Δικαστήριο της Μόσχας διατάσσει την Euroclear των Βρυξελλών να πληρώσει στη Ρωσία 200 δισ. ευρώ

Δικαστήριο της Μόσχας διέταξε τη Euroclear, τον βελγικό θεσμό μέσω του οποίου εκκαθαρίζεται το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών σε ευρωπαϊκά ομόλογα, να καταβάλει 18,17 τρισ. ρούβλια — περίπου 200 δισ. ευρώ — στην κεντρική τράπεζα της Ρωσίας (Washington Post). Η απόφαση δεν μπορεί να εκτελεστεί στην Ευρώπη. Η χρησιμότητά της είναι άλλη: να δώσει στη Μόσχα ένα νομικό πρόσχημα για κατασχέσεις δυτικών εταιρικών περιουσιακών στοιχείων που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Ρωσία.

Τι κρατά η Euroclear και γιατί έχει σημασία

Η Euroclear είναι κεντρικό αποθετήριο τίτλων: ο θεσμός που καταγράφει ποιος κατέχει ποια ευρωπαϊκά ομόλογα και ολοκληρώνει τις συναλλαγές όταν αυτά αλλάζουν χέρια. Όταν η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας αγόραζε γερμανικά ή γαλλικά κρατικά ομόλογα για τα συναλλαγματικά της διαθέσιμα, οι τίτλοι αυτοί καταχωρίζονταν στη Euroclear. Όχι από επιλογή της Μόσχας, αλλά επειδή η Euroclear αποτελεί την υποχρεωτική υποδομή για το μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού κρατικού χρέους.

Αυτό το μοναδικό σημείο εξάρτησης έκανε τις κυρώσεις του Φεβρουαρίου 2022 εξαιρετικά αποτελεσματικές. Η ΕΕ πάγωσε το μεγαλύτερο μέρος των ρωσικών κεντρικών τραπεζικών διαθεσίμων που φυλάσσονταν στη Euroclear βάσει του Κανονισμού του Συμβουλίου 2022/334, ενώ έκτοτε έχει κινηθεί προς την επ’ αόριστον παράταση του παγώματος (Al Jazeera). Τα περιουσιακά στοιχεία παραμένουν νομικά ρωσική ιδιοκτησία. Απλώς δεν μπορούν να μετακινηθούν. Τα παγωμένα κεφάλαια παράγουν τόκους, τους οποίους η Ομάδα των Επτά έχει διοχετεύσει στην υποστήριξη της Ουκρανίας, ενώ το αρχικό κεφάλαιο μένει ανέγγιχτο — μια συνειδητή επιλογή, ώστε να μη θεωρηθεί παραβίαση της κρατικής ασυλίας στο διεθνές δίκαιο.

Μια απόφαση για εσωτερική χρήση

Το Διαιτητικό Δικαστήριο της Μόσχας έκρινε στις 15 Μαΐου ότι η συμμόρφωση της Euroclear με τις κυρώσεις της ΕΕ συνιστά παράνομη κατάσχεση ρωσικής περιουσίας. Η δίκη έγινε κεκλεισμένων των θυρών. Η Euroclear ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει έφεση, χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη (Brussels Times).

Κανένα ευρωπαϊκό δικαστήριο δεν πρόκειται να εκτελέσει απόφαση που αντιμετωπίζει τη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ ως παράνομη πράξη. Το 20ό πακέτο κυρώσεων της ΕΕ, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2026, απαγορεύει ρητά την αναγνώριση τέτοιων ρωσικών δικαστικών αποφάσεων (Germany Trade and Invest).

