Η Πολωνία ζητά εργοστάσιο Patriot

Η Πολωνία θέλει να μπει στην παραγωγή αναχαιτιστικών πυραύλων αεράμυνας, από αυτούς που χρειάζονται επειγόντως η Ουκρανία και η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η υφυπουργός Άμυνας Magdalena Sobkowiak-Czarnecka πρότεινε τριμερές σχήμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ουκρανία για την παραγωγή εξαρτημάτων που συνδέονται με το σύστημα Patriot σε πολωνικό έδαφος (Business Insider Polska, RMF24). Πολιτικά, η πρόταση έχει βάρος. Δεν είναι όμως συμφωνία. Δεν έχει ανακοινωθεί αμερικανική άδεια εξαγωγής, δεν έχει υπογραφεί σύμβαση παραγωγής και οι δύο αμερικανικές εταιρείες των οποίων απαιτείται η έγκριση έχουν περιοριστεί να δηλώσουν ότι «αξιολογούν» την ιδέα (RBC Ukraine).

Η πολωνική πρωτοβουλία πέφτει ακριβώς πάνω στο χάσμα ανάμεσα σε όσα χρειάζεται η Ευρώπη και σε όσα ελέγχει η ίδια. Τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας ζητούν περισσότερα αναχαιτιστικά αεράμυνας, επειδή η απειλή από ρωσικούς πυραύλους και drones δεν είναι θεωρητική. Αν όμως η απάντηση είναι η παραγωγή Patriot στην Πολωνία, ο έλεγχος παραμένει στην Ουάσιγκτον: άδεια, τεχνικά σχέδια, αναβαθμίσεις λογισμικού και κατανομή πυραύλων σε περίοδο πολέμου περνούν από τις ΗΠΑ.

Τι μπορεί να κάνει η Πολωνία

Η Πολωνία έχει λόγους να ζητά βιομηχανικό ρόλο. Το κρατικό εργοστάσιο WZL-1 έχει ήδη παραδώσει σωλήνες εκτόξευσης για τον αναχαιτιστικό PAC-3 MSE της Lockheed Martin, ενώ η πολωνική αμυντική βιομηχανία απέκτησε εμπειρία σε υποσυστήματα μέσω του προγράμματος Wisła, δηλαδή της ίδιας της αγοράς Patriot από τη Βαρσοβία (Army Recognition).

Αυτό που δεν μπορεί να κάνει η Πολωνία είναι να κατασκευάσει πλήρη αναχαιτιστικό χωρίς αμερικανική άδεια. Η παραγωγή του PAC-3 MSE παραμένει αυστηρά ελεγχόμενη, με κέντρο τις ΗΠΑ και αδειοδοτημένη παραγωγή στην Ιαπωνία. Για να γεφυρωθεί το κενό χρειάζεται έγκριση βάσει του ITAR, του αμερικανικού καθεστώτος ελέγχου εξαγωγών για μεταφορά αμυντικής τεχνολογίας, καθώς και άδεια από την RTX/Raytheon και τη Lockheed Martin για τη μεταβίβαση σχεδίων, λογισμικού και τεχνογνωσίας παραγωγής (eCFR, RTX). Τον ρυθμό και το εύρος τα αποφασίζει η Ουάσιγκτον. Η Βαρσοβία περιμένει.

Η μάχη αυτονομίας πίσω από το εργοστάσιο

Η πρόταση της Πολωνίας κάνει πιο καθαρή μια διαίρεση που ήδη διαπερνά τη δυτική Ευρώπη. Ο πρόεδρος Μακρόν πρότεινε πρόσφατα στη Γερμανία συμπαραγωγή του SAMP/T NG, ενός γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας που παρουσιάζεται ως ευρωπαϊκή εναλλακτική στο Patriot (Opex360). Το Βερολίνο δήλωσε ότι θα εξετάσει την πρόταση (Defense News). Η Γερμανία, όμως, έχει ήδη χτίσει ένα ευρύτερο σχήμα κοινών αγορών: την European Sky Shield Initiative, ένα πλαίσιο προμηθειών με πάνω από 20 συμμετέχοντα κράτη, το οποίο συνδυάζει αμερικανικά, ισραηλινά και γερμανικά συστήματα. Η Γαλλία έχει επικρίνει την πρωτοβουλία επειδή, κατά την εκτίμησή της, ευνοεί το Patriot εις βάρος ευρωπαϊκών λύσεων (Euractiv).

