Το Πεντάγωνο ψαλιδίζει μυστικές ενισχύσεις του ΝΑΤΟ

Την ώρα που η δημόσια συζήτηση παρακολουθεί την αναδιάταξη των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη από τον Τραμπ, η πιο ουσιαστική μεταβολή εξελίσσεται μακριά από τα φώτα, σε απόρρητες ενημερώσεις. Οι ΗΠΑ περιορίζουν τη συμμετοχή τους στο σύστημα πολεμικής κινητοποίησης του ΝΑΤΟ, χωρίς να υπάρχει δημοκρατικό όργανο με αρμοδιότητα να ελέγξει το εύρος αυτών των περικοπών.

Στις 22 Μαΐου, ο Άλεξ Βέλεζ-Γκριν, αναπληρωτής του επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου Έλμπριτζ Κόλμπι, ενημέρωσε αξιωματούχους άμυνας των συμμάχων στις Βρυξέλλες ότι οι ΗΠΑ θα «μειώσουν σημαντικά» τη συνεισφορά τους στο Μοντέλο Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, δηλαδή στο κλιμακωτό σύστημα με το οποίο η Συμμαχία προβλέπει την ταχεία διάθεση στρατευμάτων σε περίπτωση κρίσης (Military Times, Defense News). Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιβεβαίωσε την ανακοίνωση, αλλά είπε ότι «δεν επιτρέπεται» να δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες (Stars and Stripes).

Το Μοντέλο Δυνάμεων, που υιοθετήθηκε την περίοδο 2022-2023, αντιστοιχίζει εκ των προτέρων εθνικές δυνάμεις σε αμυντικά σχέδια τριών επιπέδων: περίπου 100.000 στρατιώτες εντός 10 ημερών, 200.000 εντός 30 ημερών και 500.000 εντός έξι μηνών. Οι αμερικανικές ενισχύσεις του τρίτου επιπέδου, δηλαδή οι σχηματισμοί που θα διέσχιζαν τον Ατλαντικό σε έναν παρατεταμένο πόλεμο, αποτελούν το βασικό στήριγμα του συστήματος. Χωρίς αυτές, τα σχέδια άμυνας της ανατολικής πτέρυγας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «διπλωματική μυθοπλασία», σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).

Το κενό ελέγχου

Ο αμυντικός προϋπολογισμός του 2026 απαγορεύει στο Πεντάγωνο να μειώσει τις αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη κάτω από τις 76.000 χωρίς πιστοποίηση προς το Κογκρέσο (Washington Examiner). Το όριο αυτό αφορά στρατεύματα που σταθμεύουν φυσικά στην Ευρώπη. Οι δεσμεύσεις του Μοντέλου Δυνάμεων, δηλαδή οι δυνάμεις ενίσχυσης που θα αποσταλούν από αμερικανικό έδαφος σε περίπτωση πολέμου, είναι απόρρητες, δεν έχουν θεσμοθετημένο κατώτατο όριο και υπάγονται αποκλειστικά στην προεδρική εξουσία.

Η αντίθεση είναι εμφανής. Όταν ο Τραμπ ακύρωσε στα μέσα Μαΐου την ανάπτυξη ταξιαρχίας 4.000 στρατιωτών στην Πολωνία, προκάλεσε αντιδράσεις στο Κογκρέσο και έγινε πρωτοσέλιδο (Stars and Stripes). Οι εκ περιτροπής αναπτύξεις, όπου οι μονάδες εναλλάσσονται ανά εννέα μήνες, μπορούν να σταματήσουν με μια τηλεφωνική εντολή. Η μόνιμη στάθμευση, όπου μετακινούνται οικογένειες και χτίζονται βάσεις, χρειάζεται χρόνια για να αναιρεθεί. Όταν όμως η κυβέρνηση περικόπτει δεσμεύσεις ενίσχυσης τρίτου επιπέδου, αυτό συμβαίνει χωρίς δημόσιο αρχείο και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο από το Κογκρέσο.

Η μάχη για την αμερικανική προσοχή

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιδρούν περισσότερο με ξεχωριστές προσφορές προς την Ουάσιγκτον παρά με συλλογική στάση.

Ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της Πολωνίας, Πάβελ Ζαλέφσκι, πρότεινε στο Πεντάγωνο «μόνιμη στάθμευση» κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον στις 20-21 Μαΐου, δεσμευόμενος ότι η Πολωνία θα «χτίσει μια μικρή πόλη» για τα αμερικανικά στρατεύματα και θα καλύψει το κόστος (Polsat News). Το Πεντάγωνο υποσχέθηκε πρόταση «τις επόμενες εβδομάδες», χωρίς όμως να συμφωνήσει σε κάτι συγκεκριμένο (gov.pl).

Η Γερμανία χάνει μια ταξιαρχία Stryker, δηλαδή μια μεσαία τεθωρακισμένη μονάδα μάχης, από τη Βαυαρία. Ο καγκελάριος Μερτς επιχειρεί να παρουσιάσει την αποχώρηση ως ευκαιρία, επιταχύνοντας εγχώρια προγράμματα πυραύλων. Υποστηρίζει ότι η αδυναμία της Ουάσιγκτον να εγκαταστήσει στη Γερμανία τους από καιρό υποσχεμένους πυραύλους κρουζ Tomahawk χερσαίας επίθεσης, που προορίζονταν να αντισταθμίσουν τα ρωσικά όπλα μεσαίου βεληνεκούς, οφείλεται σε στενώσεις της αμερικανικής παραγωγής και όχι σε πολιτική τιμωρία (Tagesspiegel, Spiegel).

Η Ρουμανία απέσπασε επαίνους από τον υπουργό Εξωτερικών Ρούμπιο επειδή φιλοξένησε πρόσθετες αμερικανικές δυνάμεις για επιχειρήσεις που συνδέονται με το Ιράν, αλλά δεν έλαβε δεσμεύσεις για μόνιμη παρουσία. Σύμβουλος του προέδρου αναγνώρισε ότι η χώρα είναι «σχετική» για την Ουάσιγκτον, όχι όμως «ζωτική» (HotNews). Ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας επιβεβαίωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα παραμείνουν, προειδοποίησε όμως ότι «οι πολιτικές αποφάσεις στις ΗΠΑ φτάνουν πλέον στο στρατιωτικό επίπεδο» (ERR).

Η Γαλλία αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση. Το Παρίσι είχε χτίσει εναλλακτικές πριν αρχίσει η αμερικανική απομείωση: ένα πλαίσιο που φέρνει οκτώ ευρωπαίους εταίρους στον σχεδιασμό και στις διαβουλεύσεις γύρω από τη γαλλική πυρηνική αποτροπή, καθώς και μια προσπάθεια να τοποθετηθούν περισσότεροι Ευρωπαίοι αξιωματικοί σε ανώτερες διοικητικές θέσεις του ΝΑΤΟ (Le Monde, Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων). Η γαλλική αυτονομία, όμως, σχεδιάστηκε για να συμπληρώνει την αμερικανική παρουσία, όχι για να την αντικαταστήσει.

Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, η Συμμαχία βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή: είτε να ξανασχεδιάσει τα αμυντικά της σχέδια με βάση μειωμένη αμερικανική συμμετοχή είτε να αμφισβητήσει δημόσια τις περικοπές. Ο Ρούτε έχει θέσει την ατζέντα γύρω από την ανάγκη να τερματιστεί η «ανθυγιεινή υπερβολική εξάρτηση από έναν σύμμαχο», διατύπωση που αποδέχεται την αμερικανική αφετηρία χωρίς να κατονομάζει τις συνέπειές της. Τα αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ είχαν οικοδομηθεί με την παραδοχή πλήρους αμερικανικής συμμετοχής σε καιρό πολέμου. Οι ΗΠΑ αποσύρουν αυτή την παραδοχή μέσα από το μόνο κανάλι όπου κανένα κοινοβούλιο δεν έχει ψήφο, ενώ οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανταγωνίζονται χωριστά για διμερείς συμφωνίες. Το αν κάποια κυβέρνηση θα αναγκάσει την απόρρητη αριθμητική να βγει στο φως πριν από την Άγκυρα παραμένει το ερώτημα που κανείς δεν έχει απαντήσει.