Φρένο στην ιρλανδική αλουμίνα προς Ρωσία

Στο Λίμερικ, στις ατλαντικές ακτές της Ιρλανδίας, το διυλιστήριο Aughinish μετατρέπει βωξίτη σε αλουμίνα και στηρίζει εκατοντάδες θέσεις εργασίας. Στη Σιβηρία, τα χυτήρια της Rusal μετατρέπουν την ίδια πρώτη ύλη σε αλουμίνιο, μέρος του οποίου, σύμφωνα με δημοσιεύματα, καταλήγει σε εμπόρους που προμηθεύουν ρωσικές αμυντικές εταιρείες οι οποίες βρίσκονται υπό κυρώσεις (Irish Times, IndexBox). Με βάση το σημερινό δίκαιο της ΕΕ, αυτή η αλυσίδα εφοδιασμού παραμένει νόμιμη: η Ευρώπη μπλοκάρει στα σύνορά της το τελικό προϊόν, αλλά επιτρέπει σε ένα ευρωπαϊκό διυλιστήριο να τροφοδοτεί την πρώτη ύλη από την οποία αυτό παράγεται (USM, UK Defence). Η αντίφαση έχει πλέον συγκεκριμένη γεωγραφία.

Η διάκριση είναι κρίσιμη: η αναφερόμενη σύνδεση ανάμεσα στην αλουμίνα του Λίμερικ και τη ρωσική αμυντική βιομηχανία δεν σημαίνει ότι η Aughinish παραβίασε τις υφιστάμενες κυρώσεις. Το κενό βρίσκεται στον κανόνα, όχι κατ’ ανάγκην στη συμπεριφορά του διυλιστηρίου. Το πολιτικό ερώτημα είναι αν η ΕΕ θα το κλείσει.

Το Ευρωκοινοβούλιο στέλνει μήνυμα, αλλά αποφασίζει το Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε στις 8 Ιουλίου μη δεσμευτικό ψήφισμα που ζητεί την απαγόρευση των εξαγωγών αλουμίνας προς τη Ρωσία. Η στήριξη από τις δύο μεγαλύτερες πολιτικές ομάδες, το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και τους κεντροαριστερούς Σοσιαλιστές και Δημοκράτες, δίνει στην κίνηση πολιτικό βάρος, παρότι το Κοινοβούλιο δεν μπορεί μόνο του να αλλάξει το καθεστώς κυρώσεων (Irish Times, IndexBox). Η Εσθονία ανακοίνωσε ότι θα πιέσει ώστε η αλουμίνα να συμπεριληφθεί στο επόμενο πακέτο κυρώσεων (RTÉ).

Οι κυρώσεις εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο, δηλαδή στο όργανο όπου ψηφίζουν οι εθνικοί υπουργοί και όπου μία μόνο κυβέρνηση μπορεί να μπλοκάρει την απόφαση (Council). Η τελική απόφαση ανήκει στις πρωτεύουσες, μεταξύ αυτών και στο Δουβλίνο.

Τι λέει η Ιρλανδία ότι ακόμη δεν μπορεί να αποδείξει

Ο Ιρλανδός υπουργός Επιχειρήσεων Πίτερ Μπερκ δήλωσε ότι το κράτος πρέπει ακόμη να καλύψει «ένα ορισμένο αποδεικτικό όριο» πριν προσφύγει στην Κομισιόν. Ακόμη και οι αρχικοί ερευνητές, σημείωσε, δεν βρήκαν άμεση απόδειξη που να συνδέει συγκεκριμένη παρτίδα αλουμίνας από το Λίμερικ με συγκεκριμένο ρωσικό στρατιωτικό προϊόν. Ο Μπερκ επικαλέστηκε το στοιχείο ότι το 44 τοις εκατό των εξαγωγών της Aughinish το 2025 κατευθύνθηκε στη Ρωσία, αριθμό που οι αρχές εξακολουθούσαν να επαληθεύουν (Irish Examiner).

Η επιφυλακτικότητα του Δουβλίνου έχει εσωτερική λογική. Η Aughinish αποτελεί βασικό εργοδότη στη μεσοδυτική Ιρλανδία, ενώ το διυλιστήριο προμηθεύει επίσης τη Γαλλία, τη Σουηδία και άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ. Ο ευρωβουλευτής του Fianna Fáil Μπάρι Άντριους υποστήριξε ότι μια οριζόντια απαγόρευση θα πλήξει περισσότερο τις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού παρά τη Ρωσία (RTÉ).

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την πολιτική διαχείριση. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι σουηδικές φορολογικές αρχές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Όλεγκ Ντεριπάσκα, Ρώσος ολιγάρχης που τελεί υπό κυρώσεις, εξακολουθεί να ελέγχει την επιχείρηση μέσω του ομίλου EN+ (Global Sanctions). Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών διατήρησε τις προσωπικές κυρώσεις κατά του Ντεριπάσκα, αλλά αφαίρεσε την EN+ και τη Rusal από τη λίστα κυρώσεων το 2019, έπειτα από εταιρική αναδιάρθρωση (US Treasury). Αν η διαπίστωση για τον πραγματικό έλεγχο επιβεβαιωθεί, η πολιτική αιτιολόγηση μιας απαγόρευσης των εξαγωγών αλουμίνας γίνεται ευκολότερη, επειδή ο τελικός ωφελούμενος του διυλιστηρίου βρίσκεται ήδη υπό κυρώσεις.

Ποιος πληρώνει αν κλείσει η διαδρομή

Μια απαγόρευση δεν θα επηρεάσει μόνο το Λίμερικ. Γερμανικές και ιταλικές βιομηχανίες που χρησιμοποιούν αλουμίνιο στην αυτοκινητοβιομηχανία, στις κατασκευές και στα μηχανήματα θα μπορούσαν να δουν υψηλότερο κόστος, αν περιοριστεί η προσφορά αλουμίνας. Το δημόσιο αποτύπωμα του λόμπινγκ κατά της απαγόρευσης είναι περιορισμένο. Η οικονομική πίεση όμως υπάρχει (Adnkronos).

Η Πολωνία δείχνει την άλλη πλευρά. Η Βαρσοβία πιέζει για αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ενώ Πολωνοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μείωση της εξάρτησης από ρωσικές πρώτες ύλες ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ της Ευρώπης έναντι της Μόσχας, παρότι η ίδια η Πολωνία εξακολουθεί να εισάγει αλουμίνιο από τη Ρωσία (Rzeczpospolita, Money.pl).

Το δίλημμα που επανέρχεται στις Βρυξέλλες είναι ορατό και στις δύο περιπτώσεις: αξιοπιστία των κυρώσεων ή βιομηχανικό κόστος, με τους εργαζομένους του Λίμερικ να βρίσκονται ανάμεσα στα δύο.

Η Ιρλανδία παρουσιάζει το ζήτημα ως θέμα απόδειξης. Οι επικριτές της το βλέπουν ως θέμα νομοθετικού κενού. Αν το Συμβούλιο δεν συμπεριλάβει την αλουμίνα στο επόμενο πακέτο κυρώσεων, η ΕΕ θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει ένα τμήμα της ρωσικής αλυσίδας αλουμινίου ως νόμιμο ευρωπαϊκό εμπόριο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Aughinish παραβίασε κάποιον κανόνα. Σημαίνει ότι οι κανόνες γράφτηκαν αφήνοντας αυτό το κενό ανοιχτό.