Χάπι σχεδόν διπλασιάζει την επιβίωση στον καρκίνο του παγκρέατος

Ο μεταστατικός καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις δυσκολότερες διαγνώσεις στην ογκολογία. Στις 26 Αυγούστου, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ ενέκρινε τη δαραξονρασίμπη, ένα χάπι που λαμβάνεται καθημερινά και, σε κλινική δοκιμή φάσης ΙΙΙ, αύξησε τη διάμεση επιβίωση στους 13,2 μήνες, έναντι 6,7 μηνών με τη συνήθη χημειοθεραπεία. Στη δοκιμή συμμετείχαν ασθενείς των οποίων η νόσος είχε επιδεινωθεί μετά την πρώτη θεραπεία.

Η αμερικανική έγκριση καλύπτει, πάντως, ευρύτερο πληθυσμό: ενήλικες με μεταστατικό αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος που έχουν λάβει τουλάχιστον μία συστηματική θεραπεία, καθώς και ασθενείς οι οποίοι δεν μπορούν να ανεχθούν χημειοθεραπεία με συνδυασμό πολλών φαρμάκων. Η δεύτερη αυτή ομάδα δεν εξετάστηκε άμεσα στην τυχαιοποιημένη σύγκριση, στοιχείο που περιορίζει τη βεβαιότητα για το μέγεθος του οφέλους στους συγκεκριμένους ασθενείς.

Ο αμερικανικός οργανισμός χαρακτήρισε τη δαραξονρασίμπη «την πρώτη στο είδος της στοχευμένη θεραπεία για τον μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος». Το φάρμακο αναπτύχθηκε από τη Revolution Medicines και κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία RASONQUE. Η απόφαση στηρίχθηκε σε ολοκληρωμένη δοκιμή φάσης ΙΙΙ, δημοσιευμένη στο New England Journal of Medicine, και όχι σε κάποιον έμμεσο δείκτη αποτελεσματικότητας ή σε προκαταρκτικά δεδομένα πρώιμης μελέτης.

Γιατί αυτή η πρωτεΐνη ήταν τόσο δύσκολος στόχος

Οι περισσότεροι καρκίνοι του παγκρέατος προκαλούνται από μεταλλάξεις σε μια πρωτεΐνη που ονομάζεται KRAS. Η λειτουργία της θυμίζει διακόπτη στο εσωτερικό του κυττάρου: ενεργοποιείται για να μεταδώσει ένα σήμα ανάπτυξης και κατόπιν απενεργοποιείται. Οι καρκινογόνες μεταλλάξεις την κρατούν μονίμως ενεργή, με αποτέλεσμα το κύτταρο να δέχεται αδιάκοπα εντολές ανάπτυξης και διαίρεσης.

Το πρόβλημα είχε εντοπιστεί ήδη από τη δεκαετία του 1980, χωρίς όμως να μπορεί να σχεδιαστεί φάρμακο ικανό να αναστείλει την πρωτεΐνη. Η επιφάνειά της είναι ασυνήθιστα λεία και δεν διαθέτει τις βαθιές εσοχές στις οποίες συνήθως προσδένονται τα φαρμακευτικά μόρια.

Το 2013, οι ερευνητές ανακάλυψαν μια κρυφή εσοχή σε μία συγκεκριμένη μεταλλαγμένη μορφή, την KRAS-G12C. Οι συνδυασμοί γραμμάτων και αριθμών δηλώνουν διαφορετικές μεταβολές στην ίδια θέση της πρωτεΐνης. Η ανακάλυψη οδήγησε στην έγκριση φαρμάκων, τα οποία όμως δρουν αποκλειστικά εναντίον αυτής της παραλλαγής. Οι μεταλλάξεις G12D, G12V και G12R, που κυριαρχούν στον καρκίνο του παγκρέατος, παρέμεναν απρόσιτες.

Η δαραξονρασίμπη χρησιμοποιεί διαφορετικό μηχανισμό. Όπως περιγράφεται σε μελέτη του 2024, προσδένεται πρώτα στην κυκλοφιλίνη Α, μια πρωτεΐνη που υπάρχει σε αφθονία στα κύτταρα. Το σύμπλεγμα που σχηματίζεται συνδέεται κατόπιν με την ενεργή RAS και εμποδίζει τη μετάδοση του σήματος ανάπτυξης. Επειδή στοχεύει μια επιφάνεια κοινή σε αρκετές παραλλαγές της RAS, αντί για μια εσοχή που υπάρχει μόνο σε συγκεκριμένη μετάλλαξη, μπορεί να δράσει στις μορφές που απαντώνται συχνότερα στους όγκους του παγκρέατος.

Τι μέτρησε η κλινική δοκιμή

Στη δοκιμή RASolute 302 συμμετείχαν 500 ασθενείς από κέντρα διαφόρων χωρών, οι οποίοι κατανεμήθηκαν τυχαία είτε στη θεραπεία με δαραξονρασίμπη είτε σε ένα από τέσσερα καθιερωμένα σχήματα χημειοθεραπείας, κατ’ επιλογήν του θεράποντος ιατρού. Όλοι έπασχαν από μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος που είχε εξελιχθεί μετά την πρώτη θεραπεία και διατηρούσαν αρκετά καλή φυσική κατάσταση ώστε να αυτοεξυπηρετούνται και να ασκούν ελαφριά δραστηριότητα.

