Πολωνικά F-16 δεν χτύπησαν ρωσικό Kh-101

Στις 03:40 της 30ής Ιουλίου, ένας ρωσικός πύραυλος cruise Kh-101 κατέπεσε σε χωράφι κοντά στην Ταρνάβα-Κολόνια, στην ανατολική Πολωνία, αφήνοντας κρατήρα δέκα μέτρων χωρίς να υπάρξουν θύματα (Tagesschau). Η Πολωνία απογείωσε F-16. Το αεροσκάφος δεν πυροβόλησε. Ο πύραυλος χτύπησε σε ακατοίκητη περιοχή πριν ληφθεί απόφαση εμπλοκής.

Ο Kh-101 εισήλθε στην Πολωνία κατά τη διάρκεια μαζικού ρωσικού βομβαρδισμού εναντίον της Ουκρανίας. Το ΝΑΤΟ απογείωσε συμμαχικά μαχητικά και ενίσχυσε την επιτήρηση με ραντάρ στην ανατολική πτέρυγα (Al Jazeera). Η Βαρσοβία επιβεβαίωσε την επόμενη ημέρα τον τύπο του πυραύλου και κάλεσε τον πρεσβευτή της Ρωσίας (DW). Η Συμμαχία μπορεί να εντοπίζει ρωσικά όπλα όταν μπαίνουν στον εναέριο χώρο κράτους-μέλους. Δεν έχει όμως αποσαφηνίσει δημόσια ποιος διατάζει την κατάρριψη, με ποια κριτήρια και μέσα στα ελάχιστα δευτερόλεπτα που υπάρχουν διαθέσιμα.

Ποιος μπορεί να δώσει την εντολή «πυρ»

Ο Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε ότι η Ρωσία εκτόξευσε τον πύραυλο, αλλά δεν βλέπει «απολύτως κανέναν λόγο» να θεωρήσει πως η Πολωνία ήταν ο στόχος (France 24). Η πολωνική αντιαεροπορική άμυνα ήταν έτοιμη να επέμβει μόνο αν ο Kh-101 συνέχιζε προς κατοικημένες περιοχές. Ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Τσέζαρι Τόμτσικ είπε ότι περίπου 20 ρωσικοί πύραυλοι κινούνταν προς την κατεύθυνση της Πολωνίας κατά τον βομβαρδισμό και χαρακτήρισε το πλήγμα στην περιοχή του Λούμπλιν πιθανή «πρόκληση» (Kyiv Independent). Η διατύπωση αυτή προέρχεται από έναν Πολωνό αξιωματούχο, όχι από αξιολόγηση του ΝΑΤΟ, και πιθανότατα περιγράφει πυραύλους που παρακολουθούνταν σε τροχιά προσέγγισης, όχι όπλα που μπήκαν όλα στον πολωνικό εναέριο χώρο.

Η κυβέρνηση Τουσκ θέλει το περιστατικό να αντιμετωπιστεί ως σοβαρή παραβίαση εναέριου χώρου, όχι ως εσκεμμένη επίθεση κατά του ΝΑΤΟ, ώστε να μείνει κάτω από το όριο του Άρθρου 5, της ρήτρας συλλογικής άμυνας σύμφωνα με την οποία ένοπλη επίθεση σε έναν σύμμαχο θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, μίλησε για «άλλη μια απερίσκεπτη ενέργεια» (Euronews). Το Βερολίνο και το Παρίσι επανέλαβαν τη γλώσσα της αλληλεγγύης, χωρίς όμως να απαντήσουν στο επιχειρησιακό ερώτημα: ποιος έπρεπε να πατήσει τη σκανδάλη πάνω από το Λούμπλιν;

Η απάντηση περνά από μια αλυσίδα που σπανίως εξηγείται δημόσια. Η ενιαία αεράμυνα του ΝΑΤΟ παρακολουθεί αντικείμενα που εισέρχονται στον συμμαχικό εναέριο χώρο. Η απόφαση εμπλοκής περνά από τα Συνδυασμένα Κέντρα Αεροπορικών Επιχειρήσεων της Συμμαχίας. Μια εθνική κυβέρνηση μπορεί να ζητήσει αυτό που ο προσωρινός υπουργός Άμυνας της Ρουμανίας, Ράντου Μιρούτσα, αποκαλεί προσωρινό εθνικό έλεγχο: τη μεταφορά της τελικής απόφασης κατάρριψης από τη νατοϊκή αλυσίδα στη διοίκηση των εθνικών ενόπλων δυνάμεων για συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο (Europa FM). Η μεταφορά αυτή απαιτεί χρόνο. Ένας πύραυλος cruise δεν περιμένει.

