Μερτς συνδέει προϋπολογισμό ΕΕ με ουκρανικό κενό

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έθεσε ως προϋπόθεση για τη στήριξη της Γερμανίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 να συμβάλουν όλα τα κράτη-μέλη στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, σύμφωνα με τους Financial Times, που δημοσίευσαν την πληροφορία στις 9 Νοεμβρίου. Την προϋπόθεση διατύπωσε σε επιστολή της 6ης Νοεμβρίου προς τον Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προεδρεύει στις συνόδους όπου οι ηγέτες της ΕΕ καταλήγουν σε συμφωνίες (Rapporteur). Η επιστολή συνδέει δύο ξεχωριστές διαπραγματεύσεις: το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας για το 2027 και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, τον οποίο μπορεί να μπλοκάρει ακόμη και μία κυβέρνηση.

Τι λέει η επιστολή και τι δεν λέει

Στα αποσπάσματα που έχουν δημοσιευθεί, ο Μερτς ζητά να δεσμευτούν «όλοι μας, χωρίς εξαίρεση» ότι θα συμβάλουν στην κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού της Ουκρανίας για το 2027 (Rapporteur, Kyiv Independent). Θέτει αυτή τη δέσμευση ως προϋπόθεση για κάθε άλλη συζήτηση που αφορά δαπάνες.

Τα αποσπάσματα δεν περιέχουν τελεσίγραφο, σύμφωνα με το Kyiv Independent, που είχε επίσης στη διάθεσή του την επιστολή. Η απειλή ότι η Γερμανία μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία προέρχεται από ανώνυμο Γερμανό αξιωματούχο. Ο αξιωματούχος είπε στους Financial Times ότι η στήριξη όλων των κρατών-μελών είναι απαραίτητη για να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.

Η απειλή έχει βάρος λόγω του τρόπου έγκρισης του προϋπολογισμού. Απαιτούνται ομόφωνη συμφωνία των κυβερνήσεων και συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Άρθρο 312 ΣΛΕΕ). Η Γερμανία μπορεί να αρνηθεί την έγκρισή της, όπως και καθεμία από τις άλλες 26 κυβερνήσεις (οδηγός του Συμβουλίου της ΕΕ). Ο Κόστα μπορεί να μεσολαβήσει για έναν συμβιβασμό, αλλά δεν μπορεί να παρακάμψει μια άρνηση.

Ένα βέτο θα είχε κόστος και για το Βερολίνο. Οι δαπάνες της ΕΕ δεν θα σταματούσαν, αφού η συνθήκη προβλέπει ότι τα όρια του προηγούμενου προϋπολογισμού παραμένουν σε ισχύ έως την έγκριση νέου (Άρθρο 312 ΣΛΕΕ). Θα καθυστερούσαν, όμως, νέες προτεραιότητες, μεταξύ των οποίων τα κονδύλια για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα, τα οποία ζήτησαν η Γερμανία και πέντε ακόμη κυβερνήσεις όταν τάχθηκαν υπέρ μικρότερου συνολικού προϋπολογισμού (γερμανική κυβέρνηση). Το Βερολίνο ζητά, επομένως, από τους εταίρους του να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος για την Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα θέλει η ΕΕ να δαπανά συνολικά λιγότερα.

Το χρηματοδοτικό κενό που δεν έχει επιμεριστεί

Είναι εύκολο να συγχέονται δύο διαφορετικές χρηματοδοτικές ανάγκες. Τον Φεβρουάριο, οι κυβερνήσεις της ΕΕ συμφώνησαν στη θέση τους για το νομικό πλαίσιο ενός δανείου έως 90 δισ. ευρώ, που αφορά το 2026 και το 2027 (Συμβούλιο της ΕΕ). Πέρα από αυτό, η Ουκρανία και η ΕΕ έχουν εντοπίσει πρόσθετο χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισ. ευρώ για το 2027 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα δημοσιευμένα αποσπάσματα δεν διευκρινίζουν πόσα θα πρέπει να καταβάλει κάθε χώρα ούτε πώς θα συγκεντρωθούν τα χρήματα.

Δύσκολα θα συμφωνήσουν όλες οι κυβερνήσεις. Ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, έχει δηλώσει ότι η χώρα του δεν μπορεί να συμμετάσχει στο πακέτο των 70 δισ. ευρώ (βουλγαρική κυβέρνηση). Η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξαιρέθηκαν από τις οικονομικές υποχρεώσεις του υφιστάμενου δανείου, ενώ το αίτημα του Μερτς τις καλεί να αναλάβουν νέες.

Ο ίδιος ο προϋπολογισμός διχάζει ήδη τις κυβερνήσεις. Οι χώρες που συνεισφέρουν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό περισσότερα από όσα λαμβάνουν ζητούν να περιοριστεί, ενώ άλλες, όπως η Πορτογαλία, υπερασπίζονται τα κονδύλια για τις περιφέρειες και τη γεωργία (To Brief). Η προϋπόθεση του Μερτς προσθέτει μια δεύτερη διαμάχη σε ένα τραπέζι όπου δεν έχει επιλυθεί ακόμη η πρώτη.

Ακόμη και οι σύμμαχοι του Κιέβου αμφισβητούν την τακτική. Στις 6 Νοεμβρίου, πριν δημοσιοποιηθεί η επιστολή, ο υφυπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ιγκνάτσι Νιεμτσίκι, προειδοποίησε ότι η συγχώνευση των συνομιλιών για την Ουκρανία με εκείνες για τον προϋπολογισμό μπορεί να δυσκολέψει τη συμφωνία (Euronews). Ο Μερτς δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι οι κυβερνήσεις που στηρίζουν την Ουκρανία θα συμφωνήσουν και με τη μέθοδό του.

Τα παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία προτείνονται συχνά ως τρόπος να μην επιβαρυνθούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί. Το Βέλγιο, όμως, ζητά από τις άλλες κυβερνήσεις να μοιραστούν τον κίνδυνο αυτής της λύσης, μέσω εγγυήσεων που δεν θα μπορούν αργότερα να ανακαλέσουν (Βελγική Βουλή). Έτσι, το ζήτημα επιστρέφει στην εθνική χρηματοδότηση και στο ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη.

Για τα επόμενα χρόνια, το σχέδιο προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει Αποθεματικό για την Ουκρανία με ανώτατο όριο 88,9 δισ. ευρώ σε τιμές 2025 (σχέδιο κανονισμού). Τα χρήματα αυτά θα είναι διαθέσιμα από το 2028, άρα δεν μπορούν να καλύψουν το κενό του 2027. Τα δημοσιευμένα αποσπάσματα δεν αναφέρουν αν ο Μερτς θεωρεί επαρκές το αποθεματικό για τα επόμενα χρόνια.

Ο Μερτς μετέτρεψε τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας από κοινό στόχο σε προϋπόθεση για τη συμφωνία στον προϋπολογισμό. Στηρίζει τον όρο με την απειλή ενός βέτο που θα μπορούσε πράγματι να ασκήσει, παρότι έτσι θα καθυστερούσαν και δαπάνες που επιθυμεί το Βερολίνο. Δεν έχει πει ποιος θα πληρώσει και πόσα. Μέχρι να κατανεμηθεί το κόστος, τα επιπλέον 70 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή) παραμένουν αίτημα χωρίς λογαριασμό.