Η ουδέτερη Ιρλανδία στην άμυνα της ΕΕ

Η Ιρλανδία ανέλαβε την 1η Ιουλίου την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Για τους επόμενους έξι μήνες, το Δουβλίνο θα προεδρεύει στις υπουργικές συνόδους, θα διαμορφώνει την ημερήσια διάταξη και θα συντάσσει τα συμβιβαστικά κείμενα πάνω στα οποία θα κληθούν να συμφωνήσουν τα 27 κράτη-μέλη (Συμβούλιο).

Το εξάμηνο θα κριθεί κυρίως σε τρία μέτωπα: τις αμυντικές δαπάνες, τη στήριξη προς την Ουκρανία και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δηλαδή τον επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 (European Movement Ireland). Η Ιρλανδία ελέγχει τη σειρά και τη διατύπωση των διαπραγματεύσεων, όχι όμως την τελική έκβασή τους.

Τα όρια της προεδρίας είναι θεσμικά καθορισμένα. Η εξωτερική πολιτική παραμένει υπό την ευθύνη του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ, δηλαδή του ανώτατου αξιωματούχου της Ένωσης για την εξωτερική πολιτική, και όχι της εκ περιτροπής προεδρίας (Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, διατηρεί το μονοπώλιο της νομοθετικής πρωτοβουλίας (Επιτροπή), ενώ οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, χαράσσουν τη στρατηγική κατεύθυνση (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Ανάμεσα σε όσα μπορεί να κατευθύνει η προεδρία και σε όσα πρέπει να αποφασίσει η Ευρώπη ανοίγεται το πραγματικό πεδίο του επόμενου εξαμήνου.

Τι κάνει πραγματικά η προεδρία

Η προεδρία διευθύνει τις συνεδριάσεις σε εννέα από τους δέκα σχηματισμούς του Συμβουλίου, όπου συναντώνται οι υπουργοί της ΕΕ· η εξαίρεση είναι οι εξωτερικές υποθέσεις. Η ουσιαστική της επιρροή βρίσκεται στον μηχανισμό κάτω από τη θεσμική επιφάνεια. Όταν μια πρόταση για τη χρηματοδότηση της άμυνας φτάνει στο Συμβούλιο, η ιρλανδική ομάδα γράφει το συμβιβαστικό κείμενο, οργανώνει τη συζήτηση και αποφασίζει πότε μια διαφωνία πρέπει να ανέβει στο υπουργικό επίπεδο για πολιτική απόφαση.

Αυτός ο ρόλος έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο δείχνει. Μια ικανή προεδρία μπορεί να κερδίσει μήνες στις διαπραγματεύσεις· μια παθητική μπορεί να τις αφήσει να βαλτώσουν. Το Δουβλίνο παρουσιάζει το εξάμηνο ως μεγάλη εθνική ευθύνη. Το RTÉ πρόσθεσε την αναγκαία διόρθωση: η Ιρλανδία θα κληθεί να προωθήσει την κοινή ευρωπαϊκή ατζέντα, όχι να θεωρήσει τις δικές της προτιμήσεις ως φυσική αφετηρία της ευρωπαϊκής άμυνας.

Πώς διαβάζουν το Δουβλίνο οι πρωτεύουσες

Η στρατιωτική ουδετερότητα της Ιρλανδίας δεν την αποκλείει νομικά από την προεδρία. Δημιουργεί όμως πολιτικό ερώτημα αξιοπιστίας, στο οποίο οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες απαντούν διαφορετικά.

Η Ρουμανία το διατύπωσε πιο ωμά. Σύμφωνα με το HotNews, μία από τις ασθενέστερες στρατιωτικά δυνάμεις της ΕΕ αναλαμβάνει την προεδρία σε ένα εξάμηνο που θα κυριαρχηθεί από την άμυνα και την Ουκρανία. Όπως σημείωσε η Adevărul, η προεδρία οργανώνει τις εργασίες του Συμβουλίου, δεν αποφασίζει την πολιτική. Η ανησυχία στις ανατολικές πρωτεύουσες της ΕΕ, ορατή τόσο στον ρουμανικό όσο και στον πολωνικό Τύπο, είναι ότι μια ουδέτερη προεδρία μπορεί να αποδυναμώσει τις διατυπώσεις των συμβιβασμών τη στιγμή που η πίεση απαιτεί ταχύτητα.

