Το Mochovce αλλάζει τις ροές ενέργειας

Η ρυθμιστική αρχή πυρηνικής ενέργειας της Σλοβακίας, ÚJD SR, ενέκρινε στις 18 Σεπτεμβρίου την «ενεργειακή εκκίνηση» της τέταρτης μονάδας του Mochovce — το στάδιο κατά το οποίο οι μηχανικοί αυξάνουν σταδιακά την ισχύ του αντιδραστήρα, ενώ τον συνδέουν με το ηλεκτρικό δίκτυο (ÚJD SR, SITA). Ο αντιδραστήρας πέτυχε για πρώτη φορά ελεγχόμενη αλυσιδωτή αντίδραση στις 6 Αυγούστου (Slovenské elektrárne). Για να αρχίσει η εμπορική λειτουργία, θα πρέπει να ολοκληρωθούν δοκιμές σε διαδοχικά υψηλότερα επίπεδα ισχύος. Το ερώτημα που ήδη επηρεάζει τα οικονομικά της ηλεκτρικής ενέργειας στην Κεντρική Ευρώπη είναι απλό: όταν η τέταρτη μονάδα λειτουργεί πλήρως, ποιος θα παίρνει τελικά το ρεύμα;

Από την αλυσιδωτή αντίδραση στις κιλοβατώρες

Κατά την ενεργειακή εκκίνηση, οι μηχανικοί αυξάνουν σταδιακά τη θερμική ισχύ του αντιδραστήρα, συνδέουν τις τουρμπίνες με το δίκτυο και πραγματοποιούν δοκιμές σε κάθε επίπεδο λειτουργίας. Η ρυθμιστική αρχή πρέπει να εγκρίνει κάθε αύξηση προτού αρχίσει η επόμενη (Aktuality.sk).

Ο καλύτερος οδηγός για τη διάρκεια της διαδικασίας είναι η τρίτη μονάδα, ο σχεδόν πανομοιότυπος αντιδραστήρας που βρίσκεται δίπλα. Η ενεργειακή εκκίνησή της εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 2023 και εννέα μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο, ολοκλήρωσε τη δοκιμαστική λειτουργία 144 ωρών σε πλήρη ισχύ (ÚJD SR). Ο διαχειριστής του δικτύου της Σλοβακίας, SEPS, έχει θέσει ως στόχο την πλήρη λειτουργία της τέταρτης μονάδας έως το τέλος του 2026, ενώ η σύνδεση με τον υποσταθμό είναι έτοιμη (Energie-portal). Πρόκειται όμως για στόχο. Έως τις 19 Σεπτεμβρίου δεν είχε ανακοινωθεί δημοσίως ο πρώτος συγχρονισμός με το δίκτυο.

Η πρώτη επίπτωση: λιγότερες εισαγωγές για τη Σλοβακία

Η Slovenské elektrárne, η εταιρεία που διαχειρίζεται τον σταθμό, εκτιμά ότι η τέταρτη μονάδα θα μπορούσε να καλύπτει περίπου το 13 τοις εκατό της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στη Σλοβακία και να αυξήσει το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στο μείγμα της χώρας περίπου στο 77,5 τοις εκατό (Slovenské elektrárne). Για τα δεδομένα της σλοβακικής ζήτησης, πρόκειται για σημαντική ποσότητα.

Η πιθανότερη άμεση επίπτωση θα είναι ότι η Σλοβακία θα χρειάζεται λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια από τις γειτονικές χώρες. Το 2025 εισήγαγε καθαρά περίπου 4,36 TWh μόνο από την Τσεχία (Novinky). Η ετήσια παραγωγή της τέταρτης μονάδας πιθανότατα θα υποκαταστήσει μεγάλο μέρος αυτών των εισαγωγών, με αποτέλεσμα οι τσεχικές μονάδες παραγωγής να χάσουν έναν πελάτη προτού αρχίσει οποιαδήποτε νέα ροή ηλεκτρικής ενέργειας προς τα έξω.

