Το Πεντάγωνο αποσύρει τα υποβρύχια από το ΝΑΤΟ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενημέρωσαν τους συμμάχους τους ότι δεν θα διαθέτουν πλέον υποβρύχια στο ΝΑΤΟ, θα μειώσουν κατά το ένα τρίτο τη δέσμευση μαχητικών αεροσκαφών και θα περιορίσουν στο μισό τη δεξαμενή στρατηγικών βομβαρδιστικών. Τα στοιχεία παρουσίασε ο απεσταλμένος του Πενταγώνου Αλεξάντερ Βέλεζ-Γκριν, σε κλειστή ενημέρωση στην έδρα της Συμμαχίας την περασμένη εβδομάδα (Defense News, El País). Η Ουάσιγκτον ζητεί από τους Ευρωπαίους να παρουσιάσουν έως τις αρχές Ιουνίου σχέδια για την κάλυψη αυτών των κενών.

Το παραθυράκι που δεν μπορεί να κλείσει το Κογκρέσο

Οι περικοπές περνούν μέσα από το Μοντέλο Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, ένα διαβαθμισμένο μητρώο στο οποίο τα κράτη-μέλη προδηλώνουν στρατιωτικά μέσα σε τρεις βαθμίδες ετοιμότητας για περίπτωση κρίσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποσύρουν στρατεύματα από την Ευρώπη. Αποσύρουν την επίσημη υπόσχεση ότι, σε περίπτωση πολέμου, θα φτάσουν ενισχύσεις (Stars and Stripes).

Το Κογκρέσο μπορεί να μπλοκάρει την αποχώρηση από τη Συνθήκη του ΝΑΤΟ. Μπορεί επίσης να θέσει νομικά κατώτατα όρια για τον αριθμό των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη. Οι δεσμεύσεις όμως στο Μοντέλο Δυνάμεων υπάγονται στη διαβαθμισμένη εκτελεστική ευχέρεια, χωρίς ειδικό νόμο που να τις ρυθμίζει (Military Times). Με άλλα λόγια, το Πεντάγωνο μπορεί να αδειάσει την αρχιτεκτονική αντίδρασης του ΝΑΤΟ σε κρίση χωρίς να χρειαστεί ούτε μία ψηφοφορία στο Καπιτώλιο.

Ο Ελμπριτζ Κόλμπι, ο υφυπουργός Άμυνας αρμόδιος για την πολιτική που προωθεί τη στροφή, έχει διατυπώσει τη λογική χωρίς περιστροφές: οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι είναι «ουσιωδώς ισχυρότεροι από τη Ρωσία και πρέπει να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για τη δική τους συμβατική άμυνα» (war.gov). Η προτεραιότητα είναι να απελευθερωθούν αμερικανικά μέσα για μια πιθανή σύγκρουση με την Κίνα.

Τι δεν αγοράζεται αρκετά γρήγορα

Το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών εκτιμά ότι η αντικατάσταση των αμερικανικών συμβατικών δυνατοτήτων στο ΝΑΤΟ θα κόστιζε περίπου 1 τρισ. δολάρια σε ορίζοντα 25 ετών (The National News). Το Ινστιτούτο του Κιέλου υπολογίζει το άμεσο κόστος σε 50 δισ. ευρώ ετησίως σε πρόσθετες συντονισμένες δαπάνες (Meta-Defense). Τα δυσκολότερα κενά όμως δεν είναι πρωτίστως δημοσιονομικά. Είναι ζήτημα φυσικών δυνατοτήτων και χρόνου.

Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν το EA-18G Growler, το αεροσκάφος που παρεμβάλλει τα εχθρικά ραντάρ ώστε τα μαχητικά κρούσης να μπορούν να επιχειρούν σε αμφισβητούμενο εναέριο χώρο. Η Ευρώπη δεν έχει συγκρίσιμο μέσο. Χωρίς τα Growler, τα ευρωπαϊκά μαχητικά που θα επιχειρούσαν απέναντι στις ρωσικές αντιαεροπορικές άμυνες S-400 και S-500 θα συναντούσαν δίκτυα ραντάρ τα οποία δεν μπορούν να καταστείλουν αποτελεσματικά (RUSI).

