Το ΝΑΤΟ μαθαίνει από την Ουκρανία

Το Κοινό Κέντρο Ανάλυσης, Εκπαίδευσης και Κατάρτισης ΝΑΤΟ-Ουκρανίας, γνωστό ως JATEC, δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα: η Ουκρανία διαθέτει σήμερα την πιο επίκαιρη πολεμική εμπειρία στην Ευρώπη, και το ΝΑΤΟ θέλει να τη μετατρέψει σε εκπαίδευση, διαδικασίες και πρότυπα, αντί να χαθεί ως αποσπασματική αφήγηση από το πεδίο. Το κέντρο λειτουργεί στο Μπίντγκοστς της Πολωνίας, υπό Δανό διοικητή. Τόσο η συμφωνία ασφαλείας Πολωνίας-Ουκρανίας όσο και οι δεσμεύσεις των συνόδων κορυφής του ΝΑΤΟ καταγράφουν την ανάπτυξή του ως προτεραιότητα. Το όριο, όμως, είναι σαφές: το JATEC μπορεί να εισηγείται αλλαγές. Δεν μπορεί να υποχρεώσει 32 εθνικούς στρατούς να τις υιοθετήσουν.

Πώς ένα μάθημα από το μέτωπο γίνεται πρόγραμμα εκπαίδευσης

Οι Σουηδικές Ένοπλες Δυνάμεις πραγματοποίησαν, μέσω του Swedint, του διεθνούς κέντρου εκπαίδευσής τους, πιλοτικό πρόγραμμα για την κατανόηση του πολέμου με drones, με Ουκρανούς εκπαιδευτές που αξιοποίησαν πρόσφατη εμπειρία μάχης. Παραγγέλθηκε και κινητή εκδοχή του προγράμματος, ενώ αναμένεται να μεταφερθεί στο JATEC. Αυτός είναι, σε μικρογραφία, ο μηχανισμός μετάδοσης: η γνώση από το πεδίο γίνεται διδακτέα ύλη, οι Ουκρανοί εκπαιδευτές τη μεταφέρουν στους συμμάχους και η μορφή της εντάσσεται σταδιακά στον εκπαιδευτικό αγωγό του ΝΑΤΟ.

Το θέμα των drones έχει ευρύτερη διάσταση. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε στη σύνοδο Drone Edge ότι η Συμμαχία επιδιώκει να αυξήσει την εκπαίδευση χειριστών drones έως το 2027. Ειδικοί που συνδέονται με το JATEC έχουν επίσης συμβάλει στη δημιουργία σεναρίων «κόκκινης ομάδας» για δοκιμές αντι-drone συστημάτων, χρησιμοποιώντας ουκρανικά δεδομένα από πραγματικές επιχειρήσεις.

Γιατί η μάθηση είναι το εύκολο μέρος

Άλλο πράγμα είναι να εντοπιστεί ένα χρήσιμο στρατιωτικό μάθημα και άλλο να κινηθούν οι συμμαχικοί στρατοί ώστε να το εφαρμόσουν. Η διαδρομή του ΝΑΤΟ από μια αναγνωρισμένη επιχειρησιακή ανάγκη έως τον πραγματικό εξοπλισμό και τις εκπαιδευμένες δυνάμεις περνά από στόχους σχεδιασμού, συμφωνίες τυποποίησης και εθνική υλοποίηση (ΝΑΤΟ). Το JATEC τροφοδοτεί την αρχή αυτής της διαδικασίας. Από εκεί και πέρα, τον έλεγχο έχουν τα εθνικά υπουργεία Άμυνας και τα κοινοβούλια.

Η Γερμανία δείχνει το κενό ανάμεσα στη γνώση και στην εφαρμογή. Η Bundeswehr ενέταξε Ουκρανούς εκπαιδευτές σε ασκήσεις και συγκροτεί στη Λιθουανία μια ψηφιακά διασυνδεδεμένη ταξιαρχία, με αντι-drone συστήματα που αναμένονται το 2027-28. Η ίδια ταξιαρχία, όμως, αντιμετωπίζει ελλείψεις προσωπικού, ενώ βασικές προμήθειες, όπως κινητές δεξαμενές καυσίμων, περικόπηκαν λόγω διαφορών για το κόστος. Η αφομοίωση των ουκρανικών μαθημάτων έχει περιορισμένη αξία αν μια χώρα δεν μπορεί να στελεχώσει και να εξοπλίσει τις μονάδες που υποτίθεται ότι θα τα εφαρμόσουν.

Ο υπουργός Άμυνας της Σουηδίας, Πολ Γιόνσον, διέθεσε δισεκατομμύρια κορώνες για αντι-drone και μη επανδρωμένα συστήματα, αλλά προειδοποίησε ότι δεν μεταφέρονται όλα τα ουκρανικά διδάγματα αυτούσια. Το έδαφος, η πυκνότητα των δυνάμεων και η πολεμική αυτοσχεδιαστική ικανότητα της Ουκρανίας δεν αντιγράφονται εύκολα στη νατοϊκή λογική αποτροπής σε καιρό ειρήνης.

Ποιος κερδίζει τι

Η Πολωνία εξασφαλίζει έναν μόνιμο ρόλο υποδοχής εκεί όπου η ουκρανική εμπειρία μάχης επεξεργάζεται για λογαριασμό της Συμμαχίας, αποκτώντας θέση στη διαμόρφωση της νατοϊκής ατζέντας. Η δανική διοίκηση του JATEC πιθανότατα περιορίζει την εντύπωση ότι πρόκειται για πολωνικό εθνικό σχέδιο, αν και καμία επίσημη ανακοίνωση του ΝΑΤΟ δεν το παρουσιάζει με αυτόν τον τρόπο. Η Ουκρανία, από την πλευρά της, αποκτά έναν θεσμικό δίαυλο μέσα από τον οποίο η γνώση του πεδίου μπορεί να επηρεάζει τη συμμαχική εκπαίδευση, δηλαδή μια μορφή ισχύος που συμπληρώνει τις παραδόσεις όπλων.

Η απορρόφηση αυτών των μαθημάτων δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη τη Συμμαχία. Οι σκανδιναβικοί, οι βαλτικοί και αρκετοί κεντροευρωπαϊκοί στρατοί αντιμετωπίζουν τα ουκρανικά διδάγματα ως επιχειρησιακά επείγοντα. Ορισμένες κυβερνήσεις μπορεί να αντιτίθενται δημοσίως στη στήριξη της Ουκρανίας, ενώ στέλνουν αθόρυβα αξιωματικούς για να μάθουν. Η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική ρητορική και στη στρατιωτική ευθυγράμμιση αξίζει παρακολούθηση, και το JATEC είναι ένα από τα σημεία όπου μπορεί να φανεί.

Το διαθέσιμο δημόσιο υλικό δεν δείχνει ακόμη ότι οι εκροές του JATEC ξαναγράφουν τα νατοϊκά πρότυπα, αλλάζουν τους στόχους δυνατοτήτων ή καθοδηγούν τις προμήθειες. Ήδη, όμως, προγράμματα εκπαίδευσης, ασκήσεις και δοκιμές αντι-drone συστημάτων συνδέουν την ουκρανική εμπειρία με τους συμμαχικούς στρατούς. Η αξία του κέντρου θα κριθεί από το τι θα υιοθετήσουν στην πράξη οι 32 στρατοί της Συμμαχίας. Και αυτή η απάντηση βρίσκεται στις εθνικές πρωτεύουσες, όχι στο Μπίντγκοστς.