Ο πραγματικός στόχος, όμως, δεν είναι ο ισολογισμός της Euroclear. Είναι οι δυτικές επιχειρήσεις. Η απόφαση δημιουργεί στα χαρτιά μια «οφειλή» 200 δισ. ευρώ, την οποία η Μόσχα μπορεί να επικαλεστεί για να δικαιολογήσει κατασχέσεις ξένης εταιρικής περιουσίας στο ρωσικό έδαφος. Από τον Απρίλιο του 2023, η Ρωσία χρησιμοποιεί το προεδρικό διάταγμα 302 για να θέτει υπό κρατικό έλεγχο δραστηριότητες μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών, μεταξύ των οποίων η Danone, η Carlsberg, η Fortum και η Uniper. Το μοτίβο είναι σταθερό: ρωσικό δικαστήριο βρίσκει τη νομική βάση, το κράτος αναλαμβάνει «προσωρινή διαχείριση» και ο ξένος ιδιοκτήτης είτε φεύγει χωρίς ουσιαστικό αντάλλαγμα είτε αποδέχεται πώληση με μεγάλο κούρεμα.

Οι γερμανικές εταιρείες στην παγίδα της Αλαμπούγκα

Οι γερμανικές εταιρείες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες. Η Knauf και η SARIA εξακολουθούν να λειτουργούν μονάδες στη ρωσική ειδική οικονομική ζώνη της Αλαμπούγκα, όπου η Ρωσία κατασκευάζει και πολεμικά drones. Δεν μπορούν να αποχωρήσουν χωρίς να χάσουν πλήρως τα περιουσιακά τους στοιχεία (Krautreporter). Αντίστοιχους περιορισμούς αντιμετωπίζει και η γερμανική εταιρεία πρώτων υλών RMA.

Η επίσημη θέση του Βερολίνου είναι υπέρ της μόνιμης δέσμευσης των ρωσικών διαθεσίμων, όχι της κατάσχεσής τους. Η γερμανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η εφαρμογή των κυρώσεων και η ακινητοποίηση των περιουσιακών στοιχείων αρκούν, ενώ η οριστική δήμευση θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για την προστασία κρατικών περιουσιακών στοιχείων διεθνώς (Bundesfinanzministerium, Bundesregierung). Η θέση αυτή, όμως, γίνεται δυσκολότερο να διατηρηθεί κάθε φορά που ένα ακόμη γερμανικό εργοστάσιο στη Ρωσία περνά σε άλλα χέρια.

Το Βέλγιο υπό δυσανάλογη πίεση

Το Βέλγιο αντιμετωπίζει έναν ασυνήθιστα συγκεντρωμένο κίνδυνο. Επειδή φιλοξενεί τη συντριπτική πλειονότητα των παγωμένων ρωσικών διαθεσίμων, αποτελεί τον βασικό στόχο νομικών και πολιτικών αντιποίνων. Ήδη έχουν κατατεθεί εννέα διαιτητικές προσφυγές κατά του Βελγίου από Ρώσους επενδυτές, οι οποίοι επικαλούνται διμερείς επενδυτικές συμφωνίες που χρονολογούνται από το 1989 (21news.be). Ο πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ έχει αντιταχθεί σε κάθε κίνηση προς κατάσχεση του αρχικού κεφαλαίου, υποστηρίζοντας ότι οι νομικές συνέπειες και οι κίνδυνοι ασφαλείας θα πέσουν δυσανάλογα στη χώρα του (Le Monde).

Η ΕΕ έχει, προς το παρόν, καταλήξει σε μια στάση αναμονής: τα περιουσιακά στοιχεία μένουν παγωμένα επ’ αόριστον, οι τόκοι κατευθύνονται στην Ουκρανία και το αρχικό κεφάλαιο δεν αγγίζεται. Η απόφαση του δικαστηρίου της Μόσχας δεν αλλάζει μηχανικά αυτή την ισορροπία. Κάνει όμως πιο πιεστικό ένα πολιτικό ερώτημα που δεν θα μείνει σιωπηλό: κάθε νέα κατάσχεση δυτικού εργοστασίου στη Ρωσία αποδυναμώνει το επιχείρημα της αυτοσυγκράτησης. Αν το κόστος της μη κατάσχεσης των ρωσικών διαθεσίμων συνεχίσει να αυξάνεται — με χαμένες μονάδες, υποχρεωτικές απομειώσεις και εξόδους σε τιμές πολύ κάτω από την αξία τους — η προσεκτική γραμμή που υπερασπίζονται το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες θα δεχθεί ολοένα ισχυρότερη πίεση από κυβερνήσεις που έχουν λιγότερα να χάσουν.