Το ΝΑΤΟ θωρακίζει τη Βαλτική

Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα έφερε μία συγκεκριμένη επιχειρησιακή αλλαγή και αρκετές πολιτικές δεσμεύσεις που θα κριθούν από το αν τα κράτη-μέλη τις χρηματοδοτήσουν. Έπειτα από 22 χρόνια, η Συμμαχία αναβάθμισε την αποστολή Baltic Air Policing σε αποστολή αεράμυνας, δίνοντας στους διοικητές και στους πιλότους μεγαλύτερη εξουσία να αντιδρούν σε εναέριες απειλές (ERR, LRT). Οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν επίσης για 70 δισ. ευρώ στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία το 2026 και για στόχο αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Καμία από τις δύο αποφάσεις δεν εφαρμόζεται αυτόματα.

Ταχύτερες αποφάσεις, όχι περισσότερα αεροσκάφη

Η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία δεν διαθέτουν μαχητικά αεροσκάφη. Από το 2004, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ αναπτύσσουν εκ περιτροπής μαχητικά για την επιτήρηση του εναέριου χώρου τους, σε μια αποστολή ειρηνικής περιόδου που σχεδιάστηκε κυρίως για τον εντοπισμό ρωσικών αεροσκαφών χωρίς αναμεταδότες, την απογείωση αναχαίτισης και την αναφορά του περιστατικού. Αυτό το σχήμα δεν φτιάχτηκε για drones, δοκιμές ορίων στον εναέριο χώρο και ασαφείς παραβιάσεις που μπορούν να κλιμακωθούν μέσα σε λίγα λεπτά.

Η αναβάθμιση της Άγκυρας αλλάζει το ποιος εγκρίνει την ενέργεια και πόσο γρήγορα. Ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, ο SACEUR, αποκτά ευρύτερη μεταβιβασμένη αρμοδιότητα, ενώ οι πιλότοι λαμβάνουν σαφέστερες εξουσίες εμπλοκής. Οι αποφάσεις θα περνούν πλέον από το Συνδυασμένο Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στο Ούντεμ της Γερμανίας, αντί να απαιτούν αργούς γύρους διαβουλεύσεων με τις εθνικές πρωτεύουσες (RMF24). Η αεροπορική βάση Άμαρι της Εσθονίας αναβαθμίζεται επίσης σε επιχειρησιακό καθεστώς του ΝΑΤΟ, δίπλα στη Σιαουλιάι της Λιθουανίας, ώστε οι δύο βάσεις να ενταχθούν στο μόνιμο δίκτυο διοίκησης και εφοδιαστικής της Συμμαχίας και να μη λειτουργούν απλώς ως προσωρινοί σταθμοί εκ περιτροπής ανάπτυξης.

Η ταχύτερη εξουσιοδότηση, όμως, δεν ισοδυναμεί με πλήρες σύστημα αεράμυνας. Ο πρώην αρχηγός της εσθονικής πολεμικής αεροπορίας, Γιάακ Τάριεν, σημείωσε ότι οι ακριβείς αλυσίδες διοίκησης και οι κανόνες εμπλοκής μπορεί να παραμείνουν απόρρητοι, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν οι εθνικοί περιορισμοί, δηλαδή οι όροι που θέτει κάθε χώρα για το πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι δυνάμεις της (ERR). Τα μαχητικά από μόνα τους δεν υπερασπίζονται έναν εναέριο χώρο. Χρειάζονται διαστρωματωμένα ραντάρ, επίγεια πυραυλικά συστήματα, πυρομαχικά, θωρακισμένες βάσεις και εκπαιδευμένα πληρώματα. Η σύνοδος δεν ανακοίνωσε τίποτε από αυτά.