Η ίδια η χρηματοδότηση της ΕΕ οξύνει την αντίφαση. Το SAFE, το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο επενδύσεων στην άμυνα, σχεδιάστηκε ώστε ευρωπαϊκά κονδύλια να κατευθύνονται σε οπλικά συστήματα που ελέγχει η Ευρώπη. Το Patriot δεν περνά αυτό το κριτήριο, επειδή η άδεια είναι αμερικανική (EUR-Lex). Έτσι προκύπτει μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων: τα ευρωπαϊκά χρήματα ωθούνται προς ευρωπαϊκό υλικό, ενώ οι εθνικοί προϋπολογισμοί πληρώνουν για τα αμερικανικά συστήματα που οι ανατολικοί σύμμαχοι θεωρούν αναγκαία. Όπως έγραψε το To Brief αυτή την εβδομάδα, η ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση πυρομαχικών ήδη δυσκολεύεται να αυξήσει την παραγωγή της αρκετά γρήγορα. Μια παράλληλη διαμάχη για την παραγωγή αεράμυνας κάνει το πρόβλημα βαρύτερο.

Τι ζητά στην πράξη η ανατολική πτέρυγα

Από το Βίλνιους, η συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας μοιάζει μακρινή. Τα λιθουανικά μέσα παρουσιάζουν την πολωνική αεράμυνα ως ζήτημα επιβίωσης για τη Βαλτική. Η Πολωνία είναι η χερσαία γέφυρα που συνδέει τη Λιθουανία με το υπόλοιπο ΝΑΤΟ. Ο διάδρομος του Σουβάλκι, η στενή λωρίδα ανάμεσα στη Λευκορωσία, σύμμαχο της Ρωσίας, και τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, καθιστά αυτή τη γεωγραφία μία από τις πιο ευαίσθητες στρατιωτικά περιοχές της Ευρώπης (LRT). Η Λιθουανία ήδη ενισχύει τη στρατιωτική προστασία κρίσιμων υποδομών που τη συνδέουν με την Πολωνία, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών διασυνδέσεων ανάμεσα στα δίκτυα των δύο χωρών.

Η Ρουμανία διαβάζει την ίδια εικόνα με μεγαλύτερη ανησυχία. Διαθέτει συστοιχίες Patriot και φιλοξενεί υποδομές του ΝΑΤΟ, αλλά μπορεί να βρεθεί στη θέση να φιλοξενεί και να επιχειρεί συστήματα, ενώ η Πολωνία εξασφαλίζει το εργοστάσιο και, μαζί του, τη βιομηχανική επιρροή που συνοδεύει την παραγωγή (DefenseRomania).

Μια πολωνική γραμμή Patriot θα αύξανε την ευρωπαϊκή προσφορά. Δεν θα έδινε στην Ευρώπη τον έλεγχο. Για να συμβεί αυτό, η Ουάσιγκτον θα έπρεπε να μεταβιβάσει την άδεια, τα τεχνικά δεδομένα και την εξουσία απόφασης για το ποιος παίρνει πυραύλους σε μια κρίση. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ και οι σχεδιαστές προμηθειών του ΝΑΤΟ οφείλουν να πουν στους πολίτες τους αν αποδέχονται αυτόν τον συμβιβασμό ή αν είναι διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν ευρωπαϊκές εναλλακτικές αρκετά γρήγορα ώστε να υπάρξει πραγματική επιλογή.