Το Ευρωκοινοβούλιο θέλει δωρεάν υπηρεσίες ψηφιακού ευρώ

Το ψηφιακό μετρητό είναι το πιο εύκολο κομμάτι της υπόθεσης να εξηγηθεί στους πολίτες. Το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως το παρουσιάζει η Il Fatto Quotidiano, προβλέπει δωρεάν βασικές υπηρεσίες ψηφιακού ευρώ, ευρύτερη πρόσβαση πέρα από όσους έχουν τραπεζικό λογαριασμό και περιορισμούς στον αυτόματο αποκλεισμό χρηστών λόγω κυρώσεων τρίτων χωρών. Στην επιφάνεια, πρόκειται για ευκολία στις πληρωμές. Στην πράξη, είναι και σχέδιο νομισματικής κυριαρχίας: η Ευρώπη θέλει ένα δημόσιο σύστημα πληρωμών που θα εμπιστεύονται οι χρήστες, θα το διανέμουν ιδιωτικές επιχειρήσεις και θα πρέπει κάποιος άλλος να πληρώνει το κόστος του.

Το σχέδιο φωτίζει τη βασική συναλλαγή πίσω από το ψηφιακό ευρώ. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έθεσε τη νομική αρχιτεκτονική για μια νέα δημόσια μορφή ψηφιακού χρήματος, ενώ ο φάκελος διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δείχνει ότι το κείμενο παραμένει υπό διαπραγμάτευση. Το πολιτικό διακύβευμα είναι ο έλεγχος μιας βασικής υπηρεσίας που σήμερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τράπεζες, συστήματα καρτών, ψηφιακά πορτοφόλια και δίκτυα εκτός Ευρώπης.

Το ψηφιακό μετρητό αλλάζει ποιος ελέγχει την πληρωμή

Το δημόσιο χρήμα υπάρχει ήδη με τη μορφή των μετρητών. Το ψηφιακό ευρώ θα μετέφερε αυτή τη δημόσια εγγύηση στα κινητά τηλέφωνα, στις κάρτες και στις ηλεκτρονικές αγορές. Η ΕΚΤ επαναλαμβάνει, στο υλικό της για τη Γερμανία και τη Γαλλία, ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί παράλληλα με τα μετρητά. Η διαβεβαίωση αυτή έχει σημασία, επειδή το σχέδιο χρειάζεται οι πολίτες να πιστέψουν πως η ψηφιακή ευκολία δεν θα οδηγήσει στην απώλεια του φυσικού χρήματος.

Η πραγματική μετατόπιση γίνεται στη διανομή. Οι τράπεζες και οι εταιρείες πληρωμών θα συνεχίσουν να ανοίγουν πορτοφόλια, να ελέγχουν ταυτότητες, να παρέχουν υποστήριξη πελατών και να συνδέουν τα καταστήματα με το σύστημα. Η κεντρική τράπεζα θα εκδίδει το χρήμα, ενώ η πρόταση της Επιτροπής διατηρεί τους ιδιώτες παρόχους ανάμεσα στο Ευρωσύστημα και στους χρήστες.

Έτσι διατηρείται η σχέση των τραπεζών με τον πελάτη, αλλά αλλάζει η ισορροπία ισχύος. Σήμερα, ιδιωτικά δίκτυα καθορίζουν μεγάλο μέρος της τιμής, της πρόσβασης και της εμπειρίας στις ψηφιακές πληρωμές. Μια δημόσια επιλογή δίνει στην Ευρώπη εφεδρεία όταν αυτά τα δίκτυα γίνονται ακριβά, ελέγχονται από ξένους παίκτες ή εκτίθενται σε πολιτικούς κινδύνους.

Δωρεάν για τον χρήστη σημαίνει πληρωμένο από κάπου αλλού

Η ισχυρότερη υπόσχεση προς τον καταναλωτή είναι η δωρεάν βασική υπηρεσία. Θα μπορούσε να βοηθήσει ανθρώπους χωρίς τραπεζικό λογαριασμό, πολίτες που εξυπηρετούνται ανεπαρκώς από εμπορικές εφαρμογές και χρήστες που χρειάζονται έναν απλό τρόπο πληρωμής με διασυνοριακή λειτουργία. Η αξία της πρόσβασης, όμως, κρίνεται στην πράξη. Ένα νομικό δικαίωμα σε ψηφιακό πορτοφόλι δεν σημαίνει πολλά αν η πραγματική πύλη είναι ένα smartphone, ένας ομαλός έλεγχος ταυτότητας και μια τράπεζα πρόθυμη να σε εξυπηρετήσει.

Η δωρεάν υπηρεσία εξακολουθεί να παράγει κόστος. Οι τράπεζες και οι εταιρείες πληρωμών θα πληρώνουν για τεχνολογία, ελέγχους απάτης, ταυτοποίηση πελατών και υποστήριξη. Οι έμποροι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με κόστος διασύνδεσης. Οι δημόσιες αρχές ίσως χρειαστεί να χρηματοδοτήσουν εναλλακτική πρόσβαση εκεί όπου οι ιδιώτες δεν βλέπουν κέρδος. Το σχέδιο μπορεί να κάνει το πορτοφόλι δωρεάν για τον χρήστη, αλλά ο λογαριασμός μεταφέρεται σε τράπεζες, εμπόρους, φορολογουμένους ή σε κάποιο σύστημα αποζημίωσης.

