Η Πολωνία αγοράζει 3 Saab A26

Η Πολωνία θα υπογράψει στις 29 Ιουνίου σύμβαση για την αγορά τριών σουηδικών υποβρυχίων Saab A26, συμβατικών ντιζελοηλεκτρικών σκαφών σχεδιασμένων για αθόρυβη δράση στα ρηχά νερά της Βαλτικής (Defence24, Euronews). Η συμφωνία κλείνει έναν κύκλο περίπου τριών δεκαετιών αποτυχημένων εξοπλιστικών προσπαθειών και επιχειρεί να σώσει μια ικανότητα που η Βαρσοβία πλησίαζε να χάσει: πληρώματα, τεχνική γνώση, υποστήριξη και ανταλλακτικά για να παραμένουν υποβρύχια σε επιχειρησιακή κατάσταση.

Τι αγοράζει στην πράξη η Πολωνία

Το A26 έχει μήκος 66 μέτρα και διαθέτει σύστημα πρόωσης ανεξάρτητο από τον ατμοσφαιρικό αέρα, το οποίο επιτρέπει σε ένα συμβατικό υποβρύχιο να μένει κάτω από την επιφάνεια για εβδομάδες χωρίς να αναδύεται για επαναφόρτιση μπαταριών. Φέρει τορπιλοσωλήνες και αρθρωτό χώρο για ειδικές δυνάμεις ή μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα (Marine Poland). Η Saab το σχεδίασε σχεδόν για το ίδιο περιβάλλον στο οποίο θα επιχειρεί η Πολωνία: ρηχές θάλασσες, πυκνή εμπορική ναυσιπλοΐα, έντονο παράκτιο θόρυβο και μικρές αποστάσεις ανάμεσα σε ναυτικές περιοχές του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας (Saab).

Η σύμβαση δεν αφορά μόνο τα σκάφη. Περιλαμβάνει εκπαίδευση πληρωμάτων και επενδύσεις σε πολωνικά ναυπηγεία, ώστε η Βαρσοβία να μπορεί σταδιακά να συντηρεί και να επισκευάζει τα υποβρύχια στο εσωτερικό, χωρίς εξάρτηση από σουηδικές εγκαταστάσεις σε περίπτωση πολέμου (Defence24).

Το πιο επείγον σκέλος μπορεί να είναι η ενδιάμεση μίσθωση παλαιότερου σουηδικού υποβρυχίου κλάσης Södermanland, ώστε να μη διακοπεί η εκπαίδευση των Πολωνών υποβρυχίων μέχρι να ναυπηγηθούν τα A26. Ο πολωνικός υποβρύχιος στόλος έχει συρρικνωθεί σε ένα μόνο σκάφος, το ORP Orzeł, το οποίο εντάχθηκε σε υπηρεσία το 1985 (Fakt). Το πρώτο A26 αναμένεται μεταξύ 2030 και 2032 (Rzeczpospolita). Χωρίς ενδιάμεση λύση, το ναυτικό κινδυνεύει να χάσει τα τελευταία πιστοποιημένα πληρώματα πριν φτάσει το νέο υποβρύχιο.

Μια θάλασσα του ΝΑΤΟ που ακόμη χρειάζεται υποβρύχια του ΝΑΤΟ

Μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, το 2023 και το 2024 αντίστοιχα, όλα τα παράκτια κράτη της Βαλτικής, πλην της Ρωσίας, ανήκουν πλέον στη Συμμαχία (Puolustusvoimat). Αυτό άλλαξε τον στρατηγικό χάρτη, αλλά η ένταξη από μόνη της δεν παράγει αποτροπή. Το ΝΑΤΟ δημιουργεί δομές διοίκησης και πλαίσια σχεδιασμού· δεν αγοράζει, δεν επανδρώνει και δεν συντηρεί υποβρύχια για λογαριασμό των κρατών-μελών. Κάθε χώρα πρέπει να φέρει δικά της μέσα και εκπαιδευμένους ανθρώπους.

Η Πολωνία καλύπτει ένα εθνικό κενό μέσα σε ένα βορειοβαλτικό υποβρύχιο περιβάλλον όπου η Σουηδία έχει δεκαετίες επιχειρησιακής εμπειρίας (Marine Poland). Ένα αθόρυβο A26 αναγκάζει τον αντίπαλο να υπολογίζει ότι μια αθέατη πλατφόρμα του ΝΑΤΟ μπορεί να βρίσκεται κοντά σε στενά περάσματα ή προσεγγίσεις λιμένων, δυσκολεύοντας τον σχεδιασμό επιθετικών ενεργειών (BAE Systems).

Η βιομηχανική πολιτική επηρέασε επίσης την έκβαση. Γερμανόγλωσσα μέσα παρουσίασαν την απόφαση ως ήττα της Thyssenkrupp Marine Systems, η οποία επίσης διεκδικούσε τη σύμβαση (Euronews DE). Δημόσια αξιολόγηση που να εξηγεί γιατί επελέγη η Σουηδία δεν έχει δοθεί. Η πιο πειστική εξήγηση είναι ότι η Saab πρόσφερε ακριβώς όσα χρειαζόταν η Πολωνία: σχεδίαση προσαρμοσμένη στη Βαλτική, ενδιάμεσο σκάφος ώστε να μη χαθούν τα πληρώματα, και διαδρομή προς εγχώρια δυνατότητα επισκευών (Rzeczpospolita).

Το ζήτημα των καλωδίων που δεν λύνεται μόνο με υποβρύχια

Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι υποθαλάσσιες υποδομές της Βαλτικής αντιμετωπίζουν απειλές γκρίζας ζώνης, από σύρσιμο αγκυρών μέχρι ύποπτες δολιοφθορές σε καλώδια δεδομένων, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και αγωγούς (FIIA). Οι κυβερνήσεις μπορεί να συνδέουν τα υποβρύχια με την προστασία υποδομών, όμως η σχέση είναι έμμεση. Τα A26 προσθέτουν μυστική επιτήρηση και αβεβαιότητα για τον αντίπαλο. Η πραγματική άμυνα των καλωδίων απαιτεί διαρκείς αισθητήρες, ακτοφυλακές, drones, εργαλεία απόδοσης ευθύνης και πλοία επισκευής (War on the Rocks). Η Φινλανδία δοκίμασε μία συγκεκριμένη λύση: τη χρήση κατανεμημένης ακουστικής ανίχνευσης πάνω σε υφιστάμενα καλώδια, ώστε να εντοπίζονται απειλές από άγκυρες πριν προκληθεί ζημιά (Elisa).

Η ΕΕ χτίζει παράλληλα δικό της επίπεδο προστασίας. Στις 23 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδότησε τους δύο πρώτους Περιφερειακούς Κόμβους Καλωδίων, μεταξύ των οποίων 2,5 εκατ. ευρώ για κόμβο στη Βαλτική, καθώς και ξεχωριστή πρόσκληση 40 εκατ. ευρώ για ταχεία δυνατότητα επισκευής υποθαλάσσιων καλωδίων (European Commission, 2EU Brussels). Η Φινλανδία συντονίζει τον βαλτικό κόμβο μαζί με τη Δανία, τη Γερμανία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Σουηδία. Η Πολωνία δεν περιλαμβάνεται στους συμμετέχοντες, αγοράζοντας υποθαλάσσια στρατιωτική ισχύ μέσα από διμερή σουηδική διαδρομή, ενώ ο πρώτος συντονισμός της ΕΕ για την ασφάλεια των καλωδίων περνά από άλλη ομάδα κρατών.

Η υπογραφή της σύμβασης κλείνει ένα εξοπλιστικό κενό τριών δεκαετιών. Το δυσκολότερο ερώτημα είναι αν τα τρία πολωνικά υποβρύχια θα ενταχθούν εγκαίρως στο ευρύτερο πλέγμα αισθητήρων, περιπολιών, συνεργείων επισκευής και διοίκησης του ΝΑΤΟ, πριν το επόμενο περιστατικό σε υποθαλάσσιο καλώδιο δώσει την απάντηση με τον δύσκολο τρόπο.