Η Meta αντιμέτωπη με πρόστιμο 6%

Ένα βίντεο αρχίζει να παίζει πριν ο έφηβος αποφασίσει αν θέλει να το δει. Ακολουθεί άλλο ένα. Η ροή δεν τελειώνει ποτέ. Είκοσι λεπτά αφότου έχει αφήσει το κινητό, μια ειδοποίηση τον φέρνει πίσω. Η προκαταρκτική εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι το Facebook και το Instagram ενδέχεται να παραβιάζουν το δίκαιο της ΕΕ, με αντικείμενο ακριβώς αυτούς τους καθημερινούς μηχανισμούς: την ατέρμονη κύλιση, την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, τις ειδοποιήσεις push και τις αλγοριθμικές συστάσεις (Επιτροπή).

Γιατί η ροή δεν τελειώνει ποτέ

Οι λειτουργίες αυτές υπάρχουν για έναν απλό εμπορικό λόγο. Όσο περισσότερο μένει κάποιος στην οθόνη, τόσο αυξάνονται οι διαθέσιμοι διαφημιστικοί χώροι, τα δεδομένα συμπεριφοράς που συλλέγονται και οι ευκαιρίες να του προταθεί το επόμενο περιεχόμενο.

Ρυθμιστικό πρόβλημα γίνονται όταν λειτουργούν συνδυαστικά. Η ιταλική κάλυψη το περιέγραψε εύστοχα ως εμπειρία «αυτόματου πιλότου» (Fanpage). Η ατέρμονη κύλιση αφαιρεί το φυσικό σημείο παύσης που θα υπήρχε, για παράδειγμα, στο γύρισμα μιας σελίδας. Η αυτόματη αναπαραγωγή αποφασίζει ποιο περιεχόμενο ακολουθεί. Οι συστάσεις μαθαίνουν τι κρατά την προσοχή του χρήστη και του προσφέρουν περισσότερο από το ίδιο (Audacy/AP). Η συνέχιση δεν είναι πλέον καθαρά επιλογή του χρήστη· είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο έχει σχεδιαστεί η διεπαφή.

Η ανησυχία της Επιτροπής, που διατυπώθηκε για πρώτη φορά όταν άνοιξε επίσημη διαδικασία τον Μάιο του 2024, είναι ότι αυτός ο συνδυασμός μπορεί να εγκλωβίζει τα παιδιά σε κύκλους χρήσης από τους οποίους δυσκολεύονται να αποσπαστούν (Επιτροπή).

Η επιστημονική εικόνα δικαιολογεί ανησυχία, όχι πανικό. Μελέτη του 2024 στο Science Advances έδειξε ότι οι νέοι είναι πιο ευαίσθητοι από τους ενηλίκους στην κοινωνική ανατροφοδότηση των πλατφορμών, όπως τα likes, κάτι που επηρεάζει μετρήσιμα τη συμμετοχή και τη διάθεσή τους (Science Advances). Ωστόσο, οι Εθνικές Ακαδημίες των ΗΠΑ κατέληξαν ότι οι επιπτώσεις διαφέρουν ανάλογα με το παιδί, την πλατφόρμα και το περιβάλλον εκτός διαδικτύου, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία δεν στηρίζουν έναν γενικό ισχυρισμό βλάβης (National Academies). Μελέτη του 2026 από το Πανεπιστήμιο του Γκάλγουεϊ διαπίστωσε ότι η χρήση κοινωνικών δικτύων συνδεόταν με μικρότερες διαφορές στην ευημερία των εφήβων από παράγοντες όπως η ασφάλεια στο σχολείο ή η γονεϊκή στήριξη (University of Galway).

