Το Πεντάγωνο αποσύρει 5,000 στρατιώτες από τη Γερμανία

Ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεγουιτς, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στις Βρυξέλλες στις 19 Μαΐου ότι αισθάνεται "πολύ άνετα" με την απόσυρση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία και την ακύρωση εναλλαγής ταξιαρχίας στην Πολωνία. Λίγες ώρες αργότερα, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, είπε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το άμεσα εκλεγμένο νομοθετικό σώμα της Ένωσης, ότι η μείωση "ήταν αναμενόμενη" και πως η αποτροπή του ΝΑΤΟ παραμένει «άθικτη». Μέσα σε μία ημέρα, μια αμερικανική αναδίπλωση που ανησύχησε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μετατράπηκε σε επίσημη παραδοχή για τον σχεδιασμό ασφάλειας της ηπείρου.

Η αποχώρηση ως δόγμα

Ο Γκρίνκεγουιτς παρουσίασε τη μείωση ως ένδειξη στρατηγικής ωρίμανσης των Ευρωπαίων συμμάχων. «Καθώς οι σύμμαχοι ενισχύουν τις δυνατότητές τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αποσύρουν δυνάμεις και να τις χρησιμοποιήσουν για άλλες παγκόσμιες προτεραιότητες», είπε, περιγράφοντας τη διαδικασία ως "ΝΑΤΟ 3.0". Πρόσθεσε ότι "θα πρέπει οπωσδήποτε να αναμένονται πρόσθετες αναδιατάξεις δυνάμεων" τα επόμενα χρόνια. Με αυτή τη γλώσσα, η συνεχιζόμενη αμερικανική αποχώρηση ενσωματώνεται στον επίσημο στρατιωτικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ ως δόγμα και δεν εμφανίζεται πλέον ως απλή επιλογή μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης στην Ουάσιγκτον.

Την ίδια ημέρα, ο αντιπρόεδρος Βανς έδωσε μια πιο ήπια εκδοχή, επιμένοντας ότι η ανάπτυξη δυνάμεων στην Πολωνία "καθυστερεί, δεν ακυρώνεται", ενώ αναγνώρισε ότι η Ουάσιγκτον «δεν έχει λάβει την τελική απόφαση» για το πού θα κατευθυνθούν οι συγκεκριμένες μονάδες. Οι στρατιωτικοί σχεδιάζουν με βάση μια παρατεταμένη αποχώρηση. Οι πολιτικοί αφήνουν την πόρτα ανοιχτή. Οι δύο θέσεις δύσκολα συμβιβάζονται.

Τρεις στρατηγικές, κανένα κοινό σχέδιο

Η ευρωπαϊκή απάντηση έχει σπάσει σε τρεις διαδρομές που δεν συγκλίνουν.

Τα ανατολικά κράτη ανταγωνίζονται για ένα αμερικανικό αποτύπωμα που μικραίνει. Η Πολωνία, η Ρουμανία και οι χώρες της Βαλτικής πιέζουν την Ουάσιγκτον να μεταφέρει τις δυνάμεις που αποχωρούν προς τα ανατολικά, αντί να τις επιστρέψει στις ΗΠΑ, προσφέροντας ευνοϊκότερους όρους εγκατάστασης και πολιτική ευθυγράμμιση. Στη Βαρσοβία, η μείωση των δυνάμεων έχει γίνει εργαλείο εσωτερικής αντιπαράθεσης. Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης και του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, κατηγορεί τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ ότι "κατέστρεψε τη σχέση με τις ΗΠΑ μέσα σε δύο χρόνια". Ο Τουσκ απαντά ότι η αντιπολίτευση χρεώνει στην Πολωνία αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον.

