Το ΝΑΤΟ θωρακίζει τη Βαλτική

Επί 22 χρόνια, από το 2004, η αποστολή εναέριας αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ στη Βαλτική λειτουργούσε ως μια διαδικασία καιρού ειρήνης: συμμαχικά μαχητικά, σταθμευμένα σε βάσεις στη Λιθουανία και την Εσθονία, απογειώνονταν όταν ρωσικά αεροσκάφη πετούσαν χωρίς αναμεταδότες, τα αναγνώριζαν οπτικά και τα συνόδευαν εκτός περιοχής. Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ αυτή την εβδομάδα, η Συμμαχία αναβάθμισε την αποστολή σε αποστολή αεράμυνας (LRT). Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τη χαρακτήρισε ορόσημο, το οποίο επέβαλαν οι ρωσικές προκλήσεις (Bundesregierung). Η αξία ενός οροσήμου, όμως, κρίνεται από όσα αλλάζει επιχειρησιακά, όχι από την ονομασία που παίρνει σε μια σύνοδο.

Τι μπορούσε και τι δεν μπορούσε να κάνει η παλιά αποστολή

Οι τρεις βαλτικές χώρες δεν διαθέτουν δικά τους μαχητικά αεροσκάφη. Η προστασία του εναέριου χώρου τους εξαρτάται εξ ολοκλήρου από συμμάχους, οι οποίοι αναπτύσσονται εκ περιτροπής σε τετράμηνες αποστολές. Το ΝΑΤΟ περιγράφει το έργο αυτό ως εναέρια αστυνόμευση: εντοπισμός, αναχαίτιση, οπτική ταυτοποίηση και συνοδεία (NATO). Απέναντι σε ένα ρωσικό στρατιωτικό αεροσκάφος, η διαδικασία λειτουργεί. Απέναντι σε ένα χαμηλά ιπτάμενο drone ή σε έναν εισερχόμενο πύραυλο cruise, η οπτική αναγνώριση είναι ανεπαρκής.

Η αεράμυνα, στο πλαίσιο του ολοκληρωμένου συστήματος αεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας του ΝΑΤΟ, έχει σχεδιαστεί για αυτό το δυσκολότερο πρόβλημα: κέντρα διοίκησης, αισθητήρες, μαχητικά και επίγεια συστήματα αναχαίτισης λειτουργούν μαζί, ώστε να εντοπίζουν και να καταστρέφουν drones, πυραύλους και αεροσκάφη (NATO IAMD). Η απόσταση ανάμεσα στα δύο μοντέλα μετριέται σε δευτερόλεπτα χρόνου απόφασης.

Τον Μάιο, ένα ρουμανικό F-16 που συμμετείχε στην εκ περιτροπής αποστολή στη Βαλτική κατέρριψε drone στον εναέριο χώρο της Εσθονίας, στην πρώτη κατάρριψη της αποστολής έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες (Romania Insider, defence-industry.eu). Λίγες ημέρες αργότερα, οι τρεις πρόεδροι των βαλτικών χωρών ζήτησαν από κοινού την αναβάθμιση της αποστολής σε αεράμυνα. Το ΝΑΤΟ δεν διευκρίνισε ποτέ αν η κατάρριψη έγινε βάσει επίσημης αλλαγής κανόνων ή με μεμονωμένη άδεια. Το περιστατικό, πάντως, ανέδειξε καθαρά την αντίφαση: μια αποστολή σχεδιασμένη για να συνοδεύει αεροσκάφη καλούνταν πλέον να αντιμετωπίσει drones.

Από πού θα έρχεται η εντολή

Ο πρώην αρχηγός της εσθονικής πολεμικής αεροπορίας Γιάακ Τάριεν δήλωσε στο ERR ότι το πρακτικό όφελος της αλλαγής είναι μια σαφέστερη αλυσίδα διοίκησης σε καιρό ειρήνης: ποιος βλέπει την απειλή, ποιος την ταξινομεί και ποιος δίνει την εντολή κατάρριψης (ERR). Η αλυσίδα αυτή περνά από το CAOC Uedem, το βόρειο κέντρο αεροπορικών επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στη Γερμανία, το οποίο ελέγχει τη συμμαχική αεροπορική δραστηριότητα από την Αρκτική έως τις Άλπεις (CAOC Uedem).

