Το πετρέλαιο στα $97 αδειάζει τα ευρωπαϊκά αποθέματα

Το πετρέλαιο κινείται στα 97 δολάρια το βαρέλι. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2023. Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου πλησιάζουν τα ελάχιστα νόμιμα όρια. Τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου Ιράν-ΗΠΑ, που έχει στραγγαλίσει τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δαπανούν δισεκατομμύρια για να απορροφήσουν το σοκ. Η ίδια η ΕΕ δεν έχει θέση στο μοναδικό τραπέζι διαπραγμάτευσης που μπορεί να το τερματίσει.

Ποιος πληρώνει, και πώς

Το κόστος δεν μοιράζεται ομοιόμορφα και κάθε κυβέρνηση κινείται με δικά της εργαλεία. Η Πολωνία μείωσε τον ΦΠΑ στα καύσιμα στο 8%, συγκρατώντας την ετήσια αύξηση των τιμών στο 8,8 τοις εκατό, έναντι μέσου όρου 20,8 τοις εκατό στην ΕΕ. Η Γαλλία επέλεξε στοχευμένες επιδοτήσεις για μεταφορείς, αγρότες και χαμηλόμισθους μετακινούμενους, με 130 εκατ. ευρώ να έχουν ήδη δαπανηθεί και το συνολικό κόστος να εκτιμάται στα 4 έως 6 δισ. ευρώ. Η Γερμανία και η Ιταλία πήγαν σε πιο οριζόντιες λύσεις: το Βερολίνο μείωσε τους φόρους στα καύσιμα μέσα από πακέτο 1,6 δισ. ευρώ, ενώ η Ρώμη υπολογίζει ότι η μέση οικογένεια πληρώνει πλέον εκατοντάδες ευρώ παραπάνω τον χρόνο για καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, τρόφιμα και πλαστικά.

Πρόκειται για κατακερματισμένη εθνική δαπάνη απέναντι σε ένα κοινό σοκ προσφοράς. Τον Μάρτιο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας συντόνισε τη μεγαλύτερη αποδέσμευση αποθεμάτων στην ιστορία του: 400 εκατ. βαρέλια σε 32 χώρες, με τα κράτη της ΕΕ να συνεισφέρουν περίπου 92 εκατ. βαρέλια. Στις αρχές Μαΐου, μόνο 164 εκατ. βαρέλια είχαν φτάσει στην αγορά. Ο ΔΟΕ προειδοποιεί ότι, με τους σημερινούς ρυθμούς άντλησης, τα αποθέματα μπορεί να πέσουν σε κρίσιμα επίπεδα πριν από την κορύφωση της θερινής ζήτησης. Η νομοθεσία της ΕΕ απαιτεί από τα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα ίσα με 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών. Ορισμένα κινδυνεύουν να περάσουν κάτω από αυτό το όριο μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Η πρόχειρη ναυτική κινητοποίηση

Τα ευρωπαϊκά ναυτικά κινητοποιούνται αργά, υπό όρους και εκτός διοίκησης του ΝΑΤΟ. Η Γαλλία τοποθέτησε το αεροπλανοφόρο Σαρλ ντε Γκωλ στην Αραβική Θάλασσα, με περίπου 20 μαχητικά Ραφάλ. Η Γερμανία στέλνει το ναρκαλιευτικό Fulda μέσω Σουέζ, με άφιξη σε δύο έως τρεις εβδομάδες. Η Ιταλία σχεδιάζει την αποστολή τεσσάρων πλοίων. Σύμφωνα με το vz.lt, το Κοινοβούλιο της Λιθουανίας ενέκρινε με 78 ψήφους υπέρ και 7 κατά την αποστολή έως 40 στρατιωτικών για επιχειρήσεις ναρκαλιείας. Το σχήμα είναι μια γαλλοβρετανική πρόχειρη συμμαχία, όχι επιχείρηση της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ.

Η ΕΕ διαθέτει δική της ναυτική αποστολή, την Επιχείρηση «Ασπίδες», που ξεκίνησε το 2024 για την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασής της στο Ορμούζ, λέγοντας ότι η εντολή το επιτρέπει ήδη, εφόσον αλλάξει το επιχειρησιακό σχέδιο. Η εκκαθάριση ναρκών, όμως, θα απαιτούσε επίσημη απόφαση του Συμβουλίου, δηλαδή ομοφωνία και των 27 κυβερνήσεων. Το Ιράν έχει προειδοποιήσει την Ευρώπη να μη στείλει πολεμικά πλοία στο Στενό.

Το Πακιστάν μεσολαβεί, η Ευρώπη πληρώνει

Η Κάλας ήταν ευθεία στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων του Μαΐου, όπου συνεδριάζουν κάθε μήνα οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ: «Αυτό αφορά τις ΗΠΑ και το Ιράν, και δεν δέχονται πραγματικά κανενός είδους μεσολάβηση. Δεν έχουμε μεγάλη επιρροή σε καμία από τις δύο πλευρές.»

Το Πακιστάν, όχι η Γαλλία, η Γερμανία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, δηλαδή οι ευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στη συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, είναι εκείνο που μεσολαβεί. Η εκεχειρία που πέτυχε τον Απρίλιο το Ισλαμαμπάντ έχει φθαρεί σε αυτό που ο Τραμπ περιέγραψε ως πυρά «με πιο μετριοπαθή τρόπο». Στις 6 Ιουνίου, οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικό ραντάρ στο νησί Κεσμ· το Ιράν εκτόξευσε επτά βαλλιστικούς πυραύλους κατά αμερικανικών βάσεων στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους ότι τα πράγματα «βελτιώνονται».

Το ενεργειακό σοκ δοκιμάζει και τις κλιματικές δεσμεύσεις. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Εσθονία και η Ισπανία πίεσαν την Επιτροπή να χαλαρώσει την πίεση που ασκεί η αγορά άνθρακα στη βαριά βιομηχανία, ζητώντας μεγαλύτερες μεταβατικές περιόδους για τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, τον μηχανισμό της ΕΕ που θέτει ανώτατο όριο στις εκπομπές άνθρακα και επιτρέπει την εμπορία δικαιωμάτων. Η αναθεώρηση του συστήματος από την Επιτροπή αναμένεται στις 15 Ιουλίου. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες έχουν πλέον το ισχυρότερο επιχείρημα των τελευταίων ετών υπέρ μιας πιο αργής απανθρακοποίησης.

Η Ευρώπη απορροφά το πλήρες οικονομικό βάρος του αποκλεισμού του Ορμούζ, ενώ ο μοναδικός παράγοντας που θα κρίνει πότε θα τελειώσει, μια συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, παραμένει εντελώς έξω από τον ευρωπαϊκό έλεγχο.