Η Γαλλία χτίζει μια παράλληλη αρχιτεκτονική ασφάλειας γύρω από το πυρηνικό της οπλοστάσιο. Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε στις 19 Μαΐου πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες 36 δισ. ευρώ. Το δόγμα «προωθημένης αποτροπής» του Εμανουέλ Μακρόν καλεί οκτώ χώρες-εταίρους να συμμετάσχουν σε ασκήσεις γαλλικού πυρηνικού σχεδιασμού, χωρίς όμως το Παρίσι να εκχωρεί την αρμοδιότητα χρήσης των όπλων. Η γαλλική εκτίμηση είναι ότι η αμερικανική αποχώρηση καθιστά την πυρηνική της ομπρέλα τη μόνη αξιόπιστη ευρωπαϊκή εναλλακτική.

Η Γερμανία ρίχνει χρήμα στις συμβατικές δυνάμεις. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει δηλώσει ότι η Μπούντεσβερ, οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις, πρέπει να γίνει "ο ισχυρότερος συμβατικός στρατός στην Ευρώπη", με στήριξη από μεγάλη αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού. Η φιλοδοξία προσκρούει στη στελέχωση: η Γερμανία χρειάζεται δεκάδες χιλιάδες επιπλέον στρατιώτες, αλλά ο στρατός της σήμερα συρρικνώνεται. Η Ένωση της Μπούντεσβερ χαρακτηρίζει τον στόχο "ένα απερίσκεπτο στοίχημα για το μέλλον".

Το SAFE υποτίθεται ότι θα ενοποιούσε αυτή την πορεία

Το εργαλείο αμυντικών δανείων SAFE της ΕΕ, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της Ένωσης, δανείζεται από τις αγορές και μεταδανείζει στα κράτη-μέλη με ευνοϊκούς όρους, σχεδιάστηκε για να μετατρέψει αυτή τη συγκυρία σε κοινές προμήθειες. Η Πολωνία υπέγραψε πρώτη, εξασφαλίζοντας 43,7 δισ. ευρώ, με τη συντριπτική πλειονότητα των κονδυλίων να κατευθύνεται σε πολωνικές εταιρείες. Ακολούθησαν η Κροατία, η Τσεχία και η Ρουμανία.

Το εργαλείο ήδη πιέζεται. Η Ιταλία δεν έχει ενεργοποιήσει την κατανομή που της αναλογεί, καθώς η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι κρατά τη συμμετοχή σε εκκρεμότητα έως ότου οι Βρυξέλλες δώσουν δημοσιονομικές παραχωρήσεις για τις ενεργειακές δαπάνες. Οι απαιτήσεις του SAFE για ευρωπαϊκή προέλευση των προμηθειών δυσαρεστούν τις ανατολικές πρωτεύουσες, των οποίων ο στρατιωτικός εκσυγχρονισμός βασίζεται σε αμερικανικά F-35 και άρματα Abrams. Η Κάλας είχε προειδοποιήσει ακριβώς για αυτόν τον κατακερματισμό σε διάσκεψη για την ασφάλεια στις 17 Μαΐου: "ανησυχώ πολύ, διότι βλέπω ορισμένες φορές και χώρες να ακολουθούν αυτόν τον δρόμο", δηλαδή τις διμερείς συμφωνίες αντί των συλλογικών.

Η Γαλλία χτίζει έναν πυρηνικό πυλώνα, η Γερμανία έναν συμβατικό, και καμία από τις δύο δεν έχει αποδεχθεί ενιαία διοίκηση. Τα ανατολικά κράτη διεκδικούν αμερικανική παρουσία, ενώ αντλούν ευρωπαϊκά κονδύλια που σχεδιάστηκαν για να μειώσουν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Ο Γκρίνκεγουιτς έδωσε στην Ευρώπη έναν ορίζοντα που μετριέται σε χρόνια. Ακόμη δεν έχει εξηγηθεί ποιος αποφασίζει, ποιος διοικεί και ποιος πληρώνει όταν η τελευταία αμερικανική ταξιαρχία επιστρέψει στην πατρίδα.