Παρόμοιο πρόβλημα δημιουργούν τα πυρηνοκίνητα επιθετικά υποβρύχια. Τα αμερικανικά σκάφη κλάσης Virginia προσφέρουν πρακτικά απεριόριστη υποβρύχια αντοχή και δυνατότητα κρυφών πληγμάτων με πυραύλους cruise σε αποστάσεις άνω των 1.500 χιλιομέτρων. Τα ευρωπαϊκά συμβατικά υποβρύχια ντίζελ-ηλεκτρικής πρόωσης πρέπει να αναδύονται κάθε 24 έως 72 ώρες. Μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν πυρηνοκίνητα επιθετικά υποβρύχια, ενώ η βρετανική ετοιμότητα είναι ιδιαίτερα αδύναμη: τον Μάρτιο του 2026, μόλις ένα από τα πέντε σκάφη κλάσης Astute βρισκόταν σε επιχειρησιακή ανάπτυξη (19FortyFive).

Το ίδιο έλλειμμα φαίνεται και στον εναέριο ανεφοδιασμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν περισσότερα από 400 αεροσκάφη-τάνκερ. Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ μαζί έχουν περίπου 50 έως 60 (Defense News).

Δεκατρείς ευρωπαϊκές χώρες αγόρασαν F-35 εν μέρει ως ασφάλεια ότι η Ουάσιγκτον θα παρέμενε δεσμευμένη στην ευρωπαϊκή άμυνα. Το F-35 όμως σχεδιάστηκε για να πετά μέσα σε ένα αμερικανικό δίκτυο διαχείρισης μάχης, με ιπτάμενα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης, Growler και αεροσκάφη ανεφοδιασμού. Αν αφαιρεθεί αυτό το οικοσύστημα, τα ευρωπαϊκά F-35 μένουν πέμπτης γενιάς ως αεροσκάφη, αλλά χωρίς υποστήριξη πέμπτης γενιάς (RUSI).

Το βιομηχανικό τείχος

Η ευρωπαϊκή παραγωγή μαχητικών αναμένεται να φτάσει περίπου τα 72 αεροσκάφη ετησίως έως το 2030, αθροιστικά στις γραμμές των Eurofighter, Rafale και Gripen. Το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται 400 επιπλέον τακτικά μαχητικά αεροσκάφη, δηλαδή πάνω από πέντε χρόνια παραγωγής στη μέγιστη δυναμικότητα, με μηδενικές εξαγωγές. Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες 36 δισ. ευρώ έως το 2030 (Le Monde), όμως η γραμμή παραγωγής του Rafale είναι ήδη κορεσμένη από εξαγωγικές παραγγελίες, ενώ τα γαλλικά πυρηνικά υποβρύχια αποτελούν κυριαρχικά μέσα και δεν διατίθενται για κοινή νατοϊκή χρήση (IFRI).

Οι χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στη Ρωσία αισθάνονται πρώτες την πίεση. Η Πολωνία δαπανά το 4,81% του ΑΕΠ για την άμυνα, το υψηλότερο ποσοστό στο ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει υποβρύχια και τα F-35 της δεν θα φτάσουν σε πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα πριν από το 2030 (Bankier.pl). Ο υπουργός Άμυνας της Φινλανδίας, Άντι Χάκανεν, χαρακτήρισε την κατάσταση «σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη» (IS.fi).

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, παρουσίασε τη στροφή ως αναμενόμενη: «Όλοι ήξεραν ότι αυτό συνέβαινε» (NATO). Η Νορβηγία ζήτησε η μετάβαση να γίνει «με δομημένο τρόπο» (Le Monde). Η σύνοδος της Άγκυρας, στις 7 και 8 Ιουλίου, θα τυποποιήσει το νέο σχέδιο κατανομής βαρών. Το παράθυρο ευαλωτότητας ανοίγει από τώρα και εκτείνεται τουλάχιστον έως το 2030. Καμία πολιτική δέσμευση δεν μπορεί να επιταχύνει ένα υποβρύχιο που χρειάζεται μία δεκαετία για να ναυπηγηθεί.