Για τα δεδομένα αυτής της νόσου, η διαφορά ήταν καθαρή. Στη μεγαλύτερη ομάδα, εκείνη των ασθενών με μετάλλαξη RAS-G12, η επιβίωση στο ένα έτος έφθασε το 53,3 τοις εκατό, έναντι 18,7 τοις εκατό με τη χημειοθεραπεία. Ο λόγος κινδύνου θανάτου ήταν 0,40, κάτι που σημαίνει ότι, κατά την περίοδο παρακολούθησης, ο εκτιμώμενος ρυθμός θανάτου ήταν αισθητά χαμηλότερος με τη δαραξονρασίμπη. Στις απεικονιστικές εξετάσεις, οι οποίες αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητους ελεγκτές χωρίς γνώση της θεραπείας που λάμβανε κάθε ασθενής, αντικειμενική συρρίκνωση του όγκου διαπιστώθηκε περίπου στο 30 τοις εκατό των ασθενών, έναντι 11 τοις εκατό με τη χημειοθεραπεία.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν συχνές. Σύμφωνα με τις εγκεκριμένες πληροφορίες συνταγογράφησης, εξάνθημα εμφάνισε περίπου το 85 τοις εκατό των ασθενών, διάρροια το 58 τοις εκατό και στοματικά έλκη το 53 τοις εκατό. Ωστόσο, τόσο η σοβαρή τοξικότητα όσο και η διακοπή της θεραπείας καταγράφηκαν σε χαμηλότερα ποσοστά από ό,τι με τη χημειοθεραπεία, ενώ οι ασθενείς ανέφεραν ότι η επιδείνωση του πόνου καθυστέρησε σημαντικά.

Τα αποτελέσματα αφορούν έναν πληθυσμό ασθενών με σχετικά καλή φυσική κατάσταση, οι οποίοι είχαν λάβει ακριβώς μία προηγούμενη θεραπεία. Αποτυπώνουν, συνεπώς, το μέσο όφελος σε επίπεδο πληθυσμού και δεν εγγυώνται την ίδια ανταπόκριση για κάθε ασθενή. Επιπλέον, η διάμεση διάρκεια παρακολούθησης ήταν 8,5 μήνες, επομένως η διατήρηση του οφέλους σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου εξακολουθεί να αξιολογείται.

Η πρόσβαση στην Ευρώπη παραμένει μακρινή

Η απόφαση του αμερικανικού οργανισμού δεν έχει νομική ισχύ στην ΕΕ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων άρχισε τον Ιούλιο του 2026 μια σταδιακή αξιολόγηση, στο πλαίσιο του προγράμματος Cancer Medicines Pathfinder, εξετάζοντας δεδομένα πριν ακόμη υποβληθεί πλήρης αίτηση άδειας κυκλοφορίας. Έως τις αρχές Σεπτεμβρίου δεν είχε εμφανιστεί πλήρης αίτηση στα δημόσια αρχεία ούτε είχε ανακοινωθεί χρονοδιάγραμμα έγκρισης, ενώ ο Οργανισμός προειδοποιούσε ότι η συνολική διάρκεια της διαδικασίας «δεν μπορούσε ακόμη να προβλεφθεί».

Τον Απρίλιο, η δαραξονρασίμπη έλαβε επίσης χαρακτηρισμό ορφανού φαρμάκου στην ΕΕ για τον καρκίνο του παγκρέατος. Πρόκειται για ρυθμιστικό κίνητρο που διευκολύνει την ανάπτυξη θεραπειών για σπάνιες παθήσεις και δεν ισοδυναμεί με άδεια κυκλοφορίας. Ακόμη και μετά από ενδεχόμενη ευρωπαϊκή έγκριση, οι χωριστές διαπραγματεύσεις για την τιμή και την αποζημίωση σε κάθε κράτος-μέλος θα καθορίσουν πότε θα αποκτήσουν πραγματική πρόσβαση οι ασθενείς. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η επιστημονική έγκριση θα αποτελέσει μόνο το πρώτο βήμα πριν από την αξιολόγηση και την ένταξη της θεραπείας στο σύστημα αποζημίωσης.

Για ασθενείς σε σχετικά καλή φυσική κατάσταση, των οποίων ο μεταστατικός καρκίνος του παγκρέατος εξελίχθηκε μετά την πρώτη θεραπεία, η δαραξονρασίμπη παρέτεινε την επιβίωση έναντι της χημειοθεραπείας σε μια αυστηρά σχεδιασμένη δοκιμή. Πρώιμα δεδομένα από τη χορήγηση της ίδιας ουσίας στον καρκίνο του πνεύμονα έδειξαν ποσοστά ανταπόκρισης από 31 έως 37 τοις εκατό, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη δοκιμές φάσης ΙΙΙ. Προκλινικά μοντέλα υποδεικνύουν αρκετούς πιθανούς μηχανισμούς ανάπτυξης αντοχής, χωρίς να είναι ακόμη γνωστό αν θα αποδειχθούν σημαντικοί στους ασθενείς. Η ευρωπαϊκή έγκριση, όπως και ο χρόνος κατά τον οποίο τα εθνικά συστήματα υγείας θα μπορούσαν να διαθέσουν το φάρμακο, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα.