Η Πολωνία διεκδικεί €33.6bn για αγρότες

Το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 δεν έχει κλείσει, όμως οι βασικές γραμμές της σύγκρουσης είναι ήδη ορατές. Οι καθαροί συνεισφορείς, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, πιέζουν ώστε περισσότερα χρήματα να κατευθυνθούν στην άμυνα, την έρευνα και την ανταγωνιστικότητα. Οι καθαροί αποδέκτες, με πρώτη την Πολωνία και μαζί την Ισπανία και τη Γαλλία, θέλουν να προστατεύσουν τις αγροτικές ενισχύσεις και τα περιφερειακά κονδύλια. Το ερώτημα είναι ποιος θα πάρει τι από τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρώπης, και το αγροτικό σκέλος είναι το σημείο όπου η διαφωνία γίνεται ανοιχτή σύγκρουση.

Ο επίτροπος Γεωργίας της ΕΕ, Κριστόφ Χάνσεν, δήλωσε σε πολωνικά μέσα ότι οι Πολωνοί αγρότες θα πρέπει να λάβουν τουλάχιστον 33,6 δισ. ευρώ στον επόμενο κύκλο, από 31,2 δισ. ευρώ σήμερα (Business Insider Polska, RMF24). Αν συνυπολογιστούν έμμεσες μορφές στήριξης, όπως οι γεωργικές σχολές, το συνολικό ποσό θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 40 δισ. ευρώ. Πρόκειται όμως για πολιτικά σήματα και όχι για ψηφισμένο πλαίσιο: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη απορρίψει το πρώτο σχέδιο των κρατών-μελών για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δηλαδή το δεσμευτικό επταετές σχέδιο δαπανών της ΕΕ (Euronews, European Court of Auditors).

Γιατί οι αγροτικές δαπάνες καθορίζουν όλο τον προϋπολογισμό

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική, το σύστημα μέσω του οποίου η ΕΕ στηρίζει τους αγρότες, διοχετεύει τον σημερινό επταετή προϋπολογισμό της, ύψους 386,6 δισ. ευρώ, από δύο βασικά κανάλια: άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις και κονδύλια αγροτικής ανάπτυξης για επενδύσεις, περιβαλλοντικά μέτρα και τοπικές οικονομίες. Μεταξύ 2018 και 2022, οι άμεσες ενισχύσεις αντιστοιχούσαν στο 23% του συνολικού αγροτικού εισοδήματος στην ΕΕ, ενώ το σύνολο των αγροτικών επιδοτήσεων έφθανε κατά μέσο όρο το 33% (European Commission, European Commission). Για πολλούς παραγωγούς, η ευρωπαϊκή στήριξη δεν είναι πρόσθετο εισόδημα. Είναι τμήμα της βάσης πάνω στην οποία στέκεται η εκμετάλλευση.

Η Πολωνία έχει λόγους να περιμένει κέρδη τόσο λόγω μεγέθους του αγροτικού της τομέα όσο και λόγω της πολιτικής σύγκλισης μέσα στην ΕΕ. Τα ανατολικά και νεότερα κράτη-μέλη υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι οι ενισχύσεις ανά εκτάριο πρέπει να πλησιάσουν εκείνες που λαμβάνουν οι Γάλλοι, Γερμανοί ή Ολλανδοί αγρότες. Ο Χάνσεν επιβεβαίωσε ότι αυτή η λογική παραμένει ενεργή, συνδέοντας την προβλεπόμενη αύξηση για την Πολωνία με τη συνεχιζόμενη εξίσωση των επιπέδων πληρωμών (RMF24). Δεκαέξι χώρες θα λάμβαναν περισσότερα· έντεκα θα έπαιρναν λιγότερα.

Ποιοι θέλουν προστασία των αγροτικών κονδυλίων και ποιοι ανακατεύθυνση

Η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου, που μεσολαβεί στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, πρότεινε συνολική μείωση περίπου 2% σε σχέση με το σχέδιο της Επιτροπής, αλλά με άνιση κατανομή των περικοπών: η ανταγωνιστικότητα, η άμυνα, η έρευνα και η εξωτερική δράση αντιμετωπίζουν μειώσεις περίπου 3,9%, ενώ η γεωργία και η συνοχή προστατεύονται περισσότερο (EUAlive).

