Η MOL βγάζει το NIS από ρωσικό έλεγχο

Η Σερβία υπέγραψε στις 16 Ιουνίου συμφωνία μετόχων με την ουγγρική MOL, η οποία θα άλλαζε τον τρόπο διοίκησης της NIS, της κυρίαρχης πετρελαϊκής εταιρείας της χώρας, υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: να δεχθεί η Gazprom Neft να πουλήσει το πακέτο ελέγχου που κατέχει και να εγκρίνει τη μεταβίβαση η αμερικανική αρχή κυρώσεων του υπουργείου Οικονομικών, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (ανακοίνωση MOL στο Χρηματιστήριο Βουδαπέστης PDF, Balkan Green Energy News). Πρόκειται για σχέδιο διακυβέρνησης μιας εταιρείας που εξακολουθεί να έχει Ρώσους μετόχους, χρειάζεται ακόμη αμερικανική άδεια για να αγοράζει αργό πετρέλαιο και λειτουργεί το μοναδικό διυλιστήριο της Σερβίας. Η σημερινή αμερικανική άδεια λειτουργίας λήγει την 1η Ιουλίου, δηλαδή σε δύο εβδομάδες.

Πάντσεβο: ένα διυλιστήριο, χωρίς εφεδρεία

Η σημασία της NIS συμπυκνώνεται στο Πάντσεβο. Το διυλιστήριο κοντά στο Βελιγράδι επεξεργάζεται περίπου 4,8 εκατ. τόνους αργού τον χρόνο και είναι το μόνο στη Σερβία (Focus, NIS). Οι εκτιμήσεις δίνουν στη NIS μερίδιο 80% έως 95% στην αγορά καυσίμων της χώρας (EnergyNews.pro, Večernji list). Όποιο από τα δύο ποσοστά και αν είναι ακριβέστερο, το συμπέρασμα δεν αλλάζει: αν σταματήσει το Πάντσεβο, η Σερβία δεν έχει εγχώριο υποκατάστατο.

Η Gazprom Neft κατέχει το 44,85% της NIS και η Gazprom ακόμη 11,30%, ενώ το σερβικό Δημόσιο ελέγχει περίπου 29,87% (BTA). Επειδή η εταιρεία θεωρείται ρωσικά ελεγχόμενη, οι αμερικανικές κυρώσεις περιορίζουν το ποιος μπορεί να συναλλάσσεται μαζί της. Τράπεζες, προμηθευτές αργού, ασφαλιστικές και εταιρείες υπηρεσιών αναλαμβάνουν νομικό κίνδυνο αν συνεργαστούν με τη NIS χωρίς ρητή άδεια από τις ΗΠΑ (BizSrbija). Η άδεια αυτή δίνεται προσωρινά. Η NIS έχει άδεια λειτουργίας έως την 1η Ιουλίου (Marketscreener/Reuters). Η MOL έχει ξεχωριστή άδεια ώστε να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις εξαγοράς (European Western Balkans). Και οι δύο είναι βραχυπρόθεσμες. Και οι δύο μπορούν να λήξουν.

Αν οι άδειες εκπνεύσουν χωρίς συμφωνία, η NIS θα μπορούσε να χάσει πρόσβαση σε αγορές αργού, σε διακανονισμό πληρωμών και σε συμβάσεις προμήθειας (BizSrbija). Για μια χώρα με ένα μόνο διυλιστήριο, η λήξη της άδειας μεταφράζεται σε κρίση τροφοδοσίας καυσίμων.