Η επίδραση στις τιμές των γειτονικών χωρών εξαρτάται από έναν μηχανισμό που αξίζει να αποσαφηνιστεί. Στην ευρωπαϊκή ενοποιημένη αγορά επόμενης ημέρας, οι παραγωγοί υποβάλλουν ωριαίες προσφορές και ένας αλγόριθμος αντιστοιχίζει την προσφορά με τη ζήτηση σε όλα τα σύνορα (ACER). Μόλις κατασκευαστεί ένας αντιδραστήρας, το κόστος παραγωγής κάθε επιπλέον μονάδας ηλεκτρικής ενέργειας είναι σχετικά χαμηλό, οπότε οι πυρηνικές μονάδες προσφέρουν χαμηλές τιμές και μπαίνουν νωρίς στην παραγωγή. Συμπιέζουν τη χονδρική τιμή μόνο τις ώρες κατά τις οποίες η παραγωγή τους υποκαθιστά μια ακριβότερη μονάδα φυσικού αερίου ή άνθρακα, η οποία διαφορετικά θα καθόριζε την τιμή. Οι γειτονικές χώρες επωφελούνται μόνο όταν οι διασυνοριακές γραμμές μεταφοράς διαθέτουν ελεύθερη χωρητικότητα. Αν οι γραμμές είναι κορεσμένες, το όφελος παραμένει στη Σλοβακία.

Το υπό όρους όφελος για την Ουγγαρία

Η Ουγγαρία είναι η γειτονική χώρα που αναφέρεται συχνότερα ως πιθανή ωφελημένη. Το 2025 εισήγαγε καθαρά περίπου 9 TWh, με τις εισαγωγές να καλύπτουν το 20,2 τοις εκατό της ηλεκτρικής της τροφοδοσίας (Infostart). Η εξάρτηση αυτή αυξήθηκε κατά τον καύσωνα του Αυγούστου 2026, όταν προβλήματα στον πυρηνικό σταθμό του Paks ανάγκασαν την Ουγγαρία να στηριχθεί ακόμη περισσότερο στην εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια (Profitline, Telex).

Μια πρόσθετη πυρηνική πηγή από τη Σλοβακία μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις τέτοιων επεισοδίων. Για να επωφεληθεί όμως η Ουγγαρία, πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα τρεις προϋποθέσεις: η τέταρτη μονάδα να λειτουργεί αξιόπιστα, να υπάρχει διαθέσιμη δυναμικότητα μεταφοράς στα σύνορα Σλοβακίας–Ουγγαρίας και η διαφορά τιμών να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να δικαιολογεί την εμπορική συναλλαγή. Καμία από αυτές τις προϋποθέσεις δεν είναι δεδομένη. Ακόμη και σε πλήρη ισχύ, η τέταρτη μονάδα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τα 2.000 MW του Paks, αν ο ουγγρικός σταθμός τεθεί ξανά εκτός λειτουργίας.

Υπερβάσεις κόστους και ρωσικά καύσιμα

Οι μονάδες 3 και 4 αναμενόταν αρχικά να κοστίσουν περίπου 2,8 δισ. ευρώ και να ολοκληρωθούν το 2012–2013. Οι αλλαγές στον σχεδιασμό για την ενίσχυση της ασφάλειας μετά τη Φουκουσίμα, οι διαφωνίες με εργολάβους και οι επανειλημμένες καθυστερήσεις ανέβασαν το συνολικό κόστος πάνω από 6 δισ. ευρώ (Slovenské elektrárne). Τα χρήματα αυτά έχουν ήδη δαπανηθεί. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν παραγωγή περίπου 440 MW καθαρής ισχύος με χαμηλό κόστος, επί δεκαετίες, δικαιολογεί το εναπομείναν ρίσκο μέχρι την πλήρη έναρξη λειτουργίας.

Ο αντιδραστήρας εξακολουθεί να εξαρτάται από καύσιμο ρωσικού σχεδιασμού VVER. Η Slovenské elektrárne έχει υπογράψει συμφωνίες με τις Westinghouse και Framatome για την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων, όμως η πιστοποίηση νέου καυσίμου, η έγκριση από τις ρυθμιστικές αρχές και η αύξηση της παραγωγής του απαιτούν χρόνια (European Commission). Τα αρχικά φορτία καυσίμου της τέταρτης μονάδας προέρχονται από την υφιστάμενη αλυσίδα εφοδιασμού.

Η τέταρτη μονάδα προσθέτει πραγματική παραγωγική δυναμικότητα σε μια περιοχή που τη χρειάζεται. Η περιφερειακή της αξία, ωστόσο, θα εξαρτηθεί λιγότερο από τα 440 MW της ονομαστικής ισχύος και περισσότερο από το πόσες ώρες θα λειτουργεί στην πράξη και από το αν οι γραμμές μεταφοράς που συνδέουν τη Σλοβακία με τις γειτονικές χώρες μπορούν να μεταφέρουν το πλεόνασμα.