Αμερικανικό πράσινο φως για Patriot στην Πολωνία

Η συμφωνία γεννήθηκε από έλλειψη αποθεμάτων. Η Πολωνία έλαβε στις 26 Μαΐου προκαταρκτική αμερικανική έγκριση για συμπαραγωγή των αναχαιτιστών PAC-3 MSE του συστήματος Patriot σε πολωνικό έδαφος, ενώ ο υφυπουργός Άμυνας Τσέζαρι Τόμτσικ δήλωσε ότι το πλαίσιο επεκτείνεται και σε ρουκέτες HIMARS και πυραύλους Hellfire (Fakt). Η αμερικανική εκστρατεία κατά του Ιράν νωρίτερα φέτος κατανάλωσε περίπου 2.330 αναχαιτιστές PAC-3, δηλαδή σχεδόν το μισό παγκόσμιο απόθεμα (CSIS). Τα αμερικανικά εργοστάσια δεν μπορούν να καλύψουν γρήγορα το κενό. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται περισσότερες γραμμές παραγωγής και η Βαρσοβία προσφέρει έδαφος, πολιτική βούληση και εγγύτητα στο ανατολικό μέτωπο του ΝΑΤΟ.

Το αντάλλαγμα είναι σαφές: κάθε εξάρτημα, σχέδιο και απόφαση επανεξαγωγής παραμένει υπό αμερικανικό νομικό έλεγχο μέσω του καθεστώτος ΙΤΑΡ, δηλαδή του πλαισίου με το οποίο η Ουάσιγκτον ελέγχει τις εξαγωγές αμυντικής τεχνολογίας. Η Πολωνία αποκτά εργοστάσιο. Δεν αποκτά αυτονομία.

Σήμα πολιτικής βούλησης, όχι άδεια παραγωγής

Η «προκαταρκτική έγκριση» είναι πολιτικό μήνυμα, όχι άδεια για να βγουν πύραυλοι από γραμμή συναρμολόγησης. Προτού κατασκευαστεί έστω ένας αναχαιτιστής στην Πολωνία, η Βαρσοβία και η Ουάσιγκτον πρέπει να συμφωνήσουν άδειες παραγωγής και τεχνικής συνδρομής, καθεμία από τις οποίες απαιτεί έγκριση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ενημέρωση του Κογκρέσου. Πολωνικές εταιρείες ήδη κατασκευάζουν τμήματα εκτοξευτών και μέρη κινητήρων πυραύλων (Army Recognition). Η πλήρης συναρμολόγηση πυραύλου είναι διαφορετική υπόθεση. Σύμφωνα με το Unian, ειδικοί εκτιμούν ότι θα χρειαστούν πέντε έως δέκα χρόνια μέχρι να μπορεί η Πολωνία να παράγει ολοκληρωμένους αναχαιτιστές. Ο αισθητήρας, η πολεμική κεφαλή και το σύστημα καθοδήγησης παραμένουν αμερικανική πνευματική ιδιοκτησία. Η Lockheed Martin διατηρεί τον έλεγχο του σχεδιασμού.

Η Πολωνία δεν είναι η μόνη χώρα στην οποία προσφέρεται αυτό το μοντέλο. Η ετήσια παραγωγή PAC-3 βρίσκεται γύρω στους 620 πυραύλους, με στόχο τους 2.000 έως το 2030 (Lockheed Martin). Το ανεκτέλεστο υπόλοιπο παραγγελιών του ΝΑΤΟ ξεπερνά τους 4.300 πυραύλους, δηλαδή αντιστοιχεί σε επτά χρόνια παραγωγής με τους σημερινούς ρυθμούς (CSIS). Η Ισπανία, η Σαουδική Αραβία και η Ιαπωνία δέχονται παράλληλες προτάσεις συμπαραγωγής. Ένα εργοστάσιο στο Κάμντεν του Άρκανσο δεν μπορεί να προμηθεύσει όλο τον κόσμο.

