Ο Nausėda ανοίγει τον πυρηνικό φάκελο

Το άρθρο 137 του Συντάγματος της Λιθουανίας κάνει δύο πράγματα: απαγορεύει την εγκατάσταση όπλων μαζικής καταστροφής στο λιθουανικό έδαφος και αποκλείει τις ξένες στρατιωτικές βάσεις. Ο πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα θέλει να διαγραφεί ολόκληρο το άρθρο. Μετά τη συνάντησή του με τους επικεφαλής των κοινοβουλευτικών ομάδων στις 2 Ιουλίου, δήλωσε ότι σχεδόν όλοι συμφώνησαν πως η διάταξη έχει ξεπεραστεί. Η πρότασή του δεν είναι τροποποίηση, αλλά πλήρης κατάργηση.

Η αλλαγή του λιθουανικού Συντάγματος απαιτεί δύο χωριστές ψηφοφορίες στη Σέιμας, το κοινοβούλιο της Λιθουανίας, με τουλάχιστον 94 ψήφους σε σύνολο 141 βουλευτών σε καθεμία, και με απόσταση τουλάχιστον τριών μηνών μεταξύ τους. Ο κυβερνητικός συνασπισμός διαθέτει 75 έδρες. Η κατ’ αρχήν συμφωνία των κομματικών αρχηγών είναι ένα πράγμα· η εξασφάλιση συνταγματικής πλειοψηφίας δύο φορές είναι κάτι πολύ δυσκολότερο.

Η διάταξη για την οποία μιλούν λιγότερο

Η περισσότερη συζήτηση επικεντρώνεται στην απαγόρευση των πυρηνικών όπλων. Όμως το άρθρο 137 απαγορεύει επίσης τις ξένες στρατιωτικές βάσεις, ενώ η Λιθουανία ήδη φιλοξενεί σημαντικές συμμαχικές δυνάμεις. Η Γερμανία σχεδιάζει να εγκαταστήσει στη χώρα ταξιαρχία περίπου 5.000 στρατιωτών έως το τέλος του 2027. Πρόσφατες ασκήσεις του ΝΑΤΟ έφεραν χιλιάδες ακόμη στρατιώτες στο λιθουανικό έδαφος.

Το άρθρο 137 γράφτηκε το 1992, με στόχο να διασφαλιστεί η αποχώρηση των σοβιετικών δυνάμεων. Το κείμενό του δεν έχει αλλάξει, αλλά η πρακτική έχει μεταβληθεί. Δεν υπάρχει δημόσια νομική εξήγηση που να αποσαφηνίζει αν οι εναλλασσόμενες συμμαχικές αναπτύξεις θεωρούνται κάτι διαφορετικό από τις μόνιμες «ξένες στρατιωτικές βάσεις» ή αν η πράξη έχει απλώς ξεπεράσει το συνταγματικό γράμμα. Η διαγραφή του άρθρου 137 θα έλυνε αυτή την ασάφεια, αν και οι Λιθουανοί ηγέτες δεν έχουν υποστηρίξει δημοσίως ότι η σημερινή διατύπωση δημιουργεί συγκεκριμένα επιχειρησιακά προβλήματα.

Νομικός χώρος, όχι πυρηνικά όπλα

Ο υπηρεσιακός υπουργός Άμυνας Ρομπέρτας Κάουνας παρουσίασε την κατάργηση ως τρόπο ώστε η Λιθουανία να μπορεί να αξιοποιήσει όλο το φάσμα των δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ. Ο Ναουσέντα είπε ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια αποθήκευσης πυρηνικών όπλων και ότι η Λιθουανία θα παραμείνει εντός της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, της διεθνούς συμφωνίας που περιορίζει την κατοχή πυρηνικών όπλων σε πέντε αναγνωρισμένα κράτη (Internazionale/Reuters).

Η διαγραφή μιας συνταγματικής διάταξης αφαιρεί ένα εμπόδιο. Άλλα παραμένουν. Ο πυρηνικός διαμοιρασμός του ΝΑΤΟ λειτουργεί με αμερικανική φύλαξη των όπλων, αεροσκάφη διπλής ικανότητας, εκπαιδευμένα πληρώματα και σχεδιασμό σε επίπεδο Συμμαχίας. Μόνο περιορισμένος αριθμός δυτικοευρωπαϊκών κρατών φιλοξενεί σήμερα τέτοιες ρυθμίσεις. Η μεταφορά όπλων προς ανατολάς θα απαιτούσε ενισχυμένες αποθήκες, αναβάθμιση βάσεων, αμερικανική πιστοποίηση πληρωμάτων για τη διαχείριση πυρηνικών πυρομαχικών και αλυσίδα διοίκησης που θα ορίζει ποιος εγκρίνει τη χρήση τους. Πρόκειται για υποδομή που χρειάζεται χρόνια για να δημιουργηθεί. Δεν έχει εμφανιστεί επιβεβαιωμένη απόφαση των ΗΠΑ ή του ΝΑΤΟ για εγκατάσταση τέτοιων όπλων στη Λιθουανία (CNBC).

Δεν ρωτά μόνο η Λιθουανία

Η Φινλανδία ήρε τη δική της απαγόρευση πυρηνικών όπλων στις 17 Ιουνίου, με κοινοβουλευτική ψήφο 125 υπέρ και 61 κατά. Φινλανδοί αξιωματούχοι επέμειναν ότι δεν σχεδιάζεται εγκατάσταση σε καιρό ειρήνης. Η συζήτηση στη Βουλή, ωστόσο, ανέδειξε πραγματική διαφωνία για το αν η άρση των νομικών περιορισμών ενισχύει την αποτροπή ή προκαλεί αντίμετρα χωρίς να παράγει άμεσα αξιοποιήσιμη στρατιωτική δυνατότητα.

Στην Πολωνία, ο επικεφαλής του Γραφείου Εθνικής Ασφάλειας έχει δηλώσει ότι η ένταξη στον πυρηνικό διαμοιρασμό είναι πραγματική πιθανότητα, με συνομιλίες στην Ουάσιγκτον να έχουν προγραμματιστεί. Η Rzeczpospolita ενέταξε την κίνηση της Λιθουανίας σε μια ευρύτερη προσπάθεια της ανατολικής πτέρυγας να αποκτήσει ισότιμο καθεστώς αποτροπής. Όμως η επέκταση του πυρηνικού διαμοιρασμού θα απαιτούσε αποφάσεις από την Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, δηλαδή το συμμαχικό όργανο όπου συζητείται η πυρηνική στάση της Συμμαχίας, και όχι μόνο εθνικές νομικές αλλαγές.

Το επιχείρημα των Λιθουανών ηγετών είναι κατανοητό: ένα κράτος του ΝΑΤΟ στην πρώτη γραμμή δεν θέλει να αποκλείει συνταγματικά συμμαχικές επιλογές πριν φτάσει μια κρίση. Το αντίθετο επιχείρημα είναι εξίσου συγκεκριμένο: η νομική δυνατότητα, χωρίς υποδομές, αεροσκάφη, εκπαιδευμένα πληρώματα και αμερικανική απόφαση ανάπτυξης, είναι πολιτικό μήνυμα και όχι στρατιωτική ικανότητα. Το αν η κατάργηση θα αλλάξει τη στάση του ΝΑΤΟ ή απλώς το νομικό λεξιλόγιο της Λιθουανίας θα κριθεί από τις ψηφοφορίες στο Βίλνιους και από αποφάσεις που καμία συμμαχική πρωτεύουσα δεν έχει ακόμη δημοσιοποιήσει.