Το Oreshnik διαπερνά τις άμυνες του ΝΑΤΟ

Τρεις υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποίησαν στις 23 Μαΐου ότι η Ρωσία ετοιμάζεται να εκτοξεύσει τον Ορέσνικ, έναν πύραυλο τον οποίο κανένα σύστημα αεράμυνας που έχει αναπτυχθεί στην Ευρώπη δεν μπορεί να αναχαιτίσει με αξιοπιστία. Η ίδια η προειδοποίηση ισοδυναμεί με παραδοχή: το ΝΑΤΟ μπορεί να εντοπίσει την εκτόξευση, αλλά δεν μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικά από το συγκεκριμένο όπλο. Για την ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης, η απόσταση ανάμεσα στην εγγύηση ασφαλείας της Συμμαχίας και στη φυσική δυνατότητα επιβολής της απέναντι σε αυτή την κατηγορία πυραύλων έχει πλέον γίνει επιχειρησιακό πρόβλημα.

Γιατί οι ευρωπαϊκές άμυνες δεν επαρκούν

Ο Ορέσνικ είναι βαλλιστικός πύραυλος μέσου βεληνεκούς, δηλαδή όπλο που καλύπτει χιλιάδες χιλιόμετρα μέσα σε λίγα λεπτά, και μπορεί να μεταφέρει έως έξι πολεμικές κεφαλές. Κάθε κεφαλή αποχωρίζεται κατά την πτήση και κατευθύνεται προς ανεξάρτητο στόχο με ταχύτητες άνω των 10 Μαχ. Η Ρωσία τον έχει χρησιμοποιήσει δύο φορές κατά της Ουκρανίας, στο Ντνίπρο τον Νοέμβριο του 2024 και στη Λβιβ τον Ιανουάριο του 2026. Αναλυτές εκτιμούν ότι προέρχεται από καταργημένο ρωσικό κινητό πύραυλο ξηράς, με εμβέλεια περίπου 3.500-5.500 χλμ. (Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, Army Recognition).

Τα υπάρχοντα συστήματα αποτυγχάνουν για λόγους φυσικής. Στα 10 Μαχ, κάθε κεφαλή δημιουργεί γύρω της ένα υπέρθερμο περίβλημα πλάσματος που απορροφά τα κύματα των ραντάρ, μετατρέποντας ένα αντικείμενο που κανονικά θα μπορούσε να ιχνηλατηθεί σε διάχυτο νέφος. Οι υπολογιστές ελέγχου πυρός δεν μπορούν να υπολογίσουν αναχαίτιση όταν δεν γνωρίζουν με ακρίβεια τη θέση του στόχου. Έξι κεφαλές που φθάνουν με διαφορά χιλιοστών του δευτερολέπτου υπερβαίνουν τη δυνατότητα μιας πυροβολαρχίας να τις αντιμετωπίσει διαδοχικά.

Το Arrow-3 της Γερμανίας, η πιο προηγμένη ευρωπαϊκή άμυνα κατά βαλλιστικών πυραύλων και επιχειρησιακή μόλις από τον Δεκέμβριο του 2025, σχεδιάστηκε για να αναχαιτίζει κεφαλές πάνω από την ατμόσφαιρα, πριν το πλάσμα γίνει κρίσιμος παράγοντας. Πηγή του ΝΑΤΟ αναγνώρισε ότι το σύστημα "πιθανότατα δεν θα μπορούσε να είχε σταματήσει" προσομοιωμένη ομοβροντία Ορέσνικ, επειδή δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ απέναντι σε έξι ελισσόμενες κεφαλές που φθάνουν ταυτόχρονα.

Η προειδοποίηση και το ευρωπαϊκό κενό εντοπισμού

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε την απειλή, διευκρινίζοντας ότι οι πληροφορίες εξακολουθούσαν να ελέγχονται (Ουκραΐνσκα Πράβντα, KVIA/Ασοσιέιτεντ Πρες). Η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Κίεβο εξέδωσε παράλληλη προειδοποίηση, καλώντας σε προετοιμασία καταφυγίων μέσα σε 24 ώρες. Η συντονισμένη δημοσιοποίηση ακολουθεί πλέον γνώριμο μοτίβο: οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους χρησιμοποιούν τις πληροφορίες πριν από μια πιθανή επίθεση για να προειδοποιήσουν τους αμάχους, να πιέσουν τη Μόσχα και να διαμορφώσουν το πλαίσιο αν το πλήγμα τελικά γίνει.

