Η αστυνομία εκδιώκει τον Özel από το CHP

Η τουρκική αστυνομία αντιμετώπισης ταραχών έριξε την Κυριακή δακρυγόνα μέσα στην έδρα του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, του παλαιότερου κόμματος της Τουρκίας και βασικής δύναμης της αντιπολίτευσης, για να απομακρύνει τον εκλεγμένο αρχηγό του, τον οποίο είχε παύσει δικαστήριο τέσσερις ημέρες νωρίτερα. Η επιχείρηση επισφράγισε μια δικαστική κίνηση που είχε ως πρακτικό αποτέλεσμα την εξουδετέρωση του πολιτικού που έδειχνε ικανός να απειλήσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην κάλπη. Η ευρωπαϊκή απάντηση περιορίστηκε σε δήλωση εκπροσώπου.

Το δικαστήριο αντικατέστησε τον νικητή με τον ηττημένο

Υπό τον Οζγκιούρ Οζέλ, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα κέρδισε τις περισσότερες δημαρχίες στις τοπικές εκλογές του 2024, πετυχαίνοντας την ισχυρότερη επίδοσή του εδώ και δύο δεκαετίες (Handelsblatt). Για πρώτη φορά εδώ και μια γενιά, οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι η αντιπολίτευση μπορούσε να σταθεί ανταγωνιστικά απέναντι στο Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν. Στις 21 Μαΐου, εφετείο της Άγκυρας έλυσε πολιτικά αυτό το πρόβλημα με δικαστικό τρόπο: ακύρωσε το συνέδριο ηγεσίας του 2023, επικαλούμενο καταγγελίες για δωροδοκία, και διέταξε την επιστροφή του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην προεδρία. Ο Κιλιτσντάρογλου είχε χάσει από τον Ερντογάν στις προεδρικές εκλογές του 2023.

Το δικαστήριο αντικατέστησε τον αντίπαλο που μπορούσε να κερδίσει με τον αντίπαλο που είχε ήδη ηττηθεί. Ο Πόλ Λέβιν, από το Ινστιτούτο Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, το διατύπωσε χωρίς περιστροφές: «Ο Ερντογάν αποφάσισε ότι δεν μπορεί να επιτρέψει να του συμβεί αυτό που συνέβη στον Όρμπαν» (GP).

Όταν ο Οζέλ αρνήθηκε να εγκαταλείψει την έδρα του κόμματος, περισσότεροι από εκατό αστυνομικοί έκοψαν την πύλη και έριξαν δακρυγόνα στο κτίριο. Εκείνος περπάτησε μέσα στη βροχή προς το κοινοβούλιο και είπε στους υποστηρικτές του ότι το κόμμα θα βγει στους δρόμους.

Η Ευρώπη υπολογίζει, μετά σωπαίνει

Η επίσημη αντίδραση της ΕΕ ήρθε πριν από την αστυνομική επιχείρηση και παρέμεινε πολύ κάτω από το πολιτικό επίπεδο. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, δηλαδή της διπλωματικής υπηρεσίας της ΕΕ, σημείωσε ότι η δικαστική απόφαση «εγείρει ερωτήματα για το κράτος δικαίου» (EEAS). Δεν υπήρξε δήλωση από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Δεν υπήρξε δήλωση από την ύπατη εκπρόσωπο Κάγια Κάλας. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ εξέφρασε «ανησυχία» (Handelsblatt). Η Γαλλία δεν είπε τίποτα.

Η αυτοσυγκράτηση ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο στις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ: όσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα μιας χώρας να επηρεάσει ευρωπαϊκά συμφέροντα, τόσο πιο αδύναμη γίνεται στην πράξη η επιβολή δημοκρατικών όρων από την Ευρώπη. Η Τουρκία κρατά χαρτιά στο μεταναστευτικό, συμμετέχει στη διοικητική δομή του ΝΑΤΟ και πουλά οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε αρκετούς ευρωπαίους εταίρους. Καμία κυβέρνηση δεν ανακοίνωσε επανεξέταση πολιτικής. Καμία πρωτεύουσα δεν ζήτησε αναθεώρηση της αμυντικής συνεργασίας.

Η αναλύτρια Γκιονούλ Τολ προειδοποίησε ότι η Άγκυρα οικοδομεί «ένα σύστημα κατά το ρωσικό πρότυπο, όπου ο ηγέτης καθορίζει την αντιπολίτευση» (Handelsblatt). Η παγωμένη ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας, που θεωρητικά είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου η ΕΕ επιβάλλει δημοκρατικούς όρους στις υποψήφιες χώρες, μένει άθικτη.

Η αντίφαση που κανείς δεν κατονομάζει

Ο Οζέλ έχει ζητήσει νέο συνέδριο του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος. Το Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο της Τουρκίας, το συνταγματικό όργανο που εποπτεύει τα κομματικά συνέδρια, συνεδρίασε εκτάκτως για να εξετάσει αν το πολιτικό δικαστήριο είχε αρμοδιότητα σε εσωτερικά κομματικά ζητήματα. Μια απόφαση υπέρ του Οζέλ θα έφερνε δύο βραχίονες της τουρκικής δικαιοσύνης σε σύγκρουση.

Η γεωπολιτική αντίφαση, όμως, είναι ήδη ορατή. Οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ θα καθίσουν απέναντι σε έναν ηγέτη που έστειλε την αστυνομία αντιμετώπισης ταραχών στην έδρα του αντιπάλου του. Η ΕΕ διατηρεί ένα ενταξιακό πλαίσιο φτιαγμένο ακριβώς για τέτοιες περιπτώσεις: για μια υποψήφια χώρα που αποδομεί την αντιπολίτευση μέσω δικαστικής χειραγώγησης. Και τα δύο εργαλεία υπάρχουν. Κανένα δεν ενεργοποιείται.

Το κενό ανάμεσα στους διαθέσιμους μηχανισμούς και την πολιτική βούληση συμβαδίζει απολύτως με τη στρατηγική θέση της Τουρκίας. Η Ουγγαρία, η οποία διαθέτει μικρότερη δυνατότητα πίεσης στην Ευρώπη, βρέθηκε αντιμέτωπη με πάγωμα κονδυλίων, διαδικασίες βάσει του άρθρου 7, δηλαδή της αυστηρότερης δημοκρατικής κύρωσης της ΕΕ, και σταθερή θεσμική πίεση. Η Τουρκία, που ελέγχει προσφυγικές ροές και βρίσκεται σε κρίσιμη στρατιωτική γεωγραφία, λαμβάνει μια δήλωση εκπροσώπου ότι δημιουργούνται ερωτήματα. Η ένταση της επιβολής κινείται αντίστροφα από τον βαθμό εξάρτησης. Η Άγκυρα το γνωρίζει και πράττει αναλόγως.