Το παζάρι πίσω από τα €70bn του NATO

Οι πρεσβευτές των 32 κρατών-μελών του ΝΑΤΟ ενέκριναν αυτή την εβδομάδα προσχέδιο κειμένου για τη σύνοδο κορυφής, με πρόβλεψη για 70 δισ. ευρώ στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία το 2026 και «τουλάχιστον ισοδύναμη» στήριξη το 2027 (DW, European Pravda). Ο αριθμός δείχνει αποφασιστικότητα. Η πραγματικότητα πίσω του είναι πιο σύνθετη: μεγάλο μέρος του ποσού συγκεντρώνει κάτω από μία πολιτική ομπρέλα υφιστάμενα δάνεια της ΕΕ, διμερή εθνική βοήθεια και προηγούμενες δεσμεύσεις. Τις ημέρες πριν από τη σύνοδο της Άγκυρας, αρκετές κυβερνήσεις διαπραγματεύονταν πόσο δεσμευτική πρέπει να είναι η διατύπωση για το 2027 (RBC Ukraine).

Η συζήτηση στην Ευρώπη για τη στήριξη της Ουκρανίας έχει περάσει από τη συμβολική αλληλεγγύη σε μια πιο δύσκολη διαπραγμάτευση: τι μετρά ως βοήθεια, ποιος έχει ήδη πληρώσει και αν μια δήλωση κορυφής μπορεί να υποκαταστήσει ψηφοφορίες προϋπολογισμών, παραγγελίες αμυντικού υλικού και χρονοδιαγράμματα παράδοσης.

Πολιτική υπόσχεση, όχι πολεμικό ταμείο

Το συνολικό ποσό των 140 δισ. ευρώ για τη διετία δεν είναι ούτε ταμείο του ΝΑΤΟ ούτε κοινό ομόλογο. Η Συμμαχία αποφασίζει με συναίνεση, δηλαδή κάθε μέλος πρέπει να συμφωνήσει ή τουλάχιστον να μην αντιταχθεί, αλλά δεν δανείζεται ούτε δαπανά συνήθως σε τέτοια κλίμακα. Το πακέτο πρέπει να διαβαστεί κυρίως ως πολιτική δέσμευση που συντονίζεται μέσω του ΝΑΤΟ και συνενώνει διαφορετικές ροές χρηματοδότησης: εθνική στρατιωτική βοήθεια, διμερείς υποσχέσεις και σημαντικό μέρος ευρωπαϊκής χρηματοδότησης (DW).

Μεγάλο τμήμα προέρχεται από το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας ύψους 90 δισ. ευρώ της ΕΕ, το οποίο χρηματοδοτείται μέσω κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού και στηρίζεται εν μέρει στα κέρδη από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Μόνο για το 2026 αναμένονται περίπου 28,3 δισ. ευρώ για παραγωγή όπλων (EU Reporter, ua.news). Το Κίεβο έχει ήδη αρχίσει να θεσπίζει διαδικασίες ώστε τα κεφάλαια αυτά να διοχετευθούν στην ουκρανική αμυντική βιομηχανία (Komersant).

Αυτή η αρχιτεκτονική δείχνει και ποιος μπορεί να μπλοκάρει τι. Η προηγούμενη πρόταση του Μαρκ Ρούτε για υποχρεωτικό κατώφλι βοήθειας προς την Ουκρανία στο 0,25 τοις εκατό του ΑΕΠ δεν εξασφάλισε ομοφωνία (Ground News). Η μη δεσμευτική πολιτική δήλωση επιβίωσε εκεί όπου απέτυχε ο δεσμευτικός τύπος κατανομής.

Η διαφωνία για τη λογιστική

Η πιο έντονη διαίρεση μεταξύ των συμμάχων δεν είναι ανάμεσα σε φιλοουκρανικές και αντιουκρανικές κυβερνήσεις. Αφορά τη λογιστική της βοήθειας. Η Πολωνία στηρίζει το πακέτο ως εγγύηση ασφαλείας για την ανατολική πτέρυγα, αλλά ζητεί να προσμετρηθούν τα ήδη αναληφθέντα κόστη της: οι υψηλές αμυντικές δαπάνες πολλών ετών, τα δισεκατομμύρια που απορρόφησε φιλοξενώντας Ουκρανούς πολίτες και ο διάδρομος εφοδιασμού μέσω του οποίου περνά στην πράξη η δυτική βοήθεια προς την Ουκρανία (Business Insider Polska). Ο Ντόναλντ Τουσκ ζήτησε από την πολωνική αντιπροσωπεία προσοχή απέναντι σε νέες χρηματοδοτικές δεσμεύσεις όσο αυτό το βάρος δεν αναγνωρίζεται (European Pravda).

