχθεί τη σημερινή κυβέρνηση της πόλης, που στηρίζεται στο CDU, αλλάζοντας τον πολιτικό προσανατολισμό του Βερολίνου.

Οι ψηφοφόροι τιμώρησαν τα κόμματα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για διαφορετικά περιφερειακά προβλήματα, ο μηχανισμός της ψήφου όμως ήταν κοινός: υπήρχαν διαθέσιμες εναλλακτικές στα πολιτικά άκρα και οι ψηφοφόροι τις επέλεξαν.

Γιατί παραμένει ο Μερτς και τι γίνεται δυσκολότερο

Ο Θεμελιώδης Νόμος της Γερμανίας καθιστά σχεδόν αδύνατη την απομάκρυνση ενός καγκελαρίου χωρίς ταυτόχρονη εκλογή διαδόχου. Η Bundestag, η ομοσπονδιακή Βουλή, μπορεί να ανατρέψει τον καγκελάριο μόνο εκλέγοντας αντικαταστάτη στην ίδια ψηφοφορία (Basic Law, Art. 67). Το CDU/CSU και το SPD εξακολουθούν να διαθέτουν από κοινού 328 από τις 630 έδρες της Bundestag, δηλαδή δώδεκα περισσότερες από το όριο της πλειοψηφίας (Bundestag).

Τα αποτελέσματα στα κρατίδια επηρεάζουν την ομοσπονδιακή νομοθεσία μέσω της Bundesrat, της Άνω Βουλής, όπου κάθε κρατιδιακή κυβέρνηση ψηφίζει ως ενιαίο μπλοκ. Το Βερολίνο διαθέτει τέσσερις ψήφους και το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία τρεις (Bundesrat). Οι επτά ψήφοι δεν αρκούν από μόνες τους για να σχηματίσουν μειοψηφία μπλοκαρίσματος. Όταν, όμως, οι εταίροι μιας κρατιδιακής συμμαχίας διαφωνούν για ένα ομοσπονδιακό νομοσχέδιο, η συνήθης πρακτική είναι η αποχή· σε νόμους που απαιτούν τη Zustimmung της Bundesrat, όπως εκείνοι που αφορούν την κατανομή φορολογικών εσόδων, δαπάνες που μετακυλίονται στα κρατίδια και ορισμένα μέτρα που συνδέονται με την ΕΕ, η αποχή έχει το ίδιο αποτέλεσμα με την αρνητική ψήφο (Bundestag, legislative procedure).

Μια κυβέρνηση του Βερολίνου με επικεφαλής το Die Linke θα διαδεχθεί μια κυβέρνηση που στήριζε τις προτεραιότητες του CDU. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, ένας συνασπισμός υπό το SPD, πιθανότατα με εταίρους στα αριστερά του, μπορεί να οδηγήσει σε αποχές εκεί όπου η απερχόμενη κυβέρνηση στήριζε τον Μερτς. Καμία από τις δύο αλλαγές δεν ανατρέπει από μόνη της την ομοσπονδιακή πολιτική. Και οι δύο, όμως, περιορίζουν την ικανότητα του καγκελαρίου να περνά νομοσχέδια από την Άνω Βουλή.

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ ως πρώτο τεστ

Η Γερμανία διατηρεί στις Βρυξέλλες τις ίδιες ψήφους και τα ίδια δικαιώματα αρνησικυρίας. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, δηλαδή το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, απαιτεί ομόφωνη έγκριση από τα κράτη-μέλη βάσει του άρθρου 312 της ΣΛΕΕ. Τη διαπραγματευτική θέση της Γερμανίας καθορίζει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και όχι προσωπικά ο Μερτς, ενώ ο κυβερνητικός εταίρος του SPD επηρεάζει τα περιθώρια αυτής της θέσης.

Εκεί ακριβώς αποκτούν σημασία τα αποτελέσματα των εκλογών. Ο γενικός γραμματέας του SPD, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν κατάφερε να πείσει τους ψηφοφόρους για το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεών της (AFP). Η Le Monde περιέγραψε τα αποτελέσματα ως ιστορική ήττα για το κόμμα του Μερτς. Η L'Opinion σημείωσε ότι ο Μερτς επέμεινε στη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων παρά τις εκλογικές απώλειες. Καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν έχει συνδέσει δημοσίως τα αποτελέσματα με αλλαγή της γερμανικής διαπραγματευτικής θέσης. Ο περιορισμός είναι πιθανότερο να προκύψει στο εσωτερικό: βουλευτές του CDU που θα αντιμετωπίσουν οι ίδιοι μελλοντικές εκλογές μπορεί να διστάσουν να στηρίξουν μεγαλύτερη γερμανική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ ή άλλες δαπανηρές δεσμεύσεις, εφόσον οι ψηφοφόροι ήδη τιμωρούν το κόμμα.

Οι εκλογές δεν άλλαξαν καμία από τις τυπικές εξουσίες της Γερμανίας στην ΕΕ. Αύξησαν, όμως, το εσωτερικό πολιτικό κόστος της άσκησής τους. Κανένας κυβερνητικός εταίρος, κοινοβουλευτική ομάδα ή ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν έχει μέχρι στιγμής επιβάλει αλλαγή πολιτικής, αλλά ο Μερτς διαθέτει πλέον μικρότερα περιθώρια για να πείσει το ίδιο του το στρατόπεδο ότι οι αντιδημοφιλείς ευρωπαϊκές δεσμεύσεις αξίζουν το τίμημά τους.