Δεκαετής εγγύηση, αν πει το ναι η Ουάσιγκτον

Με βάση τη συμφωνία, η MOL θα αναλάμβανε τη διοίκηση της NIS ως πλειοψηφών μέτοχος. Η Σερβία θα αγόραζε επιπλέον ποσοστό 5%, το οποίο θα αφαιρούνταν από τις ρωσικές συμμετοχές στο ίδιο πακέτο συναλλαγής, αποκτώντας δικαιώματα αρνησικυρίας σε ζητήματα εθνικού συμφέροντος (ανακοίνωση MOL στο Χρηματιστήριο Βουδαπέστης PDF, Energetski Portal). Η MOL δεσμεύεται να κρατήσει το Πάντσεβο σε λειτουργία για τουλάχιστον 10 χρόνια, περίπου στη μέση δυναμικότητα των τεσσάρων ετών πριν από τις κυρώσεις (Serbia Business, Balkan Green Energy News).

Η MOL λειτουργεί ήδη διυλιστήρια και δίκτυα καυσίμων στην Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Κροατία (Portfolio). Δεν εμφανίζεται ως απλός χρηματοοικονομικός αγοραστής, αλλά ως περιφερειακός ενεργειακός όμιλος που απορροφά μια γειτονική αγορά.

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει και τι κοιτάζει η Κροατία

Η Κροατία έχει άμεσο οικονομικό συμφέρον. Το αργό φτάνει στο Πάντσεβο μέσω του JANAF, του αγωγού της Αδριατικής που ξεκινά από τις κροατικές ακτές και κατευθύνεται προς την ενδοχώρα (HRT, Net.hr). Τα τέλη διέλευσης του JANAF είναι έσοδο για το Ζάγκρεμπ· ένα κλείσιμο του Πάντσεβο θα τα περιόριζε.

Η Ρουμανία προσφέρει ένα προειδοποιητικό παράδειγμα. Το διυλιστήριο Petrotel της Lukoil στο Πλοέστι παραμένει εγκλωβισμένο στο καθεστώς των κυρώσεων, καθώς ο φορέας εκμετάλλευσης δεν θέλει να το επανεκκινήσει χωρίς επίσημη αμερικανική άδεια, ακόμη και μετά την ενημέρωση των ρουμανικών αρχών ότι είχε δοθεί κάποια διευκρίνιση από τις ΗΠΑ (HotNews). Σε όλη τη Βαλκανική, ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία με ρωσική συμμετοχή πιέζονται από τις εξωεδαφικές αμερικανικές κυρώσεις. Κάθε χώρα αναζητεί τη δική της έξοδο.

Η Σερβία κερδίζει συνέχεια εφοδιασμού αν κλείσει η συμφωνία, όχι όμως ανταγωνισμό. Η NIS θα παραμείνει ο κυρίαρχος προμηθευτής καυσίμων είτε ανήκει στη Gazprom είτε στη MOL. Οι καταναλωτές διασφαλίζουν αδιάλειπτη τροφοδοσία, αλλά δεν αποκτούν αυτομάτως χαμηλότερες τιμές (Balkan Caucasus Observatory). Η MOL κερδίζει μια μεγάλη επέκταση αγοράς. Η Ρωσία χάνει ένα περιουσιακό στοιχείο, αν και το τίμημα που μεταδίδουν ουγγρικά μέσα, περίπου 900 εκατ. έως 1 δισ. ευρώ (Portfolio), δεν έχει επιβεβαιωθεί στα έγγραφα της συναλλαγής.

Αναμονή για την Ουάσιγκτον

Η συμφωνία εξακολουθεί να εξαρτάται από δύο πλευρές που δεν έχουν προφανή λόγο να κινηθούν γρήγορα. Η Gazprom Neft πρέπει να δεχθεί την πώληση. Η αμερικανική αρχή κυρώσεων πρέπει να κρίνει αν η συναλλαγή αφαιρεί πράγματι τον ρωσικό έλεγχο ή απλώς τον αναδιατάσσει στα χαρτιά (Telex). Ακόμη και το ακριβές ποσοστό που θα αποκτήσει η MOL δεν είναι σαφές: δημόσιες αναφορές μιλούν για 51,56% έως 56,16% (BTA, European Western Balkans). Οι πλήρεις όροι της αμερικανικής άδειας δεν είναι δημόσιοι. Και η 1η Ιουλίου απέχει δύο εβδομάδες.