Από αυτή τη μοιρασιά θα κριθούν οι κερδισμένοι. Οι καταναλωτές ωφελούνται αν το πορτοφόλι είναι εύχρηστο, ευρέως αποδεκτό και διαθέσιμο όταν τα εμπορικά συστήματα αστοχούν. Οι έμποροι κερδίζουν αν αποκτήσουν διαπραγματευτικό αντίβαρο απέναντι στις προμήθειες καρτών και στους κανόνες των πλατφορμών. Οι τράπεζες χάνουν αν επωμιστούν το λειτουργικό βάρος, ενώ το δημόσιο χρήμα αρχίζει να ανταγωνίζεται για τα υπόλοιπα των πελατών τους.

Οι τραπεζικές καταθέσεις είναι τα χρήματα που αφήνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις στους λογαριασμούς τους, και οι τράπεζες τα χρησιμοποιούν για να χρηματοδοτούν δάνεια. Η πρόταση της Επιτροπής επιτρέπει όρια κατοχής, ώστε το ψηφιακό ευρώ να παραμείνει κυρίως εργαλείο πληρωμών. Το ίδιο σημείο τονίζει η ΕΚΤ στο υλικό της για τη Λιθουανία και την Ολλανδία. Αν ένα δημόσιο πορτοφόλι μετατραπεί σε χώρο αποταμίευσης, οι τράπεζες θα χρειαστεί να προσπαθήσουν περισσότερο για να κρατήσουν τις καταθέσεις.

Το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών, δηλαδή η τιμή που πληρώνουν για να χρηματοδοτούν τον δανεισμό, μπορεί να περάσει σε ακριβότερη πίστωση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το ανώτατο όριο κατοχής είναι το σημείο όπου η ευκολία του καταναλωτή συναντά τους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Η κυριαρχία κρίνεται στην καθημερινή χρήση

Το επιχείρημα της κυριαρχίας αποκτά περιεχόμενο μόνο αν οι πολίτες και τα καταστήματα χρησιμοποιούν το σύστημα. Η δουλειά της ΕΚΤ για τον διεθνή ρόλο του ευρώ αντιμετωπίζει τις πληρωμές ως μέρος της ικανότητας της Ευρώπης να λειτουργεί το δικό της νομισματικό σύστημα. Το καθημερινό τεστ είναι απλούστερο: μπορεί κάποιος να πληρώσει ενοίκιο, να αγοράσει τρόφιμα ή να εξοφλήσει ένα μικρό τιμολόγιο χωρίς να επιστρέφει υποχρεωτικά στα ίδια ιδιωτικά δίκτυα;

Η αναφορά στις κυρώσεις, όπως περιγράφεται στο σχέδιο, δείχνει γιατί αυτό έχει σημασία. Η Il Fatto Quotidiano αναφέρει ότι το Κοινοβούλιο θέλει προστασίες απέναντι στον αυτόματο αποκλεισμό που συνδέεται με κυρώσεις τρίτων χωρών. Το ερώτημα είναι ποιο δίκαιο ρυθμίζει τη βασική πρόσβαση στο χρήμα μέσα στην Ευρώπη.

Η ιδιωτικότητα είναι το άλλο τεστ εμπιστοσύνης. Η πρόταση της Επιτροπής υπόσχεται ισχυρές δικλίδες προστασίας και χρήση εκτός σύνδεσης. Η λειτουργία εκτός σύνδεσης έχει σημασία επειδή μπορεί να κάνει μια ψηφιακή πληρωμή να μοιάζει περισσότερο με μετρητά στο ταμείο. Οι πληρωμές μέσω διαδικτύου θα εξακολουθούν να περιλαμβάνουν ελέγχους ταυτότητας και συμμόρφωσης, άρα οι τελικοί κανόνες πρέπει να δείξουν ποια δεδομένα βλέπει ποιος και για πόσο χρόνο.

Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να δώσει στην Ευρώπη ένα δημόσιο κατώφλι κάτω από τις ψηφιακές πληρωμές. Μπορεί, όμως, να καταλήξει και ένα ακριβό πρόσθετο επίπεδο που οι πολίτες θα αγνοήσουν, αν οι τράπεζες το αντιμετωπίσουν εχθρικά, οι έμποροι το βρουν δύσχρηστο ή οι πιο ευάλωτοι χρήστες δεν μπορούν να το φτάσουν. Η Ευρώπη πουλά το ψηφιακό μετρητό ως ευκολία. Θα λειτουργήσει μόνο αν οι άνθρωποι με τη μικρότερη διαπραγματευτική δύναμη μπορούν να το χρησιμοποιήσουν χωρίς να πληρώνουν με άλλον τρόπο.