Το ΝΑΤΟ γυρίζει στη Saab

Οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ φέρονται να ετοιμάζονται να αντικαταστήσουν τον γηρασμένο εναέριο στόλο επιτήρησης της Συμμαχίας με αεροσκάφη της σουηδικής Saab, βάζοντας τέλος στο μονοπώλιο της Boeing σε μία από τις πιο ευαίσθητες κοινές δυνατότητες του ΝΑΤΟ. Το Reuters μετέδωσε την 1η Ιουλίου, επικαλούμενο τέσσερις πηγές, ότι οι σύμμαχοι αναμένεται να ανακοινώσουν τη στροφή στο GlobalEye της Saab στη σύνοδο της Άγκυρας στις 7-8 Ιουλίου (The Print, GP). Ούτε το ΝΑΤΟ ούτε η Saab έχουν επιβεβαιώσει δημόσια σύμβαση. Αν η επιλογή επισημοποιηθεί, θα είναι η πρώτη φορά που ένα σύστημα με ευρωπαϊκή ηγεσία θα αποτελέσει τη βάση της κοινής αποστολής εναέριου ραντάρ της Συμμαχίας, αλλάζοντας τις εταιρείες από τις οποίες εξαρτώνται τα 32 κράτη-μέλη για μια κρίσιμη επιχειρησιακή δυνατότητα.

Πώς η Boeing έχασε τη σύμβαση

Ο σημερινός στόλος του ΝΑΤΟ, με 14 αεροσκάφη E-3A AWACS, λειτουργεί ως ιπτάμενος σταθμός ραντάρ που εντοπίζει απειλές πολύ πέρα από την εμβέλεια των επίγειων αισθητήρων. Τα αεροσκάφη επιχειρούν από το Γκάιλενκιρχεν, στη δυτική Γερμανία, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 (NATO). Πρόγραμμα παράτασης ζωής τα κρατά σε υπηρεσία περίπου έως το 2035, όμως έχουν προ πολλού ξεπεράσει τον αρχικό επιχειρησιακό τους ορίζοντα.

Ο διαγωνισμός για την αντικατάστασή τους άλλαξε κατεύθυνση γρήγορα. Το ΝΑΤΟ είχε επιλέξει στα τέλη του 2023 το E-7A Wedgetail της Boeing, όμως το Πεντάγωνο στη συνέχεια επιχείρησε επανειλημμένα να ακυρώσει το δικό του πρόγραμμα E-7, αφαιρώντας τον αμερικανικό όγκο παραγωγής πάνω στον οποίο στηριζόταν η οικονομική λογική της συμμαχικής επιλογής (AeroTime, Straits Times). Χωρίς αμερικανικές παραγγελίες που θα μοίραζαν το κόστος ανάπτυξης, η επιλογή της Boeing έγινε πολύ πιο δύσκολη.

Το GlobalEye, που φέρεται να είναι ο διάδοχος, είναι σύστημα εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου: ραντάρ μεγάλης εμβέλειας, υπολογιστές αποστολής και κρυπτογραφημένοι σύνδεσμοι δεδομένων πάνω σε αεροσκάφος, ώστε οι διοικητές, τα μαχητικά και οι μονάδες αντιαεροπορικής άμυνας να βλέπουν την ίδια εικόνα για τον εναέριο χώρο, τις θαλάσσιες οδούς και τις κινήσεις στο έδαφος. Η Saab το παρουσιάζει ως ικανό να εντοπίζει χαμηλά ιπτάμενες απειλές, όπως πυραύλους κρουζ και drones (Saab).

Ποιος κερδίζει, ποιος ανησυχεί

Τα κράτη-μέλη βλέπουν το ίδιο αεροσκάφος μέσα από διαφορετικές ανησυχίες. Η Γερμανία φιλοξενεί τη σημερινή βάση των AWACS στο Γκάιλενκιρχεν, άρα έχει να υπολογίσει θέσεις εργασίας, δομές διοίκησης και καθημερινό επιχειρησιακό έλεγχο. Μια νέα πλατφόρμα ανοίγει το ερώτημα αν η βάση θα διατηρήσει τον ρόλο της ή αν η στάθμευση θα μετακινηθεί πιο κοντά στις απειλές που καλείται να εντοπίζει το ραντάρ (t-online). Η Πολωνία και άλλοι ανατολικοί σύμμαχοι ζητούν μεγαλύτερο χρόνο προειδοποίησης. Ένα εναέριο ραντάρ που μπορεί να εντοπίζει ρωσικά drones, δραστηριότητα στη Βαλτική Θάλασσα και απειλές από τον θύλακα του Καλίνινγκραντ απαντά στο πιο άμεσο κενό ασφαλείας τους (Interia).

Για τη Σουηδία, η οποία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ μόλις τον Μάρτιο του 2024, μια τέτοια σύμβαση θα άλλαζε τη θέση της στη Συμμαχία: από νέο μέλος που καταναλώνει κοινή ασφάλεια, σε βιομηχανικό πάροχο μιας θεμελιώδους δυνατότητας (Saab).

Η ευρωπαϊκή αυτονομία έχει αστερίσκους

Μέρος της κάλυψης παρουσιάζει την υπό συζήτηση επιλογή ως αποδέσμευση της Ευρώπης από τον αμερικανικό εξοπλισμό. Το GlobalEye, όμως, δεν σημαίνει καθαρή ρήξη με τις βορειοαμερικανικές αλυσίδες εφοδιασμού. Το σύστημα συνδυάζει σουηδικό πακέτο αποστολής με καναδικό αεροσκάφος της Bombardier (Behörden Spiegel). Η καναδική διάσταση είναι βαθύτερη: η Οτάβα έχει επιλέξει χωριστά τη Saab για τον δικό της στόλο, σε συμφωνία άνω των 5 δισ. καναδικών δολαρίων, δίνοντας στην πλατφόρμα δεύτερο πάτημα στην αγορά του ΝΑΤΟ και μεγαλύτερη κλίμακα παραγωγής (Army Recognition). Η Γαλλία έχει ήδη παραγγείλει δύο αεροσκάφη GlobalEye, με δικαίωμα προαίρεσης για άλλα δύο, άρα το Παρίσι έχει πλέον συμφέρον στην επιτυχία της πλατφόρμας (ABC Nyheter).

Ο πιο πειστικός ισχυρισμός περί αυτονομίας είναι στενότερος από τους τίτλους. Ένα μη αμερικανικό, ευρωπαϊκά καθοδηγούμενο σύστημα αισθητήρων θα μείωνε την εξάρτηση του ΝΑΤΟ από έναν μόνο αμερικανικό προμηθευτή στην εναέρια επιτήρηση. Δεν αλλάζει όμως την εξάρτηση της Συμμαχίας από αμερικανικά συστήματα σε ιπτάμενα τάνκερ, μαχητικά πέμπτης γενιάς και δορυφορικές επικοινωνίες (Army Recognition, Analisidifesa).

Τα δυσκολότερα ερωτήματα βρίσκονται κάτω από το σήμα του αεροσκάφους: ποιος θα ελέγχει τις αναβαθμίσεις λογισμικού, τους κρυπτογραφημένους συνδέσμους δεδομένων, το σύστημα αναγνώρισης φίλου ή εχθρού και τις μακροχρόνιες συμβάσεις συντήρησης. Μέχρι το ΝΑΤΟ να ξεκαθαρίσει ποιος έχει τον έλεγχο σε αυτά τα επίπεδα, η επιλογή της Saab θα είναι αλλαγή προμηθευτή, όχι απόδειξη επιχειρησιακής αυτονομίας.