Το ρουμανικό προηγούμενο με τα drones και γιατί δεν μεταφέρεται αυτούσιο

Η Ρουμανία ζει με αυτό το πρόβλημα περισσότερο καιρό. Το υπουργείο Άμυνάς της μετρά 33 παραβιάσεις από drones από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, με 18 εισόδους και 34 απογειώσεις αναχαίτισης μόνο το 2026 (Agerpres, AP). Λίγες ημέρες πριν από το περιστατικό στην Πολωνία, ρουμανικά F-16 κατέρριψαν τρία drones που πέρασαν από την Ουκρανία. Το Βουκουρέστι είχε ψηφίσει το 2025 νόμο που επιτρέπει στις ένοπλες δυνάμεις να καταστρέφουν drones μετά την ταυτοποίηση και την εκτίμηση κινδύνου. Ο Μιρούτσα είπε ότι η διαδικασία εμπλοκής μπορεί να διαρκέσει «λεπτά ή πολύ περισσότερο».

Αυτό μπορεί να λειτουργήσει με αργά drones πάνω από αραιοκατοικημένες περιοχές. Ένας πύραυλος cruise πάνω από την ανατολική Πολωνία δημιουργεί άλλη εξίσωση: μικρότερο παράθυρο αναχαίτισης, μεγαλύτερο κίνδυνο παράπλευρων ζημιών και βαρύτερο πολιτικό κόστος αν κάτι πάει στραβά.

Η ανατολική πτέρυγα διαφωνεί για το νόημα των γεγονότων

Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής ζητούν πιο καθαρές συνέπειες. Η Λιθουανία κατέθεσε τον Ιούλιο τρεις διαμαρτυρίες προς τη Μόσχα, συνδέοντας τα ρωσικά πλήγματα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια (LRT). Η Ρουμανία συνδύασε τις καταρρίψεις με κλήσεις πρεσβευτών. Και οι τρεις πλευρές θέλουν το ΝΑΤΟ να αντιμετωπίζει τις επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις ως λόγο δράσης, ακόμη και χωρίς απόδειξη ότι η Μόσχα σκόπευε να πλήξει συμμαχικό έδαφος.

Η Σλοβακία κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σε τηλεοπτική συζήτηση, ο βουλευτής του κυβερνητικού συνασπισμού Μάριαν Κέρι προειδοποίησε για τον κίνδυνο «να συρθεί το ΝΑΤΟ στη σύγκρουση», ενώ ο αντιπολιτευόμενος Τόμας Βάλασεκ χαρακτήρισε τον πύραυλο «ρωσικό ρίσκο που έγινε συνειδητά αποδεκτό» (ta3, Denník N). Ο ουγγρικός Τύπος μετέδωσε την πτώση μέσα από την ίδια τη διατύπωση του Τουσκ, χωρίς να εμφανιστεί δημόσια θέση της Βουδαπέστης (Telex).

Συνολικά, τα περιστατικά του Ιουλίου δύσκολα μπορούν να παρουσιαστούν ως μεμονωμένες αστοχίες: διαμαρτυρίες στη Βαλτική, καταρρίψεις στη Ρουμανία, ένας πύραυλος cruise σε πολωνικό έδαφος. Ο Τουσκ δεν υποστηρίζει ότι ο Kh-101 είχε στόχο την Πολωνία. Όταν όμως οι παραβιάσεις επαναλαμβάνονται με αυτή τη συχνότητα, η πρόθεση παύει να είναι το μόνο κρίσιμο μέτρο. Τα Συνδυασμένα Κέντρα Αεροπορικών Επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ και οι εθνικές ηγεσίες που γράφουν τους κανόνες εμπλοκής οφείλουν μια δημόσια απάντηση: σε ποιο σημείο η διάχυση του πολέμου ενεργοποιεί συμμαχική ισχύ και ποιος κρίκος της αλυσίδας διοίκησης έχει την αρμοδιότητα να τη διατάξει;