Έλεγχος ασφάλειας, όχι δίκη

Το νομικό εργαλείο είναι ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, το ευρωπαϊκό πλαίσιο εποπτείας των πλατφορμών που καλύπτει κάθε υπηρεσία με περισσότερους από 45 εκατ. μηνιαίους ενεργούς χρήστες στην ΕΕ. Η λογική του μοιάζει λιγότερο με ποινική δίωξη και περισσότερο με έλεγχο ασφάλειας ενός κτιρίου. Οι ρυθμιστικές αρχές οδικής ασφάλειας δεν χρειάζεται να αποδείξουν ότι η διάταξη ενός ταμπλό προκάλεσε κάθε ατύχημα πριν απαιτήσουν ζώνες ασφαλείας. Εξετάζουν αν οι σχεδιαστικές επιλογές αυξάνουν τον κίνδυνο, αν ο κατασκευαστής το γνώριζε και αν υπάρχουν εύλογες διορθώσεις. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες μεταφέρει αυτή τη λογική στον ψηφιακό σχεδιασμό.

Αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν χρειάζεται να λύσει οριστικά την ακαδημαϊκή συζήτηση για τις μέσες επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων στους εφήβους. Μπορεί να κινηθεί όταν ο κίνδυνος είναι προβλέψιμος από τον τρόπο κατασκευής ενός προϊόντος, ακόμη κι αν οι ερευνητές διαφωνούν για το μέγεθος της επίδρασης στον μέσο χρήστη.

Αν η προκαταρκτική εκτίμηση επιβεβαιωθεί, η Meta μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της (EUR-Lex, Irish Times). Οι πιθανές διορθώσεις θα αφορούσαν κυρίως τις προεπιλογές για ανηλίκους: περιορισμό της αυτόματης αναπαραγωγής, εισαγωγή πραγματικών σημείων παύσης, αλλαγές στις συστάσεις και γονικούς ελέγχους που δεν μπορούν να παρακαμφθούν εύκολα (Euronews Italia). Ξεχωριστά, η ρυθμιστική αρχή μέσων ενημέρωσης της Ιρλανδίας έχει ανοίξει έρευνες βάσει του ίδιου νόμου για το αν η Meta χρησιμοποιεί παραπλανητικά σχεδιαστικά τεχνάσματα και στις δύο πλατφόρμες (Tech Policy Press).

Ποιος θέτει τους κανόνες για τα παιδιά στο διαδίκτυο

Η υπόθεση αναδεικνύει και την τριβή ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τις εθνικές πρωτεύουσες. Η Γαλλία ψήφισε νόμο που απαγορεύει τα κοινωνικά δίκτυα για παιδιά κάτω των 15 ετών, όμως η Επιτροπή άφησε να εννοηθεί ότι το κείμενο χρειάζεται αναδιατύπωση ώστε να συμβαδίζει με το δίκαιο της ΕΕ (Le Monde). Η γαλλική Γερουσία απάντησε ότι οι αντιρρήσεις των Βρυξελλών αφορούν μόνο λεπτομέρειες εφαρμογής και όχι την αρχή των ηλικιακών περιορισμών (Sénat). Η Επιτροπή θέλει η προστασία των παιδιών να επιβάλλεται μέσα από κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, όχι μέσα από 27 διαφορετικά εθνικά πειράματα.

Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στο προκαταρκτικό στάδιο. Η Meta μπορεί να απαντήσει, να παρουσιάσει τα εργαλεία ασφάλειας που διαθέτει και να προχωρήσει σε αλλαγές πριν από οποιαδήποτε τελική απόφαση. Όμως η αρχή που δοκιμάζεται ξεπερνά τη συγκεκριμένη εταιρεία. Αν σταθεί νομικά, οι πλατφόρμες θα κληθούν να υπερασπιστούν όχι μόνο το περιεχόμενο που αφήνουν online, αλλά και τον ίδιο τον σχεδιασμό της εμπλοκής του χρήστη. Για έναν κλάδο που χτίστηκε πάνω στη μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής, η συμμόρφωση δεν θα σημαίνει απλώς καθαρισμό επιβλαβών αναρτήσεων, αλλά αιτιολόγηση του τρόπου λειτουργίας του προϊόντος πριν προκύψει η βλάβη.