Το Μαυροβούνιο κλείνει κεφάλαια, η Κροατία ζητεί λύσεις

Στις 12 Οκτωβρίου, το Μαυροβούνιο έκλεισε προσωρινά τρία ακόμη κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεών του με την ΕΕ, για την οικονομική και νομισματική πολιτική, τη στατιστική και την κοινωνική πολιτική. Έτσι, έχουν κλείσει 21 από τα 33 κεφάλαια που έχουν ανοίξει (Συμβούλιο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η γειτονική Κροατία, της οποίας η συναίνεση απαιτείται για το κλείσιμο κάθε κεφαλαίου, έχει δημοσιοποιήσει τις απαιτήσεις που θέλει να ικανοποιηθούν πρώτα. Τα δημόσια στοιχεία δεν δείχνουν ότι το Ζάγκρεμπ έχει μπλοκάρει κάποιο από τα κεφάλαια που παραμένουν ανοικτά.

Κάθε κεφάλαιο αφορά έναν τομέα πολιτικής στον οποίο μια υποψήφια χώρα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να εφαρμόζει τους κανόνες της ΕΕ. Ο χαρακτηρισμός «προσωρινό» σημαίνει ότι η συμφωνία ισχύει προς το παρόν, καθώς η ΕΕ μπορεί να ξανανοίξει ένα κεφάλαιο μέχρι να ολοκληρωθεί συνολικά η συμφωνία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο πρωθυπουργός Μιλόικο Σπάιτς θέλει να κλείσουν τα υπόλοιπα κεφάλαια έως το τέλος του 2026, να υπογραφεί η συνθήκη το 2027 και το Μαυροβούνιο να γίνει μέλος το 2028 (κυβέρνηση του Μαυροβουνίου).

Τι ζητά το Ζάγκρεμπ

Οι περισσότερες απαιτήσεις της Κροατίας αφορούν τον πόλεμο της δεκαετίας του 1990. Το υπουργείο Εξωτερικών της ζητά αποζημιώσεις για πρώην κρατουμένους στο στρατόπεδο κράτησης του Μόρινι, προστασία αναμνηστικής πλάκας εκεί, απαντήσεις για 14 αγνοουμένους και διώξεις για εγκλήματα πολέμου (υπουργείο Εξωτερικών της Κροατίας). Ζητά επίσης να διευθετηθούν οι περιουσιακές αξιώσεις κροατικών οικογενειών.

Οι υπόλοιπες απαιτήσεις δείχνουν πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας διμερής κατάλογος. Το Ζάγκρεμπ ζητά να μετονομαστεί το κολυμβητήριο στο Κότορ που φέρει το όνομα του Ζόραν Γκόπτσεβιτς. Θέλει να συνεχιστούν οι συνομιλίες για τα θαλάσσια σύνορα και να επιστραφεί το εκπαιδευτικό πλοίο Jadran, το οποίο, όπως υποστηρίζει η Κροατία, της ανήκει. Οι πηγές που εξετάζονται εδώ δεν καταγράφουν απόφαση για την κυριότητα του πλοίου. Ο υπουργός Εξωτερικών Γκόρνταν Γκρλιτς Ράντμαν απορρίπτει τον όρο «μπλοκάρισμα» και λέει ότι η Κροατία επιμένει σε θεμελιώδη ζητήματα (HRT).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, αξιολογεί την πρόοδο μιας υποψήφιας χώρας και εισηγείται πότε ένα κεφάλαιο είναι έτοιμο να κλείσει. Δεν μπορεί να το κλείσει μόνη της. Με βάση το διαπραγματευτικό πλαίσιο του Μαυροβουνίου, που συμφωνήθηκε το 2012, πρέπει πρώτα να συναινέσουν όλες οι κυβερνήσεις της ΕΕ (διαπραγματευτικό πλαίσιο). Η Κροατία έχει και δεύτερη ψήφο στο τέλος, αφού το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί κάθε κράτος μέλος να εγκρίνει την ένταξη και να κυρώσει τη συνθήκη προσχώρησης (EUR-Lex).