Η αλυσίδα εντοπισμού δείχνει μια εξάρτηση που η Ευρώπη δεν έχει λύσει. Οι αμερικανικοί υπέρυθροι αισθητήρες σε δορυφόρους εντοπίζουν βαλλιστικές εκτοξεύσεις μέσα σε δευτερόλεπτα. Κανένα ευρωπαϊκό δορυφορικό σύστημα δεν αναπαράγει αυτή τη δυνατότητα. Η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πολωνία συνεισφέρουν εικόνα και συλλογή σημάτων, αλλά τα αρχικά δεδομένα εντοπισμού εκτόξευσης περνούν από αμερικανικά συστήματα.

Πυρηνική αποτροπή εκ των πραγμάτων

Αφού η αναχαίτιση δεν επαρκεί απέναντι στο συγκεκριμένο όπλο, η ευρωπαϊκή απάντηση μετατοπίζεται στην πυρηνική αποτροπή. Η γαλλική «προωθημένη αποτροπή», που ανακοινώθηκε τον Μάρτιο του 2026, καλύπτει επισήμως οκτώ χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Πολωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Σουηδία. Η συμφωνία του Γκντανσκ, που υπογράφηκε με την Πολωνία τον Απρίλιο του 2026, έδωσε πρακτικό περιεχόμενο στη δέσμευση: πυρηνικό πλήγμα στη Βαρσοβία θα μπορούσε να προκαλέσει γαλλικά αντίποινα.

Το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε 36 δισ. ευρώ πρόσθετων στρατιωτικών δαπανών έως το 2030, αλλά τα χρήματα κατευθύνονται σε συμβατική δυνατότητα κρούσης και τακτικές άμυνες, όχι σε νέα ασπίδα κατά πυραύλων μέσου βεληνεκούς. Το μόνο σύστημα που θεωρητικά θα μπορούσε να καλύψει το κενό, το THAAD των ΗΠΑ, δηλαδή η αμερικανική άμυνα τερματικού σταδίου σε μεγάλο ύψος, δεν έχει αναπτυχθεί στην Ευρώπη. Περίπου 200 αναχαιτιστές απομένουν παγκοσμίως μετά την εκτεταμένη χρήση τους για την άμυνα του Ισραήλ, ενώ ο χρόνος αναπλήρωσης εκτιμάται σε 3-8 χρόνια. Ευρωπαϊκές εναλλακτικές, όπως το Project Aquila της MBDA, βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης, χωρίς επιβεβαιωμένη ημερομηνία επιχειρησιακής ένταξης.

Και τα δύο προηγούμενα πλήγματα με Ορέσνικ έγιναν σε στιγμές διπλωματικής πίεσης προς τη Μόσχα. Η νέα προειδοποίηση ακολουθεί την τριήμερη εκεχειρία του Τραμπ και την κατάρρευσή της. Ο πύραυλος λειτουργεί ως εργαλείο εξαναγκαστικού σήματος, χρησιμοποιείται δηλαδή όταν η Ρωσία θέλει να αναδιαμορφώσει τους ψυχολογικούς όρους της διαπραγμάτευσης. Οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν τον Απρίλιο του 2026 ότι η Ρωσία διέθετε 3-10 τέτοιους πυραύλους, με την παραγωγή να αυξάνεται. Με τη συνθήκη New START, τη συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας για τα πυρηνικά όπλα, να έχει λήξει και χωρίς διάδοχο πλαίσιο, δεν υπάρχει μηχανισμός επαλήθευσης για το αν οι κεφαλές του Ορέσνικ είναι συμβατικές ή πυρηνικές. Η γαλλική πυρηνική ομπρέλα είναι η διακηρυγμένη απάντηση, αλλά η αξιοπιστία της εξαρτάται από ένα ερώτημα που καμία διατύπωση δεν μπορεί να λύσει πλήρως: αν το Παρίσι θα αποδεχόταν πλήγμα σε γαλλικό έδαφος για να υπερασπιστεί τη Βαρσοβία.