Οι δυνάμεις του NATO μένουν χωρίς άμυνες καθώς άγνωστα drones διαπερνούν έξι κράτη-μέλη της συμμαχίας

Μέσα σε δύο εβδομάδες τον Μάιο του 2026, drones εισήλθαν, κατέπεσαν ή παρασύρθηκαν πάνω από το έδαφος τουλάχιστον έξι κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Ένα ουκρανικό θαλάσσιο drone, φορτωμένο με εκρηκτικά, ξεβράστηκε σε σπηλιά στην Ελλάδα. Ρωσικά επιθετικά drones έπληξαν στόχους 50 χιλιόμετρα από τα σύνορα της Σλοβακίας. Η Φινλανδία απογείωσε μαχητικά δύο φορές μέσα σε 48 ώρες εξαιτίας ήχων από άγνωστα drones. Η ευρωπαϊκή αντιαεροπορική αρχιτεκτονική, σχεδιασμένη κυρίως για αεροσκάφη και πυραύλους, έχει ένα κενό που δεν καλύπτεται ούτε από το ισχύον δίκαιο ούτε από το υφιστάμενο στρατιωτικό δόγμα.

Τι έδειξε η Aurora 26

Η πιο καθαρή προειδοποίηση ήρθε από το εσωτερικό της ίδιας της Συμμαχίας. Στην άσκηση Aurora 26 στο Γκότλαντ, από τις 27 Απριλίου έως τις 13 Μαΐου, με περίπου 18.000 στρατιώτες από 13 χώρες, σουηδικές μονάδες αναπτύχθηκαν σκόπιμα χωρίς εξοπλισμό αντιμετώπισης drones, ώστε να φανεί πόσο εκτεθειμένες ήταν στην πράξη. Ένας 24χρονος Ουκρανός χειριστής drone πρώτου προσώπου, με διακριτικό κλήσης «Ταρίκ», συνόψισε το αποτέλεσμα χωρίς περιστροφές: «Σταμάτησαν την άσκηση τρεις φορές για να καταλάβουν οι στρατιώτες τι έπρεπε να κάνουν καλύτερα, αλλά αν αυτό ήταν πραγματικό, όλοι θα ήταν νεκροί» (TV4, Omni).

Ο ανώτατος διοικητής των σουηδικών ενόπλων δυνάμεων, Μίκαελ Κλάεσον, ήταν εξίσου ευθύς: «Όλοι οι δυτικοί στρατοί πρέπει να μάθουν πολύ γρήγορα πώς να επιχειρούν με drones και εναντίον drones, και ο ταχύτερος τρόπος είναι να ακούσουν τους Ουκρανούς» (United24 Media). Ο ταξίαρχος των ΗΠΑ Κέρτις Κινγκ επιβεβαίωσε το κενό: «Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί» (AviacionLine).

Η άσκηση ανέδειξε κάτι βαρύτερο από μία μεμονωμένη παραβίαση συνόρων: οι χερσαίες δυνάμεις του ΝΑΤΟ δεν διαθέτουν ακόμη το δόγμα, τα συστήματα εντοπισμού και τους εκπαιδευμένους χειριστές που χρειάζονται για να επιβιώσουν σε πεδίο μάχης όπου τα φθηνά drones έχουν γίνει βασικό μέσο καταστροφής.

Το νομικό τείχος στα σύνορα

Τα ρωσικά πλήγματα με drones στο Ούζχοροντ της δυτικής Ουκρανίας, στις 13 Μαΐου, έπεσαν σε απόσταση έως 50 χιλιομέτρων από τη σλοβακική επικράτεια. Η Σλοβακία απάντησε κλείνοντας όλα τα συνοριακά περάσματα με την Ουκρανία (Topky.sk).

Τα πλήγματα ανέδειξαν ένα νομικό πρόβλημα όσο και ένα στρατιωτικό. Ο πρόεδρος Πέτερ Πελεγκρίνι ζήτησε επείγουσα νομοθετική αλλαγή ώστε οι ένοπλες δυνάμεις της Σλοβακίας να μπορούν να καταρρίπτουν drones σε καιρό ειρήνης, κάτι που το ισχύον πλαίσιο δεν επιτρέπει εκτός κηρυγμένης εμπόλεμης κατάστασης (TA3). Αντίστοιχους περιορισμούς αντιμετωπίζουν τα περισσότερα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ. Η Ρουμανία θέσπισε το 2025 αρμοδιότητα κατάρριψης σε καιρό ειρήνης, αλλά ο νόμος δεν έχει δοκιμαστεί στην πράξη και κοινό πλαίσιο σε επίπεδο Συμμαχίας δεν υπάρχει.

Στη Φινλανδία, ήχος drone πάνω από το Λέμι, 30 χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα, προκάλεσε έρευνα με ελικόπτερο τη νύχτα της 17ης Μαΐου. Το περιστατικό σημειώθηκε μόλις 48 ώρες αφότου το αεροδρόμιο Ελσίνκι-Βάνταα είχε αναστείλει τη λειτουργία του λόγω ξεχωριστής απειλής από drone. Και στις δύο περιπτώσεις δεν εντοπίστηκε drone, αλλά το υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε «ενισχυμένη επιτήρηση» κατά μήκος των ανατολικών συνόρων (Yle).

Στις 7 Μαΐου, Έλληνες ψαράδες βρήκαν σε σπηλιά κοντά στη Λευκάδα ένα οπλισμένο ουκρανικό θαλάσσιο drone τύπου Magura, με εκρηκτικά και σύστημα επικοινωνίας Starlink. Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας το ταυτοποίησε δημόσια ως ουκρανικό και ζήτησε εξηγήσεις από το Κίεβο. Η Ουκρανία αρνήθηκε δημοσίως την ευθύνη, αλλά, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Sky Greece, την αναγνώρισε μέσω διπλωματικών διαύλων (The Toc, Capital.gr).

Ο κίνδυνος της απόδοσης ευθύνης

Ο βασικός κίνδυνος κλιμάκωσης βρίσκεται στην απόδοση ευθύνης. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σίμπιχα έχει αποδώσει παραβιάσεις του εναέριου χώρου στη Βαλτική σε «ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο που εκτρέπει σκόπιμα ουκρανικά drones» (RBC Ukraine). Η διαφορά ανάμεσα στην παρεμβολή του GPS, μια αποδεδειγμένη ρωσική δυνατότητα που προκαλεί διαταραχή σε ευρύτερη περιοχή, και στη σκόπιμη ανακατεύθυνση drones προς συγκεκριμένους στόχους του ΝΑΤΟ είναι κρίσιμη. Η πρώτη είναι άρνηση πρόσβασης σε μια περιοχή. Η δεύτερη παραπέμπει σε εχθρική ενέργεια κατά εδάφους της Συμμαχίας.

Από αυτή τη διάκριση εξαρτάται αν οι παραβιάσεις με drones θα παραμείνουν στο επίπεδο του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, όπου κάθε μέλος μπορεί να ζητήσει διαβουλεύσεις, ή αν θα πλησιάσουν το Άρθρο 5, τη ρήτρα συλλογικής άμυνας. Προσομοίωση του CEPA τον Απρίλιο του 2026 κατέληξε ότι η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 παραμένει πολιτικά απίθανη για υβριδικά περιστατικά με drones, ενώ οι διαβουλεύσεις του Άρθρου 4 θεωρούνται ρεαλιστικές (CEPA). Στη Λετονία, η κυβέρνηση έχει ήδη καταρρεύσει μετά την αποτυχία αναχαίτισης drone που έπληξε αποθήκη καυσίμων στη Ρέζεκνε (Defense News).

Η Ρουμανία και η Ουκρανία διαπραγματεύονται διμερές αντιαεροπορικό πλέγμα κατά drones, που περιλαμβάνει κοινό εργοστάσιο παραγωγής drones και μεταφορά ουκρανικής τεχνογνωσίας, με στόχο την οριστικοποίηση της συμφωνίας έως τον Αύγουστο (Economica.net). Η νέα κυβέρνηση Tisza στην Ουγγαρία κάλεσε τον πρεσβευτή της Ρωσίας μετά τα πλήγματα στην Υπερκαρπαθία, κάτι που η κυβέρνηση Όρμπαν δεν είχε κάνει σε τέσσερα χρόνια (Telex). Πρόκειται για διμερείς απαντήσεις, αυτοσχέδιες και διαφορετικές ανά χώρα. Όσο δεν υπάρχει κοινό δόγμα και νομικό πλαίσιο σε επίπεδο ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση των drones, τα κράτη-μέλη θα συνεχίσουν να γράφουν χωριστά κανόνες για μια απειλή που δεν σταματά στα σύνορα.