Η Πολωνία ζητά μόνιμη βάση των ΗΠΑ

Η Βαρσοβία επιχειρεί να μετατρέψει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Πολωνία από περιοδική ανάπτυξη δυνάμεων σε υποδομή που η Ουάσιγκτον θα πρέπει, πολιτικά και πρακτικά, να ξηλώσει αν θελήσει να αποχωρήσει. Ο επικεφαλής του πολωνικού Γραφείου Εθνικής Ασφάλειας, Μπάρτος Γκροντέτσκι, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να συζητήσουν τη δημιουργία μόνιμης βάσης σε πολωνικό έδαφος. Το δημόσιο αρχείο, όμως, δείχνει διαπραγματεύσεις και πολιτικά σήματα, όχι απόφαση του Πενταγώνου.

Ο Γκροντέτσκι, ο οποίος ηγείται του συμβουλευτικού οργάνου ασφαλείας της πολωνικής προεδρίας, είπε μετά τις συνομιλίες του στην Ουάσιγκτον ότι οι Αμερικανοί αναμένουν συγκεκριμένη πολωνική πρόταση για μόνιμη εγκατάσταση δυνάμεων (RMF24). Δεν ανακοινώθηκε ημερομηνία, τύπος μονάδας ή τοποθεσία. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη επανεξέταση της αμερικανικής διάταξης δυνάμεων από το Πεντάγωνο (Rzeczpospolita), ενώ, όπως σημείωσε το Euronews, το υποτιθέμενο «πράσινο φως» προήλθε κυρίως από πολωνικές δηλώσεις, χωρίς ορατή επίσημη επιβεβαίωση από την αμερικανική πλευρά (Euronews).

Γιατί η εναλλαγή δυνάμεων και η μονιμότητα αλλάζουν τον υπολογισμό

Η Πολωνία δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε το 2022 ότι το Πέμπτο Σώμα Στρατού, ένας μεγάλος σχηματισμός διοίκησης του αμερικανικού στρατού, θα αποκτούσε μόνιμη προωθημένη παρουσία στην Πολωνία, ενώ το 2023 ο αμερικανικός στρατός ενεργοποίησε φρουρά στη χώρα για να αναλάβει την επιμελητεία και την υποστήριξη των εγκαταστάσεων (U.S. Army). Αυτές οι δομές υπάρχουν ήδη.

Αυτό που ζητά τώρα η Βαρσοβία είναι διαφορετικό: μόνιμη εγκατάσταση μάχιμου σχηματισμού, με στρατεύματα, εξοπλισμό και αποθήκες πυρομαχικών, ώστε η αναστροφή της απόφασης να είναι πολιτικά δυσκολότερη. Η διαφορά είναι απολύτως πρακτική. Οι μονάδες που αναπτύσσονται εκ περιτροπής περνούν από τη χώρα για περιορισμένο διάστημα και μπορούν να καθυστερήσουν ή να ακυρωθούν, όπως συνέβη τον Μάιο, όταν σταμάτησε προγραμματισμένη ανάπτυξη τεθωρακισμένης δύναμης (Digi24). Μια μόνιμη βάση δημιουργεί δαπάνες, κτίρια, διαδικασίες και τοπικά συμφέροντα που δύσκολα αναιρούνται. Αυτό ακριβώς το αποτέλεσμα κλειδώματος επιδιώκει η Πολωνία.

Μια σοβαρή πρόταση θα έπρεπε να ορίζει ποια μάχιμη μονάδα θα εγκατασταθεί, ποια θα είναι η αποστολή της, πού θα βρίσκεται, ποιο νομικό καθεστώς θα τη διέπει και ποιος θα πληρώσει την κατασκευή και τη συντήρηση. Από την αμερικανική πλευρά, το Πεντάγωνο διαμορφώνει τις εισηγήσεις για τη στρατιωτική διάταξη, ο πρόεδρος αποφασίζει και το Κογκρέσο εγκρίνει τη χρηματοδότηση (DoD, U.S. State Department). Κανένα από αυτά τα στάδια δεν έχει γίνει δημόσια.

Τι χρειάζονται πράγματι οι γείτονες

Τρεις χώρες της ανατολικής πτέρυγας παρακολουθούν τη συζήτηση, η καθεμία από διαφορετική σκοπιά. Και οι τρεις δείχνουν τα όρια του τι μπορεί και τι δεν μπορεί να λύσει μια βάση στην Πολωνία.