Η Ιταλία έδωσε διαφορετική μάχη. Η Ρώμη αντιστάθηκε σε διατύπωση που θα κλείδωνε ισοδύναμη στήριξη για το 2027, επειδή κάθε τέτοια δέσμευση πρέπει να περάσει μέσα από μια δύσκολη διαδικασία προϋπολογισμού σε χώρα με υψηλό δημόσιο χρέος. Τα ιταλικά δημοσιεύματα θόλωσαν ακόμη περισσότερο την εικόνα, καθώς δεν ήταν σαφές αν το ποσό αφορά 70 δισ. ευρώ ετησίως ή μικρότερο καθαρό μέγεθος μετά την αφαίρεση των ήδη υπαρχουσών δεσμεύσεων (Corriere della Sera, Open).

Η Τσεχία προσφέρει τον πιο καθαρό έλεγχο πραγματικότητας. Η Πράγα συντονίζει πρωτοβουλία για πυρομαχικά, η οποία, σύμφωνα με Τσέχους αξιωματούχους, κάλυψε περίπου το μισό των πυρομαχικών που παραδόθηκαν πέρυσι στην Ουκρανία (Novinky). Τα τσεχικά δημοσιεύματα περιέγραψαν το νατοϊκό πακέτο κυρίως ως συντονισμό χρημάτων που έχουν συγκεντρωθεί αλλού, όχι ως νέα κοινή δεξαμενή μετρητών (Aktuality.sk).

Πού βρίσκονται τα βέτο

Η Σλοβακία και η Ουγγαρία κινούνται διαφορετικά στα όρια της κοινής γραμμής. Ο Ρόμπερτ Φίτσο δήλωσε ότι η Σλοβακία δεν θα διαθέσει χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό για όπλα προς την Ουκρανία, αναγνώρισε όμως ότι πιθανότατα δεν μπορεί να εμποδίσει τους άλλους να προχωρήσουν (NV). Αυτό πλήττει την εικόνα ενότητας της Συμμαχίας, χωρίς να μπλοκάρει κατ’ ανάγκην τα κονδύλια.

Η ουγγρική επιρροή είναι πιο χειροπιαστή. Όταν η στρατιωτική χρηματοδότηση της Ουκρανίας περνά μέσα από την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας της ΕΕ, όπου απαιτείται ομοφωνία και άρα κάθε χώρα διαθέτει βέτο, η Βουδαπέστη έχει πραγματική δυνατότητα παρεμπόδισης. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη, το εκτός προϋπολογισμού εργαλείο της ΕΕ που αποζημιώνει χώρες οι οποίες στέλνουν όπλα στην Ουκρανία, είναι ένα τέτοιο σημείο συμφόρησης: η Ουγγαρία μπορεί να αρνηθεί τη συναίνεσή της σε επιμέρους αποφάσεις εκταμίευσης (Article 31 TEU, EPF Decision). Η Βουδαπέστη συνδέει επίσης την πρόοδο στις αποφάσεις για την Ουκρανία με εγγυήσεις για τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στη δυτική Ουκρανία, όρο που θα μπορούσε να παραμείνει ακόμη και μετά από αλλαγή κυβέρνησης (Telex).

Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη

Το κείμενο της συνόδου της Άγκυρας αναμένει την έγκριση των ηγετών, αλλά τα δυσκολότερα ερωτήματα βρίσκονται στο επόμενο στάδιο. Δεν έχει δημοσιευθεί φόρμουλα κατανομής του βάρους ανά χώρα. Η γραμμή ανάμεσα σε νέο χρήμα και επαναταξινομημένη υφιστάμενη βοήθεια παραμένει θολή. Δεν υπάρχει δημόσιο χρονοδιάγραμμα παραδόσεων ώστε να φανεί αν οι δεσμεύσεις μετατρέπονται σε όπλα.

Η αλυσίδα αποφάσεων περνά από τέσσερις διαφορετικές πύλες: το ΝΑΤΟ μπορεί να συντονίζει και να ασκεί πίεση, αλλά οι εθνικές βουλές ψηφίζουν τους προϋπολογισμούς· οι κανόνες ομοφωνίας της ΕΕ μπορούν να μπλοκάρουν ορισμένα στρατιωτικά εργαλεία· και οι υπηρεσίες προμηθειών μαζί με τα εργοστάσια κρίνουν αν τα χρήματα γίνονται πυρομαχικά. Τα 140 δισ. ευρώ αγοράζουν πολιτική αξιοπιστία. Το αν αγοράζουν και οβίδες είναι άλλη υπόθεση.