Η Πολωνία διεκδικεί 4.200 Αμερικανούς στρατιώτες

Το Πεντάγωνο ακύρωσε την προγραμματισμένη εκ περιτροπής ανάπτυξη περίπου 4.200 Αμερικανών στρατιωτών στην Πολωνία. Η Βαρσοβία δεν απάντησε με μια τυπική διπλωματική διαμαρτυρία, αλλά με πίεση μέσα στην Ουάσιγκτον: οι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές Ντον Μπέικον και Μπράιαν Φιτζπάτρικ απειλούν πλέον να μπλοκάρουν χρηματοδότηση του Πενταγώνου αν δεν αποκατασταθεί η αποστολή (Politico, RMF24). Παράλληλα, ο Πολωνός υφυπουργός Εξωτερικών Μάρτσιν Πσίντατς συναντά χωριστά τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για να πιέσει το ίδιο ζήτημα. Η σύγκρουση γύρω από μία ταξιαρχία φωτίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα: το επιχείρημα ότι τα αμερικανικά τεθωρακισμένα στην Πολωνία αποτρέπουν τη Ρωσία και κρατούν αξιόπιστες τις οδούς ενίσχυσης προς τη Βαλτική στηρίζεται σε πολιτικές δεσμεύσεις, όχι σε νομικές υποχρεώσεις.

Το κενό ανάμεσα στην υπόσχεση και την εγγύηση

Αμερικανικά τεθωρακισμένα περνούν εκ περιτροπής από πολωνικές βάσεις όπως το Ζάγκαν και το Σφιεντοσούφ από το 2017, αλλά το μοντέλο παραμένει αυτό της εναλλασσόμενης παρουσίας, όχι της μόνιμης εγκατάστασης (Rzeczpospolita). Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη το 2022 υποσχέθηκε ισχυρότερη άμυνα στην ανατολική πτέρυγα και δυνάμεις μεγέθους ταξιαρχίας «όπου και όταν απαιτείται». Δεν έδωσε όμως στην Πολωνία νομικό δικαίωμα σε συγκεκριμένη αμερικανική ταξιαρχία (NATO). Αντίστοιχα, η διμερής Συμφωνία Ενισχυμένης Αμυντικής Συνεργασίας του 2020 επιτρέπει στις αμερικανικές δυνάμεις να επιχειρούν από πολωνικό έδαφος, αλλά δεν υποχρεώνει την Ουάσιγκτον να τις διατηρεί εκεί (US State Department).

Σε αυτό ακριβώς το κενό κινείται η Πολωνία. Το Κογκρέσο δεν μπορεί να διατάξει συγκεκριμένες στρατιωτικές αναπτύξεις, μπορεί όμως να κάνει πολιτικά και δημοσιονομικά ακριβή μια απόσυρση. Ο Νόμος Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας, δηλαδή ο ετήσιος νόμος που καθορίζει την αμερικανική αμυντική πολιτική, και τα νομοσχέδια πιστώσεων δίνουν στους βουλευτές πραγματικά εργαλεία: μπορούν να απαιτήσουν από το Πεντάγωνο να πιστοποιήσει τους κινδύνους πριν αποσύρει στρατεύματα, να καταθέσει σχέδια στις αρμόδιες επιτροπές ή να χάσει πρόσβαση σε κονδύλια που προορίζονται για την ίδια την απόσυρση (CBO). Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής, Μάικ Ρότζερς, έχει ήδη κατηγορήσει δημόσια την ηγεσία του Πενταγώνου ότι παρακάμπτει το Κογκρέσο στις αλλαγές της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη (The Hill). Η Βαρσοβία ποντάρει ότι αρκετοί σύμμαχοι στο Κογκρέσο θα προλάβουν να μετατρέψουν την ανάπτυξη σε νομοθετικό δεδομένο πριν κλείσει το παράθυρο του επόμενου προϋπολογισμού.

Γιατί αφορά περισσότερους από τη Βαρσοβία

Η πολωνική πίεση στο Κογκρέσο είναι η πιο θορυβώδης εκδοχή μιας ευρύτερης κίνησης στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ: κυβερνήσεις χτίζουν βάσεις, διοικήσεις και πολιτικές εξαρτήσεις που κάνουν μια μελλοντική αμερικανική αποχώρηση δυσκολότερη να εξηγηθεί και δυσκολότερη να πουληθεί.