Ορισμένα από τα ζητήματα που θέτει το Ζάγκρεμπ συμπίπτουν με όσα ζητά και η ίδια η ΕΕ. Στην έκθεσή της για το 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο το Μαυροβούνιο αντιμετώπισε τα εγκλήματα πολέμου στο πλαίσιο του κεφαλαίου 23, το οποίο αφορά το κράτος δικαίου, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα (έκθεση της Επιτροπής). Το διαπραγματευτικό πλαίσιο ζητά σχέσεις καλής γειτονίας και ειρηνική διευθέτηση των συνοριακών διαφορών. Δεν αναφέρεται ούτε στην κυριότητα πλοίου ούτε στην ονομασία κολυμβητηρίου (διαπραγματευτικό πλαίσιο).

Αναφορές για αντιρρήσεις, όχι επιβεβαιωμένα μπλοκαρίσματα

Η ευρύτερη αναφορά έγινε στις 24 Σεπτεμβρίου, όταν το Euronews έγραψε ότι η Κροατία μπλόκαρε τέσσερα κεφάλαια: τις μεταφορές (14), τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα (23), τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια (24) και την εξωτερική πολιτική (31) (Euronews). Οι μεταγενέστερες αναφορές περιόρισαν αυτή την εικόνα. Το μαυροβουνιακό Vijesti είχε γράψει τον Ιούλιο για την αντίρρηση στο κεφάλαιο των μεταφορών, αλλά στις 9 Οκτωβρίου ανέφερε ότι η κατάσταση παρέμενε ασαφής (Vijesti). Σε δημοσίευμά του τον Οκτώβριο, το RTCG συνδέει έξι από τις οκτώ κροατικές απαιτήσεις με το κεφάλαιο 23 και τα ζητήματα του πλοίου και των συνόρων με το κεφάλαιο 31 (RTCG).

Τα επίσημα στοιχεία λένε ακόμη λιγότερα. Η καταγραφή του Συμβουλίου για τις 12 Οκτωβρίου αναφέρει τα κεφάλαια που έκλεισαν, ενώ το κεφάλαιο των μεταφορών παρέμεινε ανοικτό χωρίς να δίνεται κάποιος λόγος (Συμβούλιο). Το κεφάλαιο 24 αντιμετωπίζει και δικά του εμπόδια στην ΕΕ, όπως την ανάγκη να ευθυγραμμιστεί η πολιτική θεωρήσεων του Μαυροβουνίου με τους κανόνες της (αξιολόγηση της Επιτροπής). Οι πηγές που παρατίθενται εδώ δεν επιβεβαιώνουν ότι η Κροατία το μπλοκάρει σήμερα. Το γεγονός ότι ένα κεφάλαιο παραμένει ανοικτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι έχει ασκηθεί βέτο.

Η υπόθεση έχει σημασία και πέρα από το Μαυροβούνιο. Στις 6 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη χρήση ειδικής πλειοψηφίας, ώστε καμία χώρα να μην μπορεί μόνη της να μπλοκάρει αποφάσεις που λαμβάνονται κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και όχι στο τελικό στάδιο (ανακοίνωση της Επιτροπής). Για την τελική έγκριση της ένταξης, βάσει του άρθρου 49, θα εξακολουθήσει να απαιτείται η συναίνεση κάθε κυβέρνησης. Και άλλες υποψήφιες χώρες γνωρίζουν αυτόν τον κίνδυνο: οι διαφωνίες της Βουλγαρίας με τη Βόρεια Μακεδονία ενσωματώθηκαν στο πλαίσιο της ΕΕ για τα Σκόπια το 2022, μετατρέποντας μια διμερή διαφορά σε όρο για την ένταξη (OSW).

Το Ζάγκρεμπ συναίνεσε στο κλείσιμο των τριών κεφαλαίων στις 12 Οκτωβρίου, όπως όφειλαν να κάνουν όλες οι κυβερνήσεις (Συμβούλιο). Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες αναφορές, οι απαιτήσεις του αφορούν κυρίως τα κεφάλαια 23 και 31 (RTCG). Η Κροατία προβάλλει διμερείς απαιτήσεις και διαθέτει ψήφους που μπορούν να τους δώσουν βάρος, τόσο στο κλείσιμο κάθε κεφαλαίου όσο και στην τελική έγκριση της ένταξης. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι έχει χρησιμοποιήσει αυτές τις ψήφους για να μπλοκάρει κάποιο κεφάλαιο που παραμένει ανοικτό.