Η σύγκρουση στις Βρυξέλλες

Η πρώτη θεσμική σύγκρουση θα φανεί στις Βρυξέλλες. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός «Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη», ένα εργαλείο αμυντικού δανεισμού ύψους 150 δισ. ευρώ, απαιτεί τουλάχιστον το 65% της αξίας των εξαρτημάτων να προέρχεται από την Ευρώπη (EU Defence). Οι PAC-3 που θα συναρμολογούνται στην Πολωνία σχεδόν βέβαια δεν θα περνούν αυτό το όριο. Το σύστημα καθοδήγησης, η πολεμική κεφαλή και ο πυραυλοκινητήρας βασίζονται σε αμερικανική τεχνογνωσία και πνευματική ιδιοκτησία.

Έτσι η ευρωπαϊκή αεράμυνα χωρίζεται σε δύο διαδρομές. Όπλα ευρωπαϊκού σχεδιασμού, όπως το γαλλοϊταλικό SAMP/T και το γερμανικό IRIS-T, μπορούν να χρηματοδοτηθούν από ευρωπαϊκά κονδύλια. Συστήματα με αμερικανική άδεια δεν μπορούν, ανεξάρτητα από το αν η τελική συναρμολόγηση γίνεται εντός Ευρώπης. Η Πολωνία αναμένεται να λάβει 43,7 δισ. ευρώ από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό (Breaking Defense), αλλά το εμβληματικό της πρόγραμμα αεράμυνας μπορεί να μείνει εκτός χρηματοδότησης. Η ίδια ασάφεια βαραίνει και το σχέδιο του Βελγίου για συναρμολόγηση F-35 στην Ιταλία (Army Recognition). Κανείς στις Βρυξέλλες δεν έχει αποφασίσει αν το «κατασκευάζεται στην Ευρώπη με αμερικανικά σχέδια» λογίζεται ως ευρωπαϊκό.

Τέσσερις γραμμές αεράμυνας, χωρίς συντονισμό

Η πολωνική συμφωνία εντείνει έναν κατακερματισμό που ήδη προχωρά. Η Βαρσοβία επέλεξε συνειδητά να μείνει εκτός της γερμανικής Πρωτοβουλίας Ευρωπαϊκής Αντιαεροπορικής Ασπίδας, μιας ομάδας 23 χωρών για κοινές προμήθειες αεράμυνας, προτιμώντας να χτίσει δικό της εθνικό σύστημα (DBwV). Η Γαλλία προωθεί το SAMP/T ως ευρωπαϊκή εναλλακτική· ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεών της είπε στη Γερουσία ότι το σύστημα αναχαιτίζει βαλλιστικούς πυραύλους με δυνατότητα ελιγμών, εκεί όπου το Patriot δυσκολεύεται (Opex360). Παράλληλα, ένας χωριστός συνασπισμός 13 χωρών που συγκροτήθηκε στο Κίεβο τον Μάιο έχει στόχο την παραγωγή αντιβαλλιστικών πυραύλων αποκλειστικά μέσα στην Ευρώπη (Euromaidanpress).

Η Ευρώπη κινείται, λοιπόν, με τουλάχιστον τέσσερις παράλληλες προσπάθειες στην αεράμυνα, ενώ το ταμείο που υποτίθεται ότι θα ενοποιούσε την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία δεν έχει ξεκαθαρίσει ποιες από αυτές δικαιούνται στήριξη. Η Πολωνία αποκτά πραγματική παραγωγική ικανότητα πιο κοντά στη γραμμή απειλής. Όσο όμως οι Βρυξέλλες δεν αποφασίζουν αν η συναρμολόγηση στην Ευρώπη αρκεί για να θεωρηθεί ένα όπλο ευρωπαϊκό, το μεγαλύτερο αμυντικό εργαλείο της ΕΕ και ο σημαντικότερος ανατολικός της σύμμαχος θα κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις.