Το ΝΑΤΟ ανεβάζει τον πήχη στο 5%

Όταν και τα τριάντα δύο μέλη του ΝΑΤΟ υπογράφουν την ίδια δέσμευση, αλλά δεν συμφωνούν πλήρως στο τι ακριβώς μετράει για την εκπλήρωσή της, η πολιτική σημασία βρίσκεται στις λεπτομέρειες. Στη σύνοδο της Συμμαχίας στην Άγκυρα, οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν ομόφωνα ότι θα φθάσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035 (ΝΑΤΟ, Euronews). Η ομοφωνία αφορούσε τον αριθμό. Όχι κατ’ ανάγκην και τον τρόπο με τον οποίο θα υπολογιστεί.

Γιατί υπάρχει ο αριθμός

Ο στόχος δεν γεννήθηκε από φιλοδοξία, αλλά από προειδοποίηση. Πριν από τη σύνοδο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, περιέγραψε ευθέως το πρόβλημα: οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν πλέον για συγκρούσεις πέραν της Ευρώπης και έχουν περιορίσει τη συμβολή τους στο Force Model του ΝΑΤΟ, δηλαδή στο εργαλείο με το οποίο η Συμμαχία αντιστοιχίζει διαθέσιμες δυνάμεις με συγκεκριμένες απειλές. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται έτσι να χρηματοδοτήσουν δυνατότητες που επί δεκαετίες θεωρούσαν ότι θα παρείχε η Ουάσιγκτον.

Το 5% μετατρέπει αυτό το κενό σε λογαριασμό. Η φόρμουλα, που καθορίστηκε στη σύνοδο της Χάγης το 2025, χωρίζει τον στόχο σε 3,5% για τον στενό πυρήνα των στρατιωτικών δαπανών και 1,5% για ευρύτερες δαπάνες άμυνας και ασφάλειας. Η Άγκυρα πρόσθεσε την απαίτηση για εθνικά σχέδια που θα μπορεί να ελέγχει το ΝΑΤΟ, με επανεξέταση το 2029. Εκείνο που δεν ορίστηκε είναι τι θα συμβεί σε μια κυβέρνηση που δεν θα πιάσει τον στόχο.

Τρεις χώρες, τρεις ορισμοί

Η Λιθουανία δείχνει πώς μοιάζει η αίσθηση επείγοντος όταν βρίσκεται δίπλα στη ρωσική απειλή. Ο πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα προσήλθε στη σύνοδο με τη χώρα του να δαπανά ήδη 5,38% του ΑΕΠ για την άμυνα και ζητούσε σαφή αμερικανική δέσμευση στο Άρθρο 5, τη ρήτρα της Συνθήκης που προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η κυβέρνησή του εξασφάλισε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα: την αναβάθμιση της αποστολής εναέριας αστυνόμευσης στη Βαλτική σε αποστολή αεράμυνας. Η διαφορά δεν είναι λεκτική. Η εναέρια αστυνόμευση επιτηρεί και αναχαιτίζει. Η αεράμυνα προετοιμάζεται για την απόκρουση επίθεσης.

Η Ισπανία βρίσκεται στο άλλο άκρο. Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ απέρριψε δημοσίως τον στόχο του 5%, υποστηρίζοντας ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να αξιολογεί πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες και όχι ποσοστά επί του ΑΕΠ. Η κυβέρνησή του κατηγόρησε τον Ρούτε ότι προσπαθεί να κατευνάσει τον Τραμπ και υπερασπίστηκε ως επαρκή την επιχειρησιακή συνεισφορά της Ισπανίας. Αυτή η δημόσια διαφοροποίηση δίνει σε κάθε δημοσιονομικά πιεσμένο σύμμαχο ένα πολιτικό υπόδειγμα: υπογραφή στη διακήρυξη, αμφισβήτηση του ορισμού αργότερα.

Η Γερμανία κινείται ενδιάμεσα. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεσμεύθηκε ότι οι δαπάνες για τον στενό πυρήνα της άμυνας θα φθάσουν το 3,5% έως το 2029. Το Βερολίνο ανακοίνωσε δαπάνες-ρεκόρ ύψους 124,7 δισ. ευρώ, ή 2,69% του ΑΕΠ, μια μεγάλη αύξηση που παραμένει όμως αισθητά χαμηλότερη ακόμη και από τον βασικό στόχο. Τα γερμανικά μέσα διάβασαν τη σύνοδο ταυτόχρονα ως πραγματική προσπάθεια καθησυχασμού και ως άσκηση διαχείρισης του Τραμπ. Τα κενά δυνατοτήτων της Bundeswehr και οι ελλείψεις προσωπικού δείχνουν ότι η απόσταση ανάμεσα σε έναν προϋπολογισμό και σε δυνάμεις που μπορούν πράγματι να αναπτυχθούν παραμένει μεγάλη.

Υπόσχεση χωρίς κυρώσεις

Η Γαλλία θέτει το ερώτημα που η συζήτηση για τις δαπάνες συχνά αποφεύγει. Η Le Monde έγραψε ότι οι ευρωπαϊκοί στρατοί ενισχύονται, αλλά με αποσπασματικό και ασυντόνιστο τρόπο. Η Le Figaro το διατύπωσε πιο ωμά: η Ευρώπη ζητά προβλεψιμότητα από την Ουάσιγκτον, την οποία η Ουάσιγκτον δεν είναι έτοιμη να προσφέρει. Περισσότερες δαπάνες εντός του ΝΑΤΟ δεν συνεπάγονται αυτομάτως μικρότερη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το ίδιο το Άρθρο 5 είναι λιγότερο αυτόματο απ’ όσο ακούγεται: η Συνθήκη της Ουάσιγκτον προβλέπει ότι κάθε σύμμαχος θα λάβει «όποια δράση κρίνει αναγκαία», αφήνοντας τη μορφή και την κλίμακα της αντίδρασης στις εθνικές αποφάσεις. Η Άγκυρα δεν δημιούργησε μηχανισμό επιβολής για τον στόχο του 5%, ούτε κυρώσεις για χώρες που θα αποκλίνουν από τα σχέδιά τους. Ο Ρούτε χαρακτήρισε τη σύνοδο "delivery summit", δηλαδή σύνοδο εφαρμογής. Το 2029, το ΝΑΤΟ θα γνωρίζει αν οι κυβερνήσεις αγόρασαν πραγματικές δυνατότητες ή απλώς χρόνο.