Nord Stream: δίκη χωρίς γνωστό εντολέα

Την Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου, αρχίζει στο Αμβούργο η πρώτη δίκη προσώπου που κατηγορείται για συμμετοχή στο σαμποτάζ των αγωγών Nord Stream το 2022 (δικαστήριο του Αμβούργου, dpa μέσω Die Zeit). Ο κατηγορούμενος, Ουκρανός αξιωματικός του στρατού που αναφέρεται ως Σερχίι Κ., διώκεται για έγκλημα πολέμου. Οι δικαστές μπορούν να κρίνουν την ενοχή του χωρίς να χρειαστεί να αποδείξουν ποιος έδωσε την εντολή, εφόσον υπήρξε τέτοια.

Τι, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, συνέβη

Οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς της Γερμανίας υποστηρίζουν ότι ο Κ. είχε ρόλο στην καθοδήγηση ομάδας που απέπλευσε με ναυλωμένο ιστιοπλοϊκό από τη γερμανική νήσο Ρύγκεν. Σύμφωνα με την εκδοχή τους, τα μέλη της ομάδας τοποθέτησαν εκρηκτικούς μηχανισμούς με χρονοδιακόπτη στους αγωγούς κοντά στο Μπόρνχολμ, πριν από τις εκρήξεις της 26ης Σεπτεμβρίου 2022 (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο).

Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν επίσης ότι ενήργησε για λογαριασμό κρατικών φορέων της Ουκρανίας. Στη δημόσια ανακοίνωσή τους δεν κατονομάζουν ούτε υπουργείο ούτε αξιωματούχο (ομοσπονδιακή εισαγγελία).

Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ομολογία. Η υπόθεση στηρίζεται κυρίως σε στοιχεία μετακινήσεων. Τον Δεκέμβριο του 2025, όταν το ανώτατο ποινικό δικαστήριο της Γερμανίας αποφάσισε να παραμείνει ο Κ. υπό κράτηση, επικαλέστηκε πολωνικά στοιχεία διέλευσης συνόρων, διαβατήριο με ψευδή στοιχεία και τη φωτογραφία του, καθώς και σύγκριση εικόνων από πραγματογνώμονες (απόφαση).

Οι δικηγόροι του αμφισβητούν ότι τα στοιχεία τον τοποθετούν στη θάλασσα. Σύμφωνα με το ZDF, δεν υπάρχει ταυτοποίηση αποτυπωμάτων ή γενετικού υλικού που να δείχνει ότι βρέθηκε στο σκάφος, ενώ ένας από τους συνηγόρους του μεταφέρει τον ισχυρισμό του Κ. ότι εκείνη την περίοδο βρισκόταν στην Ουκρανία (ZDF).

Αν οι αγωγοί ήταν νόμιμος στόχος

Η υπεράσπιση προβάλλει και ένα επικουρικό επιχείρημα που αγγίζει τον πυρήνα της κατηγορίας. Σύμφωνα με το δίκαιο του πολέμου, η επίθεση κατά πολιτικού αντικειμένου —περιουσίας χωρίς στρατιωτική χρήση— μπορεί να συνιστά έγκλημα πολέμου, ενώ ένα πλήγμα σε στρατιωτικό στόχο ενδέχεται να μη συνιστά έγκλημα. Η κατηγορία κατά του Κ. ευσταθεί μόνο αν οι αγωγοί Nord Stream θεωρηθούν πολιτική υποδομή.

Οι δικηγόροι του ρωτούν, επομένως, αν οι αγωγοί, που απέφεραν έσοδα στη Ρωσία όσο εκείνη διεξήγαγε την εισβολή, θα μπορούσαν να αποτελούν νόμιμο στόχο. Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο απέρριψε αυτό το επιχείρημα στο στάδιο της κράτησης, κρίνοντας ότι τα έμμεσα έσοδα από το φυσικό αέριο δεν μετέτρεπαν τους αγωγούς σε στρατιωτικούς στόχους (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο).

Τι δεν χρειάζεται να απαντήσει η απόφαση

Στο Αμβούργο δικάζεται ο Κ., όχι η Ουκρανία. Στις 30 Σεπτεμβρίου, οι δικαστές απέρριψαν το αίτημα των διαχειριστών των αγωγών να μετάσχουν στη δίκη ως υποστηρίζοντες την κατηγορία — ιδιώτες που συμπαρατάσσονται με τους εισαγγελείς και αποκτούν δικά τους δικονομικά δικαιώματα. Έκριναν ότι η δίκη αφορά την προσωπική δράση και την ενοχή του κατηγορουμένου και δεν αποτελεί διαδικασία προετοιμασίας ενδεχόμενων ρωσικών αξιώσεων αποζημίωσης κατά της Ουκρανίας (δικαστήριο του Αμβούργου).

Τα αποδεικτικά στοιχεία μπορεί, πάντως, να φωτίσουν το ζήτημα της εντολής. Δημοσιογράφοι που εξέτασαν το κατηγορητήριο αναφέρουν ότι υποκλάπηκαν συνομιλίες του Κ. όσο κρατούνταν στην Ιταλία, στις οποίες φέρεται να άφησε να εννοηθεί ότι δεν έδρασε μόνος και ότι αισθανόταν εγκαταλειμμένος από το Κίεβο (έρευνα με επικεφαλής την ARD).

Η δημόσια θέση του Κιέβου είναι πιο περιορισμένη από μια συνολική διάψευση. Στις 9 Ιουλίου, ο γενικός εισαγγελέας της Ουκρανίας δήλωσε ότι η έρευνα της χώρας του δεν είχε εντοπίσει στοιχεία που να δείχνουν κρατική συμμετοχή και πρότεινε κοινή έρευνα με τη Γερμανία (Reuters).

Οι εκρήξεις δεν διέκοψαν την τροφοδοσία της Ευρώπης με φυσικό αέριο, καθώς οι παραδόσεις μέσω του Nord Stream 1 είχαν σταματήσει ήδη στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2022 (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύων). Το ευρωπαϊκό διακύβευμα είναι νομικό και αποτυπώνεται στον διαφορετικό χειρισμό ενός δεύτερου υπόπτου από δύο ακόμη χώρες της ΕΕ.

Η Γερμανία ζητά την παράδοση του Βολοντίμιρ Ζουραβλιόφ, φερόμενου ως δύτη, βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης — του εργαλείου της ΕΕ που αποσκοπεί στο να κάνει την παράδοση υπόπτων μεταξύ κρατών-μελών σχεδόν συνήθη διαδικασία. Τον Οκτώβριο του 2025, δικαστής στη Βαρσοβία αρνήθηκε να τον παραδώσει. Έκρινε ότι ένα πιθανό ουκρανικό πλήγμα σε υποδομές του επιτιθέμενου κράτους θα μπορούσε να θεωρηθεί νόμιμη κρατική πράξη και όχι έγκλημα προς δίωξη. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ είχε ήδη δηλώσει ότι η παράδοση δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Πολωνίας (PAP).

Η Κροατία ακολούθησε διαφορετική πορεία. Τριμελές δικαστήριο ενέκρινε την παράδοση του Ζουραβλιόφ στις 18 Σεπτεμβρίου, ενώ εκκρεμεί έφεση (HRT, tportal).

Καμία από τις δύο δικαστικές αρχές δεν έκρινε αν το σαμποτάζ συνιστούσε έγκλημα. Και οι δύο αποφάσισαν μόνο αν θα παραδώσουν τον ύποπτο, ενώ η απόφαση της Κροατίας μπορεί ακόμη να ανατραπεί. Ωστόσο, δικαστής στην Πολωνία αντιμετώπισε ως ενδεχομένως νόμιμη πράξη εκείνο που οι Γερμανοί εισαγγελείς διώκουν ως έγκλημα πολέμου. Κάθε κυβέρνηση που διαθέτει υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς έχει λόγο να παρακολουθεί ποια προσέγγιση θα υιοθετήσουν οι δικαστές στο Αμβούργο.

Αν καταδικάσουν τον Κ. για έγκλημα πολέμου, θα έχουν κρίνει ότι Ουκρανός αξιωματικός επιτέθηκε σε πολιτική υποδομή κατά παράβαση του δικαίου του πολέμου. Μπορούν να καταλήξουν σε αυτή την απόφαση χωρίς να αποδώσουν την εντολή σε συγκεκριμένο κρατικό φορέα. Το ερώτημα ποιος έδωσε την εντολή παραμένει προς απάντηση από τους ομοσπονδιακούς εισαγγελείς της Γερμανίας, οι οποίοι επικαλέστηκαν κρατική εμπλοκή χωρίς να προσδιορίσουν από ποιον προήλθε, και από τον γενικό εισαγγελέα της Ουκρανίας, το γραφείο του οποίου δηλώνει ότι δεν έχει εντοπίσει τέτοια στοιχεία.