Η Πολωνία αγοράζει τρία σουηδικά υποβρύχια

Η Βαλτική είναι ρηχή, ψυχρή και γεμάτη υποθαλάσσια καλώδια, αγωγούς φυσικού αερίου και αισθητήρες. Σε μια τόσο περιορισμένη θάλασσα, ένα αθόρυβο υποβρύχιο αλλάζει τους υπολογισμούς ασφαλείας για κάθε χώρα της ακτογραμμής.

Στις 29 Ιουνίου, η Πολωνία υπέγραψε δεσμευτικές συμβάσεις για τρία υποβρύχια Saab A26, κλάσης Blekinge, στο πλαίσιο του επί χρόνια καθυστερημένου προγράμματος Orka. Το πακέτο καλύπτει τα σκάφη, τα όπλα, την εκπαίδευση και τη δημιουργία δυνατότητας συντήρησης εντός Πολωνίας, με κόστος περίπου 47–50 δισ. σουηδικές κορώνες (περίπου 4,2 δισ. ευρώ) (Saab, Defense News). Η συμφωνία ενισχύει την αποτροπή στη Βαλτική. Δείχνει επίσης πού βρίσκεται στην πράξη η ευρωπαϊκή αμυντική ισχύς: στις διμερείς βιομηχανικές σχέσεις, όχι στους θεσμούς της ΕΕ.

Κλείνοντας κενό σαράντα ετών

Ο πολωνικός στόλος υποβρυχίων είχε περιοριστεί σε ένα μόνο γερασμένο σκάφος, το ORP Orzeł. Το πρόγραμμα Orka σχεδιάστηκε για να αποτρέψει την πλήρη απώλεια της πολωνικής τεχνογνωσίας στον υποβρύχιο πόλεμο πριν παραληφθούν οι νέες πλατφόρμες (DW). Για να καλυφθεί το ενδιάμεσο διάστημα, η Σουηδία θα διαθέσει ένα παλαιότερο υποβρύχιο A17, κλάσης Södermanland, για την εκπαίδευση των πληρωμάτων όσο ναυπηγούνται τα A26. Η πρώτη παράδοση αναμένεται γύρω στο 2030–2031 (CTV, RMF24).

Τα A26 διαθέτουν σύστημα πρόωσης ανεξάρτητο από τον ατμοσφαιρικό αέρα, τεχνολογία που επιτρέπει σε ένα συμβατικό ντιζελοηλεκτρικό υποβρύχιο να παραμένει σε κατάδυση για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Στα στενά νερά της Βαλτικής, αυτό μεταφράζεται σε δυνατότητα αθέατης περιπολίας και επιτήρησης κοντά στο Καλίνινγκραντ, στον Κόλπο της Φινλανδίας και σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, όπως οι τερματικοί σταθμοί LNG και τα υποθαλάσσια καλώδια (n-tv).

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει

Η Saab Kockums εξασφαλίζει δουλειά δεκαετιών για τα ναυπηγεία της στην Κάρλσκρουνα και τη Λαντσκρόνα, με τα σουηδικά μέσα να χαρακτηρίζουν τη σύμβαση ιστορική (SVT). Η Πολωνία αποκτά ξανά υποβρύχια δυνατότητα και ενισχύει την αξιοπιστία της στην ανατολική πτέρυγα. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ υποστήριξε ότι η συμφωνία «αλλάζει ποιοτικά την κατάσταση ασφαλείας στη Βαλτική» (Polsat News).

Ο πιο καθαρός χαμένος είναι η TKMS (ThyssenKrupp Marine Systems), η γερμανική εταιρεία ναυπήγησης υποβρυχίων με έδρα το Κίελο, η οποία πρότεινε το σχέδιο U212 CD και τελικά έμεινε εκτός (Zeit). Η απώλεια έχει ιδιαίτερο βάρος για το Βερολίνο, επειδή η Γερμανία αντιμετωπίζει ήδη δικά της προβλήματα στον ναυτικό εξοπλισμό: ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους διέκοψε πρόσφατα το πρόγραμμα φρεγατών F126 λόγω καθυστερήσεων και εκτίναξης του κόστους (Bundeswehr). Η Λιθουανία βλέπει μακροπρόθεσμα οφέλη για τον τερματικό σταθμό LNG της Κλαϊπέντα και τα υποθαλάσσια καλώδια, αν και το Βίλνιους δίνει σήμερα προτεραιότητα στις χερσαίες δυνάμεις και στη γραμμή άμυνας της Βαλτικής (LRT).

Μία εθνική σύμβαση τη φορά

Το Orka δείχνει πώς επανεξοπλίζεται στην πράξη η Ευρώπη: με μία εθνική σύμβαση τη φορά. Τα εργαλεία της ΕΕ επιδιώκουν να ωθήσουν τα κράτη σε κοινές αγορές. Το EDIRPA, πρόγραμμα που επιβραβεύει κοινές προμήθειες από τουλάχιστον τρία κράτη-μέλη, και το προτεινόμενο EDIP, το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας, επιχειρούν να μειώσουν το κόστος και τις επικαλύψεις που παράγει η μεμονωμένη αγορά εξοπλισμών από κάθε χώρα (European Commission). Το ΝΑΤΟ θέτει στόχους δυνατοτήτων, αλλά δεν οργανώνει διαγωνισμούς ούτε υπογράφει συμβάσεις (NATO).

Όταν ένα κράτος της πρώτης γραμμής αντιμετωπίζει επείγον επιχειρησιακό κενό, στρέφεται σε έναν διμερή προμηθευτή που μπορεί να παραδώσει. Αυτό δεν καθιστά τα εργαλεία της ΕΕ άνευ σημασίας. Το SAFE, το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο αμυντικών δανείων, μπορεί να βοηθήσει στη χρηματοδότηση αγορών όπως αυτή, ενώ τα κοινά πρότυπα μπορούν να σπρώξουν τις χώρες προς εξοπλισμό που συνεργάζεται καλύτερα. Η επιλογή της πλατφόρμας, όμως, η ενδιάμεση εκπαίδευση, η συντήρηση και οι αναβαθμίσεις δεκαετιών μετά την πώληση παραμένουν εθνικές αποφάσεις.

Τι μένει ανοιχτό

Τα δημόσια διαθέσιμα έγγραφα δεν επιβεβαιώνουν αν το Orka θα λάβει χρηματοδότηση μέσω του SAFE. Οι νομικοί όροι για το ενδιάμεσο υποβρύχιο δεν έχουν δημοσιευθεί. Οι ημερομηνίες παράδοσης έχουν ασάφεια περίπου ενός έτους. Το αν θα κατασκευαστούν πράγματι οι πολωνικές εγκαταστάσεις συντήρησης παραμένει βιομηχανική δέσμευση, όχι τετελεσμένο. Δεν έχει εμφανιστεί επιβεβαιωμένη ρωσική αντίδραση.

Τα υποβρύχια θα χρειαστούν χρόνια για να φθάσουν. Η σύμβαση, όμως, δείχνει ήδη πού βρίσκεται η ισχύς στην ευρωπαϊκή άμυνα: στα κράτη που αποφασίζουν, στους προμηθευτές που κατασκευάζουν και στις διμερείς σχέσεις που κινούν τις διαδικασίες. Προς το παρόν, η ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση γράφεται λιγότερο στα ανακοινωθέντα των Βρυξελλών και περισσότερο στις συμβάσεις, στα ναυπηγεία και στις εγκαταστάσεις συντήρησης.