Η δέσμευση δαπανών που πρέπει τώρα να πληρωθεί

Οι σύμμαχοι συμφώνησαν να φθάσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Από αυτό, το 3,5% αφορά καθαρά στρατιωτικές δυνατότητες. Το υπόλοιπο 1,5% καλύπτει υποδομές που συνδέονται με την άμυνα: δρόμους, σιδηροδρόμους, λιμάνια, αποθήκες και την ικανότητα ταχείας μετακίνησης δυνάμεων πέρα από σύνορα (NATO, Bankier/PAP). Ορισμένοι σύμμαχοι εξακολουθούν να υπολείπονται ακόμη και του παλαιότερου ορίου του 2% (AP). Ένα ανακοινωθέν συνόδου δεν εγκρίνει εθνικές πιστώσεις. Η συμμόρφωση θα εξαρτηθεί από προϋπολογισμούς, εκλογές και πολιτική βούληση σε 32 πρωτεύουσες.

Ανάλογη ασάφεια συνοδεύει και το πακέτο για την Ουκρανία. Οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν για περίπου 70 δισ. ευρώ το 2026, με τουλάχιστον αντίστοιχα επίπεδα για το 2027, αν και γερμανικές πηγές δεν ήταν απολύτως συνεπείς ως προς το αν ο τίτλος αφορά 70 δισ. ευρώ ετησίως ή 140 δισ. ευρώ σε δύο χρόνια (German Foreign Office, Forbes). Το Βερολίνο συνεισφέρει φρεγάτες και Eurofighter στα περιφερειακά σχέδια δυνάμεων του ΝΑΤΟ, δηλαδή πραγματικά μέσα υπό συμμαχική διοίκηση (tagesschau). Όμως τα όπλα, τα πυρομαχικά και η εκπαίδευση εξακολουθούν να περνούν μέσα από τις αποφάσεις επιμέρους κυβερνήσεων. Το αποτέλεσμα στο πεδίο θα κριθεί από υπογεγραμμένες συμβάσεις και παραγωγική ικανότητα, όχι από τα ποσά ενός ανακοινωθέντος.

Η πίεση της Ρουμανίας για τη Μαύρη Θάλασσα δεν απέδωσε πλήρως

Η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Τουρκία επέκτειναν την τριμερή εντολή τους για την αντιμετώπιση ναρκών, ώστε να καλύπτει υποθαλάσσια καλώδια, αγωγούς και ενεργειακές υποδομές (Agerpres, DW). Σε αυτό περιλαμβάνονται και τα ύδατα γύρω από το ρουμανικό κοίτασμα φυσικού αερίου Neptun Deep, τη μεγαλύτερη ανακάλυψη φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα εδώ και δεκαετίες και πιθανό στήριγμα της ενεργειακής διαφοροποίησης της ΕΕ μακριά από τη ρωσική προμήθεια. Η διεύρυνση της εντολής είναι πραγματικό επιχειρησιακό βήμα. Ωστόσο, η προσπάθεια του Βουκουρεστίου να αναβαθμιστεί η Μαύρη Θάλασσα σε διακριτή στρατηγική προτεραιότητα στο κείμενο της συνόδου δεν έφθασε στον στόχο της. Η τελική διατύπωση επικεντρώθηκε στο Άρθρο 5, δηλαδή την εγγύηση συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ σύμφωνα με την οποία επίθεση σε έναν σύμμαχο θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, και σε γενική στήριξη της ανατολικής πτέρυγας, αφήνοντας τη Μαύρη Θάλασσα λιγότερο προβεβλημένη από τη βαλτική αεράμυνα (Digi24).

Η Άγκυρα βελτίωσε τμήματα του επιχειρησιακού συστήματος του ΝΑΤΟ. Δεν απέδειξε ότι οι σύμμαχοι έχουν διαθέσει το υλικό, τα πυρομαχικά και τις πολιτικές άδειες που απαιτούνται ώστε αυτό το σύστημα να αντέξει υπό πίεση. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, περιέγραψε το μοντέλο δυνάμεων της Συμμαχίας ως «εργαλείο σχεδιασμού» (NATO). Η ανατολική πτέρυγα χρειάζεται αυτό το εργαλείο να γίνει χρονοδιάγραμμα παραδόσεων.