Η Λιθουανία αντιμετωπίζει τα αμερικανικά τεθωρακισμένα στην Πολωνία ως βασικό στήριγμα για τη δική της άμυνα. Ο διάδρομος του Σουβάλκι, η στενή χερσαία λωρίδα ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία που πιέζεται από τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ και τη Λευκορωσία, μετατρέπει τις δύο χώρες σε ενιαίο επιχειρησιακό χώρο. Ο πρόεδρος Ναουσέντα υποστηρίζει ότι η αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη είναι «αναντικατάστατη» (LRT). Το Βίλνιους χτίζει επίσης μόνιμη βάση για γερμανική ταξιαρχία στο Ρουντνινκάι, κοντά στα πολωνικά σύνορα, ώστε να αποκτήσει και δεύτερο στήριγμα που δεν εξαρτάται καθόλου από την Ουάσιγκτον (Reuters).

Η Ρουμανία ακολουθεί άλλη μέθοδο: προσφέρει βάσεις που η Ουάσιγκτον ήδη χρειάζεται. Το Βουκουρέστι φιλοξενεί την αεροπορική βάση Μιχαήλ Κογκαλνιτσεάνου και την εγκατάσταση αντιπυραυλικής άμυνας Aegis Ashore στο Ντεβεσέλου, η οποία παρακολουθεί βαλλιστικές απειλές στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας (Stirile ProTV, Agerpres). Αντί να δουλεύει κυρίως μέσω του Κογκρέσου, η Ρουμανία στηρίζει το επιχείρημά της στη γεωγραφία: η θέση της είναι πολύ χρήσιμη για να εγκαταλειφθεί εύκολα.

Η Γερμανία καλύπτει τον ρόλο που απαιτούν αυτές οι προωθημένες αναπτύξεις: το κέντρο διοικητικής μέριμνας και διοίκησης στα μετόπισθεν. Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους περιέγραψε τις νέες γερμανικές ευθύνες διοίκησης στην ανατολική πτέρυγα ως «σήμα προς την Ουάσιγκτον» (n-tv). Το γερμανοολλανδικό σώμα στρατού αναλαμβάνει πλέον τον καθημερινό στρατιωτικό σχεδιασμό για τις συμμαχικές δυνάμεις στην Εσθονία και τη Λετονία, συντονίζοντας εναλλαγές στρατευμάτων, ασκήσεις και σχέδια ενίσχυσης (Deutschlandfunk). Η Πολωνία φιλοξενεί τα προωθημένα τεθωρακισμένα· η Γερμανία οργανώνει πώς θα φτάσουν εκεί και πώς θα υποστηριχθούν.

Πόσο ισχυρά είναι αυτά τα στηρίγματα;

Το επιχειρησιακό διακύβευμα είναι πραγματικό. Η ευρέως γνωστή πολεμική προσομοίωση της RAND για τη Βαλτική κατέληξε ότι το ΝΑΤΟ θα χρειαζόταν περίπου επτά ταξιαρχίες, από τις οποίες τρεις βαριές τεθωρακισμένες, για να αποτρέψει μια ταχεία ρωσική προέλαση προς τις πρωτεύουσες της Βαλτικής (RAND). Η αντίθετη σχολή σκέψης στην Ουάσιγκτον, που συνδέεται με τον επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου Έλμπριτζ Κόλμπι, υποστηρίζει ότι η αποτροπή μπορεί να λειτουργήσει με μικρότερο αμερικανικό αποτύπωμα και μεγαλύτερη ανάληψη βάρους από τους Ευρωπαίους (Baird Maritime).

Παραμένει ασαφές αν η απειλή των Μπέικον και Φιτζπάτρικ για τη χρηματοδότηση θα μετατραπεί σε δεσμευτική νομοθεσία ή θα χαθεί ως υποσημείωση σε ένα νομοσχέδιο δαπανών. Το επεισόδιο όμως λέει κάτι ουσιαστικό για την ίδια την εγγύηση. Αν η Βαρσοβία χρειάζεται δύο βουλευτές για να προστατεύσει την εναλλαγή μίας ταξιαρχίας, η αμερικανική δέσμευση δεν ήταν ποτέ τόσο σταθερή όσο άφηναν να εννοηθεί τα ανακοινωθέντα των συνόδων κορυφής. Κάθε στήριγμα που χτίζει η ανατολική πτέρυγα, από την πίεση στο Κογκρέσο μέχρι τις υποδομές και την πρόσβαση σε βάσεις, είναι ένας τρόπος να καλυφθεί μια υπόσχεση που μπορεί να αναθεωρηθεί με ένα υπόμνημα του Πενταγώνου.