Στην πράξη, το σενάριο είναι απλό. Ένας χειριστής ραντάρ στη Βαλτική εντοπίζει ένα άγνωστο drone. Το ίχνος μεταφέρεται στο Uedem. Εκεί, ένας αξιωματικός πρέπει να αποφασίσει αν έχει πάγια εξουσιοδότηση να διατάξει την καταστροφή του. Στο παλιό μοντέλο αστυνόμευσης, η απάντηση ήταν σχεδόν πάντα η ίδια: απογείωση μαχητικών και οπτικός έλεγχος. Η αεράμυνα απαιτεί ταχύτερη απάντηση.

Η Συμμαχία δοκιμάζει ήδη τμήματα αυτής της αρχιτεκτονικής. Τον Ιούνιο, μαχητικά, επίγεια συστήματα αναχαίτισης και αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης του ΝΑΤΟ λειτούργησαν μαζί σε ασκήσεις στη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα (IRIA, defence-industry.eu). Η σχεδιαζόμενη αγορά αεροσκαφών έγκαιρης προειδοποίησης Saab GlobalEye από το ΝΑΤΟ στοχεύει ακριβώς στις χαμηλά ιπτάμενες απειλές, τις οποίες δυσκολεύονται να εντοπίσουν τα επίγεια ραντάρ (GP). Τα επιμέρους μέσα υπάρχουν. Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν θα λειτουργούν με πάγιες εντολές ή με κατά περίπτωση άδειες.

Τι δεν έχει δείξει το ΝΑΤΟ

Καμία από τις πηγές που εξετάστηκαν δεν επιβεβαίωσε τις αλλαγές που θα έδιναν ουσιαστικό περιεχόμενο στη νέα ονομασία: νέους κανόνες εμπλοκής σε καιρό ειρήνης, κατάργηση της απαίτησης οπτικής ταυτοποίησης, μόνιμη εγκατάσταση επίγειων συστημάτων αεράμυνας στη Βαλτική ή εκ των προτέρων εκχώρηση εξουσίας σε αξιωματικό του CAOC να διατάζει κατάρριψη χωρίς προηγούμενη επικοινωνία με εθνική πρωτεύουσα. Ο Τάριεν σημείωσε ότι οι ευαίσθητες λεπτομέρειες πιθανότατα θα παραμείνουν απόρρητες. Αυτό είναι εύλογο για τους κανόνες εμπλοκής. Είναι λιγότερο εύλογο όταν το ερώτημα αφορά αν συστοιχίες αναχαίτισης βρίσκονται πράγματι στη Βαλτική.

Οι ρωσικές πτήσεις drones πάνω από συμμαχικό έδαφος έχουν δοκιμάσει ακριβώς αυτό το κενό. Έκθεση του IISS τις χαρακτήρισε αναγνώριση διά της εμπλοκής, δηλαδή προσπάθεια να μετρηθεί πόσο χρόνο χρειάζεται το ΝΑΤΟ για να περάσει από τον εντοπισμό στην απόφαση πυρός (Forsal). Η συζήτηση στην Πολωνία για την άμυνα καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα από την πλευρά του εξοπλισμού: οι ταχύτερες αποφάσεις δεν αρκούν χωρίς τις συστοιχίες, τους αισθητήρες και τα πυρομαχικά που θα τις κάνουν εκτελέσιμες (Defence24).

Το ΝΑΤΟ έκανε την πολιτική αναβάθμιση. Η ρουμανική κατάρριψη του Μαΐου έδειξε ότι το παλιό μοντέλο είχε ήδη φθάσει στα όριά του. Το CAOC Uedem και οι συμμαχικές κυβερνήσεις που διαθέτουν αεροσκάφη και συστοιχίες οφείλουν τώρα την επιχειρησιακή απόδειξη: ανεπτυγμένα συστήματα όπου αυτό μπορεί να είναι ορατό, πάγιους κανόνες όπου χρειάζονται και δόγμα που δεν περιμένει από έναν πιλότο να λύσει με το μάτι ένα πρόβλημα πυραυλικής απειλής.