Αυτή η άνιση περικοπή αποτυπώνει και τη βασική διαίρεση. Η Ισπανία υπέγραψε δήλωση μαζί με 16 χώρες ζητώντας να διατηρηθούν τα κονδύλια συνοχής και γεωργίας (Spain Foreign Ministry). Η Μαδρίτη πήγε ακόμη πιο πέρα, δείχνοντας ανοικτή σε νέες πηγές ευρωπαϊκών εσόδων, ακόμη και σε νέο κοινό χρέος, ώστε να αποφευχθούν περικοπές στην αγροτική στήριξη (EFE). Η γαλλική κάλυψη τοποθετεί σταθερά το Παρίσι μεταξύ των υπερασπιστών των αγροτικών δαπανών (Banque des Territoires).

Στην άλλη πλευρά, η Γερμανία χαρακτήρισε την πρόταση «μη χρηματοδοτήσιμη» (Spiegel). Ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών μίλησε για ένα απαράδεκτο πακέτο που χρηματοδοτεί «τις προτεραιότητες του χθες» εις βάρος «των προκλήσεων του αύριο» (The Straits Times/Reuters). Η Σουηδία αντέδρασε επειδή οι περικοπές πέφτουν στην άμυνα και την έρευνα, ενώ η γεωργία μένει σχεδόν στο απυρόβλητο (Europaportalen).

Με την Κοινή Αγροτική Πολιτική να απορροφά περίπου 24,6% των δαπανών της ΕΕ το 2023 (European Commission), οι καθαροί συνεισφορείς, δηλαδή οι χώρες που πληρώνουν στον προϋπολογισμό περισσότερα απ’ όσα λαμβάνουν, υποστηρίζουν ότι η προστασία αυτού του μεριδίου περιορίζει τον χώρο για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και έρευνα, ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη δηλώνει ότι χρειάζεται και τα τρία.

Τι κρύβουν ακόμη οι βασικοί αριθμοί

Το ποσό των 33,6 δισ. ευρώ είναι ονομαστικό. Δεν έχει δημοσιευθεί σύγκριση με τον σημερινό προϋπολογισμό σε πραγματικούς όρους, αφαιρώντας δηλαδή την επίδραση του πληθωρισμού, άρα μια αύξηση στον τίτλο μπορεί να κρύβει μείωση αγοραστικής δύναμης αν το κόστος των εισροών αυξηθεί ταχύτερα. Οι κανόνες της ΕΕ απαιτούν τουλάχιστον 10% των άμεσων ενισχύσεων να κατευθύνεται σε μικρότερες εκμεταλλεύσεις και τουλάχιστον 3% σε νέους αγρότες (European Commission). Ωστόσο, καμία πολωνική πρόβλεψη για την περίοδο 2028-2034 δεν δείχνει πώς θα μοιραστούν τα χρήματα ανά μέγεθος εκμετάλλευσης ή ανά περιφέρεια. Το συνολικό ποσό μπορεί να αυξηθεί, ενώ το κατανεμητικό ζήτημα παραμένει ανοικτό.

Η μεγαλύτερη ανατροπή στην κατανομή θα μπορούσε να έρθει από την πιθανή ένταξη της Ουκρανίας. Η Ουκρανία λαμβάνει σήμερα έως 50 δισ. ευρώ μέσω ξεχωριστού μηχανισμού για την περίοδο 2024-2027 (European Commission). Ένα σχέδιο προϋπολογισμού έχει ήδη μειώσει την ευρύτερη στήριξη προς την Ουκρανία για την περίοδο 2028-2034 από 100 δισ. ευρώ σε 89 δισ. ευρώ (Kyiv Independent). Δεν υπάρχει ακόμη αξιόπιστο μοντέλο που να δείχνει τι θα σήμαινε η ουκρανική ένταξη για τις αγροτικές πληρωμές στην Πολωνία, τη Γαλλία ή την Ισπανία. Το ερώτημα δεν έχει ακόμη αριθμό, αλλά βρίσκεται πίσω από κάθε θέση στο τραπέζι.