Η Λιθουανία φοβάται ότι οι δεσμεύσεις εκ περιτροπής ανάπτυξης δεν θα αντέξουν σε μια αμερικανική επανεξέταση δυνάμεων. Συντηρητικοί πολιτικοί από τη Λιθουανία και την Εσθονία έχουν απευθυνθεί δημοσίως στους Ρεπουμπλικανούς των ΗΠΑ, ζητώντας τη διατήρηση μόνιμης αμερικανικής παρουσίας στις χώρες της Βαλτικής, την ώρα που ολοκληρωνόταν η παρουσία περισσότερων από 1.000 Αμερικανών στρατιωτών στη Λιθουανία (LRT, Digi24). Για το Βίλνιους, το ερώτημα είναι αν μια πολωνική βάση θα απορροφήσει την αμερικανική προσοχή ή αν θα δημιουργήσει πρότυπο που μπορούν να διεκδικήσουν και οι Βαλτικές χώρες.

Η Ρουμανία βλέπει μια πολωνική βάση ως συμπληρωματική, όχι ως επαρκή απάντηση. Ο Ρουμάνος πρόεδρος μίλησε, σε συνάντηση περιφερειακών ηγετών στην Πολωνία, για την ανάγκη ενίσχυσης της αποτροπής σε όλη την πτέρυγα (Euronews România). Οι αμερικανικές δυνάμεις στην Πολωνία, όμως, δεν προσφέρουν στη Ρουμανία τις ναυτικές δυνατότητες, την αεράμυνα και την επιτήρηση που χρειάζεται στη Μαύρη Θάλασσα. Για το Βουκουρέστι, η πολωνική πίεση λειτουργεί ταυτόχρονα ως καθησυχαστικό σήμα και ως υπενθύμιση ότι απαιτούνται χωριστές επενδύσεις.

Η Γερμανία θέτει το πρακτικό ερώτημα. Οι αμερικανικές δυνάμεις στην Πολωνία εξακολουθούν να χρειάζονται γερμανικά λιμάνια, σιδηροδρομικές γραμμές, οδούς ανεφοδιασμού καυσίμων και προστατευμένες αποθήκες. Η Κοινή Διοίκηση Υποστήριξης και Διευκόλυνσης του ΝΑΤΟ, με έδρα την Ουλμ, συντονίζει αυτή την επιμελητεία στα μετόπισθεν (NATO JSEC). Το Βερολίνο αποδέχεται τη λογική της αποτροπής, αλλά μετατοπίζει σταθερά τη συζήτηση προς την ικανότητα διαμετακόμισης και τις υποδομές πίσω από τη γραμμή επαφής (Zeit).

Το έγγραφο που λείπει

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της μονιμότητας είναι αν η Ρωσία πιστεύει ότι οι δυνάμεις θα παραμείνουν και θα πολεμήσουν. Οι προωθημένα εγκατεστημένες μονάδες δημιουργούν ένα πολιτικό όριο εμπλοκής που οι εκ περιτροπής δυνάμεις δεν παράγουν με την ίδια ένταση (RAND). Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της επιφύλαξης είναι ότι η «μόνιμη βάση» παραμένει αόριστη σε κάθε δημόσιο έγγραφο. Δεν υπάρχει υπογεγραμμένο διμερές κείμενο, δεν έχει κατονομαστεί μάχιμη μονάδα, δεν υπάρχουν γραμμές στον αμερικανικό προϋπολογισμό ούτε χρήματα εγκεκριμένα από το Κογκρέσο για την κατασκευή της βάσης.

Τα κρίσιμα σημεία παρακολούθησης είναι συγκεκριμένα: επίσημη γραπτή πολωνική πρόταση, απάντηση του Πενταγώνου, τυχόν τροποποίηση της Ενισχυμένης Συμφωνίας Αμυντικής Συνεργασίας, δηλαδή του διμερούς πλαισίου του 2020 που ρυθμίζει την πρόσβαση των ΗΠΑ σε πολωνικές εγκαταστάσεις, πιστώσεις από το αμερικανικό Κογκρέσο και, τέλος, αν το ΝΑΤΟ θα παρουσιάσει την κίνηση ως συμμαχική απόφαση ανάπτυξης δυνάμεων ή θα την αφήσει ως διμερή διευθέτηση. Μέχρι να εμφανιστούν αυτά τα κομμάτια, η Βαρσοβία έχει θέσει ένα σοβαρό αίτημα. Η Ουάσιγκτον δεν έχει ακόμη απαντήσει.