Το πετρέλαιο ρίχνει τον πληθωρισμό

Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη υποχώρησε τον Ιούνιο στο 2,8%, από 3,2% τον Μάιο, χαμηλότερα από τις προβλέψεις των αναλυτών (Eurostat, Irish Times). Η βασική αιτία ήταν το πετρέλαιο: το Brent, που στην κορύφωση της πολεμικής αναταραχής είχε ξεπεράσει τα 120 δολάρια το βαρέλι, κινείται πλέον γύρω στα 73 δολάρια (tagesschau). Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όμως, η οποία καθορίζει τα επιτόκια για τις 20 χώρες του ευρώ, δεν αντιμετωπίζει την πτώση ως σημείο καμπής. Ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες παραμένει στο 3,2%, ο δομικός πληθωρισμός, δηλαδή ο δείκτης χωρίς τις πιο ευμετάβλητες τιμές της ενέργειας και των τροφίμων, βρίσκεται στο 2,4%, ενώ ο πρόεδρος της Bundesbank, Γιοακίμ Νάγκελ, προειδοποιεί ότι το ενεργειακό σοκ «βρίσκεται ακόμη μέσα στο σύστημα» (CNBC, ECB Economic Bulletin). Το άμεσο πλήγμα από το πετρέλαιο εξασθενεί. Αυτό που κρατά προσεκτική την ΕΚΤ είναι αν τα κόστη που άφησε πίσω του, στους μισθούς, στις υπηρεσίες και στα τρόφιμα, θα κρατήσουν τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο του 2% έως το 2027.

Πώς ένα πετρελαϊκό σοκ γίνεται μισθολογικό πρόβλημα

Ο μηχανισμός είναι απλός. Όταν ανεβαίνουν απότομα οι τιμές της ενέργειας, οι επιχειρήσεις πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα, μεταφορές και πρώτες ύλες. Ένα μέρος αυτού του κόστους μεταφέρεται στους πελάτες. Οι εργαζόμενοι, βλέποντας την αγοραστική τους δύναμη να μειώνεται, ζητούν υψηλότερους μισθούς. Οι υπηρεσίες, από την εστίαση και την υγεία έως τα κομμωτήρια, στηρίζονται πολύ στην εργασία, άρα οι αυξήσεις μισθών περνούν γρήγορα στις τελικές τιμές. Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, είπε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι το ενεργειακό κόστος πιέζει τα πραγματικά εισοδήματα και ότι οι βραχυπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό έχουν ανέβει «πολύ πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα», παρότι οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες παραμένουν κοντά στο 2% (BIS/Lagarde).

Οι προβολές της ΕΚΤ για τον Ιούνιο αποτυπώνουν το δίλημμα με αριθμούς. Ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 3,0% φέτος, στο 2,3% το 2027 και να φθάσει στο 2% μόλις το 2028. Η ανάπτυξη για το 2026 αναθεωρήθηκε προς τα κάτω, στο 0,8% από 0,9% τον Μάρτιο (ECB projections). Οι τιμές παραμένουν αρκετά υψηλές ώστε να δυσκολεύουν μια επιθετική μείωση επιτοκίων, ενώ η ανάπτυξη είναι αρκετά αδύναμη ώστε να μην απορροφά εύκολα το βάρος τους.

Τέσσερις χώρες, τέσσερις δίαυλοι πίεσης

Ο μέσος όρος της ευρωζώνης κρύβει πολύ διαφορετικές εθνικές πιέσεις.

Η Γερμανία δείχνει τη βιομηχανική πλευρά του προβλήματος. Οι παραγγελίες στη μεταποίηση μειώθηκαν κατά 3,8% σε μηνιαία βάση και ο γενικός πληθωρισμός υποχώρησε στο 2,3%, όμως οι τιμές στις υπηρεσίες αυξήθηκαν ακόμη κατά 3,1% (DIW, tagesschau). Τα εργοστάσια είναι αδύναμα, αλλά όσα αγοράζουν καθημερινά τα νοικοκυριά συνεχίζουν να ακριβαίνουν.

Η Ιταλία αποκλίνει από το σχήμα του επίμονου δομικού πληθωρισμού. Ο δομικός δείκτης υποχώρησε στο 1,6%, ενώ τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, με άνοδο 4,5%, σήκωσαν το βάρος του γενικού δείκτη (ISTAT). Η πραγματική έκθεση της Ιταλίας βρίσκεται στο χρέος: με δημόσιο δανεισμό στο 137,1% του ΑΕΠ, η παραμονή των επιτοκίων της ΕΚΤ σε υψηλά επίπεδα μεταφράζεται άμεσα σε ακριβότερη αναχρηματοδότηση του κράτους (ECB Economic Bulletin). Κάθε μήνας υψηλών επιτοκίων κοστίζει περισσότερο στη Ρώμη και περιορίζει τον δημοσιονομικό χώρο, κάτι που περνά στη συνέχεια στις συνθήκες χρηματοδότησης των ιταλικών επιχειρήσεων και νοικοκυριών.

Η Ισπανία πιέζεται κυρίως από τα τρόφιμα. Ο δείκτης τιμών καταναλωτή έφθασε τον Ιούνιο στο 3,2% και ο δομικός πληθωρισμός στο 2,9%, αμφότεροι πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (DSN/INE). Η Μαδρίτη απάντησε με έκτακτο πακέτο 300 εκατ. ευρώ για αγρότες και αλιείς που πλήττονται από το κόστος του πετρελαίου κίνησης και των λιπασμάτων (MAPA). Οι κίνδυνοι από τον καύσωνα και το φαινόμενο Ελ Νίνιο θα μπορούσαν να πιέσουν περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων, αν και κανένας θεσμός δεν έχει ακόμη ποσοτικοποιήσει αυτή την επίπτωση για το 2026 (EEA).

Το Βέλγιο έχει τον πιο αυτόματο μηχανισμό μετάδοσης. Το σύστημα τιμαριθμικής αναπροσαρμογής αυξάνει τους μισθούς του Δημοσίου, τις συντάξεις και τα επιδόματα κατά 2% όταν ξεπεραστεί συγκεκριμένο όριο τιμών, με την ενεργοποίηση να αναμένεται τον Σεπτέμβριο (Bureau fédéral du Plan, 21news). Αυτό προστατεύει τους εργαζομένους που καλύπτονται από την αναπροσαρμογή. Ταυτόχρονα, όμως, ενσωματώνει υψηλότερα κόστη στην οικονομία για μεγαλύτερο διάστημα.

Ποιος πληρώνει τελικά

Οι διαφορές ανά χώρα δείχνουν ποιος απορροφά το κόστος. Στο Βέλγιο, οι εργαζόμενοι με τιμαριθμική προστασία θωρακίζονται, ενώ οι εργοδότες και ο προϋπολογισμός αναλαμβάνουν το βάρος. Στην Ιταλία, πληρώνουν το κράτος και οι δανειολήπτες, μέσω ακριβότερης αναχρηματοδότησης. Στην Ισπανία, οι αγρότες και οι καταναλωτές τροφίμων πιέζονται από δύο πλευρές. Και στις τέσσερις περιπτώσεις, τα φτωχότερα νοικοκυριά χάνουν περισσότερο, επειδή διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα και ενέργεια, δηλαδή στις κατηγορίες όπου οι τιμές παραμένουν πιο επίμονες.

Ο γενικός πληθωρισμός κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η ΕΚΤ, όμως, έχει λιγότερο περιθώριο για μειώσεις επιτοκίων απ’ όσο υπονοεί το 2,8%. Οι ίδιες οι υπηρεσίες της δεν αναμένουν ότι η αντήχηση του ενεργειακού σοκ σε μισθούς, υπηρεσίες και τρόφιμα θα σβήσει πριν από το 2028.