Το ΝΑΤΟ θωρακίζει τη Βαλτική

Στη σύνοδο της Άγκυρας, το ΝΑΤΟ αναβάθμισε την αποστολή εναέριας αστυνόμευσης στη Βαλτική σε αποστολή αεράμυνας (LRT, NATO). Η αλλαγή δίνει στον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης, τον ανώτατο στρατιωτικό διοικητή της Συμμαχίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο, μεγαλύτερο περιθώριο να ενεργεί απέναντι σε εναέριες απειλές πάνω από την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία χωρίς να χρειάζεται νέα πολιτική έγκριση από κάθε συμμαχική πρωτεύουσα. Η μετατόπιση είναι ουσιαστική: η αποστολή περνά από την αναγνώριση και συνοδεία ύποπτων αεροσκαφών σε ένα πλαίσιο που περιλαμβάνει και την κατάρριψή τους. Το δημόσιο αποτύπωμα, όμως, δείχνει κυρίως αναβάθμιση της αλυσίδας διοίκησης, όχι εγγυημένη ενίσχυση μέσων.

Τι άλλαξε στην πράξη

Το προηγούμενο μοντέλο λειτουργούσε σαν επιτήρηση γειτονιάς με μαχητικά αεροσκάφη. Συμμαχικά πληρώματα, σε εναλλασσόμενες αποστολές από βάσεις όπως το Ämari στην Εσθονία και το Šiauliai στη Λιθουανία, αναγνώριζαν ύποπτα αεροσκάφη, πετούσαν δίπλα τους και τα συνόδευαν εκτός περιοχής (Kaitsevägi). Ήταν εργαλείο κυριαρχίας σε καιρό ειρήνης, όχι διάταξη μάχης.

Η νέα διατύπωση εντάσσει την αποστολή της Βαλτικής στον μηχανισμό που θα χρησιμοποιούσε το ΝΑΤΟ απέναντι σε πραγματική εναέρια απειλή: αισθητήρες, επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα, αντι-drone δυνατότητες και ταχύτερες αποφάσεις για το αν θα δοθεί εντολή κατάρριψης. Την πιο συγκεκριμένη περιγραφή έδωσε ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας, Χάνο Πέβκουρ: περισσότερες αποφάσεις μπορούν πλέον να περνούν μέσα από την αεροπορική αλυσίδα διοίκησης του ΝΑΤΟ, μεταξύ άλλων από το συνδυασμένο κέντρο αεροπορικών επιχειρήσεων στο Uedem της Γερμανίας, τον κόμβο που θα μετέτρεπε την αρμοδιότητα του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης σε πραγματικές εντολές αναχαίτισης (ERR). Ο πρόεδρος της Λιθουανίας, Γκιτάνας Ναουσέντα, χαρακτήρισε τη μεταβολή αναγκαία για ταχύτερη αντίδραση σε εναέριες απειλές (LRT).

Ο πρώην αρχηγός της εσθονικής πολεμικής αεροπορίας, Γιάακ Τάριεν, έβαλε το κρίσιμο όριο. Ο αριθμός των αεροσκαφών στο Ämari δεν θα αυξηθεί αυτομάτως, είπε. Η αναβάθμιση ξεκαθαρίζει ποιος αποφασίζει, όχι τι βρίσκεται πράγματι διαθέσιμο για να εκτελέσει την απόφαση (ERR).

Λίγοι πύραυλοι, πολλές ανάγκες

Οι ίδιοι οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ επιβεβαιώνουν το κενό ανάμεσα στην αρμοδιότητα και το υλικό. Η αναπληρώτρια γενική γραμματέας Ραντμίλα Σεκερίνσκα δήλωσε στο φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας της συνόδου ότι η Συμμαχία χρειάζεται περισσότερους αναχαιτιστές, αισθητήρες και δυνατότητες διοίκησης. Η υπηρεσία προμηθειών του ΝΑΤΟ, η NSPA, ανακοίνωσε στην Άγκυρα την προμήθεια 700 πυραύλων PAC-2 και 200 πυραύλων PAC-3 (NATO, NATO). Η ανακοίνωση αυτή μάλλον αποδυναμώνει την εικόνα ότι η θεσμική αναβάθμιση συνοδεύεται ήδη από επαρκή εξοπλισμό.