Η Πολωνία κοιτάζει συγκεκριμένα αποτελέσματα: το προτεινόμενο ευρωπαϊκό εργαλείο χρηματοδότησης της άμυνας, τις νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας για την Ουκρανία και τη σύγκρουση γύρω από τον προϋπολογισμό ανάμεσα στους καθαρούς συνεισφορείς, δηλαδή τις χώρες που πληρώνουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ περισσότερα απ’ όσα λαμβάνουν, και στα κράτη που ζητούν μεγαλύτερες δαπάνες για την ασφάλεια (Euronews PL). Η Βαρσοβία ζητά αποφάσεις, όχι διαβεβαιώσεις.

Η Γερμανία βλέπει το εξάμηνο κυρίως ως μάχη για τον προϋπολογισμό. Το Βερολίνο πιέζει για μεγάλες περικοπές στο επόμενο μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό πακέτο, ενώ δεν εφαρμόζει την ίδια αυτοσυγκράτηση στις δικές του δαπάνες επανεξοπλισμού (Berliner Zeitung, Bundestag). Η Ιρλανδία πρέπει να μεσολαβήσει ανάμεσα στη γερμανική δημοσιονομική επιφυλακτικότητα και στις απαιτήσεις άλλων πρωτευουσών για ταμεία συνοχής, αγροτική στήριξη και αμυντικές επενδύσεις.

Ο προϋπολογισμός είναι η δυσκολότερη διαπραγμάτευση, επειδή το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο απαιτεί ομοφωνία: κάθε κράτος-μέλος μπορεί μόνο του να μπλοκάρει τη συμφωνία. Αυτό δίνει πραγματικό βάρος στον έλεγχο που έχει η Ιρλανδία πάνω στον χρόνο και στη γλώσσα των κειμένων, χωρίς όμως να της επιτρέπει να επιβάλει λύση. Στις κυρώσεις, οι οποίες εγκρίνονται με ειδική πλειοψηφία, όπου τα μεγάλα κράτη έχουν μεγαλύτερο βάρος και καμία χώρα δεν διαθέτει μόνη της βέτο, η επιρροή της προεδρίας είναι πιο περιορισμένη, επειδή το αποτέλεσμα κρίνεται περισσότερο από τις ψήφους παρά από τη διατύπωση.

Η Γαλλία αναδεικνύει μια άλλη δυσκολία. Η Ouest-France χαρακτήρισε την Ιρλανδία «φορολογικό παράδεισο για τους τεχνολογικούς κολοσσούς», που τώρα καλείται να συμβάλει στη ρύθμισή τους. Το Δουβλίνο φιλοξενεί τις ευρωπαϊκές έδρες μεγάλων αμερικανικών εταιρειών τεχνολογίας, ενώ προεδρεύει στις διαπραγματεύσεις του Συμβουλίου για την ψηφιακή και εμπορική πολιτική. Με τις εντάσεις ΕΕ-ΗΠΑ να περνούν τόσο από τους δασμούς όσο και από τις επενδύσεις στην τεχνολογία, η Ιρλανδία θα διευθύνει συζητήσεις στις οποίες έχει εμφανές οικονομικό συμφέρον.

Η δοκιμασία έως τον Δεκέμβριο

Η ιρλανδική προεδρία θα αξιολογηθεί από το αν μπορεί να μετατρέψει τις αποκλίνουσες εθνικές θέσεις σε κείμενα που θα δεχθούν οι υπουργοί. Μπορεί το Δουβλίνο να διαμορφώσει ένα πλαίσιο προϋπολογισμού που να ικανοποιεί τη γερμανική δημοσιονομική προσοχή, τις απαιτήσεις ασφαλείας της Ανατολικής Ευρώπης και τις ανάγκες συνοχής του Νότου; Μπορεί να κρατήσει σε κίνηση τις προτάσεις για την αμυντική χρηματοδότηση και τα πακέτα κυρώσεων, ενώ θα διαχειρίζεται τη δική του ουδετερότητα και τις οικονομικές του διασυνδέσεις;

Η προεδρία είναι δύναμη διαμεσολαβητή, όχι διοικητή. Το αν αρκεί θα φανεί από το τι θα βάλει η Ιρλανδία στο τραπέζι όταν καθίσουν οι υπουργοί.