Στο κέντρο της στενότητας βρίσκονται τα συστήματα Patriot. Η Πολωνία έχει μεταφέρει πυραύλους Patriot στην Ουκρανία, σε απόφαση συντονισμένη με τον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης και παρουσιασμένη ως κίνηση που παραμένει εντός ασφαλών ορίων (Defence24, Interia). Η Γερμανία έχει επίσης στείλει δυνατότητες Patriot στην Ουκρανία και αντιμετωπίζει αργούς χρόνους αντικατάστασης (Deutschlandfunk). Κάθε πύραυλος που πηγαίνει στην Ουκρανία είναι ένας πύραυλος που δεν βρίσκεται σε εκτοξευτή στη Βαλτική.

Η συζήτηση στη Λετονία κάνει το πρόβλημα απτό. Οι Λετονοί αξιωματούχοι στάθηκαν λιγότερο στη διευρυμένη αρμοδιότητα του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης και περισσότερο στο πρακτικό ερώτημα: μπορούν τα συστήματα προειδοποίησης, τα πυρομαχικά και το προσωπικό να φτάσουν εγκαίρως στις παραμεθόριες περιοχές (Latvian MOD); Ένα σύστημα που υπάρχει κάπου στην Ευρώπη δεν είναι το ίδιο με ένα σύστημα τοποθετημένο, επανδρωμένο και συνδεδεμένο με τους κόμβους διοίκησης της Βαλτικής πριν περάσει το πρώτο drone τα σύνορα.

Η βολική ευελιξία

Η διακριτική ευχέρεια του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης λύνει ένα πολιτικό πρόβλημα όσο και ένα στρατιωτικό. Αφήνοντας τις αποφάσεις για το ποιος στέλνει ποια συστήματα και πού στα στρατιωτικά κανάλια, αντί να δημοσιοποιεί σταθερές εθνικές ποσοστώσεις, το ΝΑΤΟ αποφεύγει μια δημόσια σύγκρουση για τις συνεισφορές. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, δήλωσε ότι η ασφάλεια της Βαλτικής είναι ασφάλεια της Γερμανίας (Bundesregierung). Δεν ακολούθησε, όμως, γερμανική δέσμευση για συγκεκριμένες ποσοστώσεις αεράμυνας στη Βαλτική, ενώ η σπανιότητα των κρίσιμων μέσων κάνει τέτοιες δεσμεύσεις δύσκολες (DW).

Υπάρχει και στρατιωτικός λόγος για τη διατήρηση ευελιξίας στην κατανομή: οι απειλές μπορούν να εμφανιστούν σε πολλά μέτωπα και τα σπάνια συστήματα δεν μπορούν να καλύψουν ταυτόχρονα όλες τις ανάγκες. Όπως σημείωσε, όμως, ανάλυση του Friends of Europe για τη σύνοδο της Άγκυρας, ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης μπορεί να διοικήσει μόνο όσα μέσα διαθέτουν οι κυβερνήσεις, όταν τα αποδεσμεύουν και με όποιους όρους τα συνοδεύουν (Friends of Europe). Το κόστος αυτής της ασάφειας το επωμίζονται οι πολίτες της Βαλτικής, οι οποίοι δεν μπορούν να ελέγξουν τις διαβαθμισμένες αποφάσεις για το πού πηγαίνουν τα λιγοστά όπλα.

Οι κυβερνήσεις της Βαλτικής εξασφάλισαν στην Άγκυρα καθαρότερη αλυσίδα διοίκησης. Δεν εξασφάλισαν δημόσια απάντηση στο βασικό ερώτημα αποτροπής: τι ακριβώς είναι εγγυημένο ότι θα βρίσκεται στη θέση του πριν εμφανιστεί το πρώτο εχθρικό αεροσκάφος ή drone; Το ΝΑΤΟ, ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης και οι χώρες που συνεισφέρουν μέσα οφείλουν αυτή την απάντηση. Χωρίς αυτήν, η αναβάθμιση δίνει ταχύτερες εντολές σε δυνάμεις των οποίων την παρουσία καμία κυβέρνηση δεν έχει δεσμευθεί δημόσια να εγγυηθεί.